I PK 299/16

Sygn. akt I PK 299/16 POSTANOWIENIE Dnia 21 czerwca 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa J. K. przeciwko P. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. o ryczałty za noclegi związane z podróżą służbową, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 czerwca 2017 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. - Ośrodka Zamiejscowego w R. z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt IX Pa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2016 r. oddalił apelację wniesioną przez pozwaną P. Sp. z o.o. w W. od wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia 1 grudnia 2015 r., zasądzającego od pozwanej na rzecz powoda J. K. tytułem ryczałtu za noclegi w podróży służbowej kwotę 13.417,95 zł z ustawowymi odsetkami co do kwot wyszczególnionych w wyroku. Pozwana P. Sp. z o.o. wniosła do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 21 kwietnia 2016 r., zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, to jest: art. 6 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 8 k.p., art. 291 § 1 k.p. w związku z art. 295 k.p., art. 775 § 3 k.p. w związku z art. 775 § 4 i § 5 k.p. w związku z art. 9 i art. 18 k.p., a także § 9 ust. 1-3 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju i § 8 ust. 4b załącznika nr 1 do regulaminu wynagradzania. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powołała się na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości. Zdaniem skarżącej, przepisami wymagającymi szczegółowej wykładni są § 9 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej ab samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami raju oraz wprowadzone w to miejsce analogiczne postanowienia § 16 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Skarżąca przypomniała, że Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 12 czerwca 2014 r., II PZP /14, dokonał wykładni § 9 ust. 4 rozporządzenia MPiPS z 2002 r. (rozciągając także dokonaną wykładnię na rozporządzenie MPiPS z 2013 r.) uznając, że zapewnienie pracownikowi - kierowcy odpowiedniego miejsca do spania w kabinie samochodu ciężarowego podczas wykonywania przewozów nie stanowi zapewnienia bezpłatnego noclegu i opierając swój pogląd na analizie pojęcia „noclegu” użytego przez ustawodawcę w treści rozporządzenia MPiPS z 2002 r. Odesłał też do stosowania przepisów § 9 ust. 1-3 tego rozporządzenia jako właściwych do oceny zasad zwrotu kosztów noclegu pracownikom. W ocenie skarżącej, właśnie to odesłanie w praktyce orzeczniczej wzbudza istotne wątpliwości interpretacyjne, które nie wynikają jednak z wykładni gramatycznej i systemowej przepisów § 9 ust. 1-3 rozporządzenia MPiPS z 2002 r., gdyż te nie budzą wątpliwości, ponieważ wprost wynika z nich, że zwrot kosztu (tak w formie rachunku za hotel lub ryczałtu - w przypadku braku rachunku) następuje 3 wówczas, gdy pracownik przy bierności pracodawcy zapewnił sobie nocleg, którym nie może być miejsce w kabinie pojazdu). Jednocześnie jednak Sąd Najwyższy w części orzeczeń - powołując się na uchwałę - dokonuje odmiennej wykładni przywołanych na wstępie przepisów, co czyni uzasadnienia wewnętrznie sprzecznymi. Przykładowo w wyroku z dnia 13 sierpnia 2015 r., II PK 241/14, Sąd Najwyższy uznał bowiem, że „Byłoby to niezgodne z wykładnią prawa wyżej aprobowaną, gdyż ryczałt za nocleg przysługuje gdy kierowca spędza nocleg w kabinie”. Podobny pogląd prezentowany jest też w uchwale z dnia 7 października 2014 r., I PZP 3/14, w której Sąd Najwyższy stwierdza: „Można w związku z tym przyjąć, że nawet gdy kierowca nie pokrywa faktycznie kosztów noclegu (ponieważ korzysta w tym celu z kabiny pojazdu), i w związku z tym nie przedstawia rachunku za hotel (motel), należy mu się ryczałt w wysokości określonej w § 9 ust. 2 rozporządzenia z 2002 r. Wielokrotnie w orzecznictwie podnoszony jest też argument, ze tylko i wyłącznie zapewnienie bezpłatnego noclegu zwalnia pracodawcę z obowiązku zwrotu jego kosztów. W opinii skarżącej, zestawienie powyższych orzeczeń wskazuje, że widoczna jest istotna różnica sprowadzająca się do konieczności odpowiedzi na pytanie czy obowiązek zwrotu kosztów noclegu w formie ryczałtu jest prostą i bezpośrednią konsekwencją niezapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu, czy też pracownikowi - w sytuacji niezapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu - zwrot kosztu noclegu w formie ryczałtu przysługuje wyłącznie wówczas, gdy zapewni on sobie „nocleg” we własnym zakresie i nie przedstawi rachunku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne 4 skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Wypada także przypomnieć, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami judykatury, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa wymaga z kolei od skarżącego określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10). Ponadto konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03, z dnia 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04, czy też z dnia 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). W przypadku powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie konieczne jest także, choćby przykładowe, wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis prawa byłyby odmiennie wykładany. Należy również podkreślić, iż nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające 5 zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP – wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5). Zdaniem Sądu Najwyższego, oceniany w niniejszym postepowaniu wniosek skarżącej o przyjęcie jej skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia wyżej określonych kryteriów. Powołane przez skarżącą przepisy prawa, chociaż budzą poważne wątpliwości, doczekały się wykładni, zwłaszcza w przytoczonych w motywach zaskarżonego wyroku oraz w samej skardze kasacyjnej uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 r., II PZP 1/14 i z dnia 7 października 2014 r., I PZP 3/14, podjętych właśnie w celu wyjaśnienia istniejących wątpliwości oraz usunięcia rozbieżności we wcześniejszym orzecznictwie sądowym. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania stanowi natomiast polemikę ze stanowiskiem Sądu Najwyższego prezentowanym w tychże uchwałach i zmierza do zmiany wytyczonej nimi linii orzeczniczej. Przeczy przy tym tezie o istnieniu potrzeby wykładni wskazanych przepisów, skoro doczekały się one wykładni, a skarżąca jedynie kwestionuje jej wyniki, nie przedstawiając jednak przekonującej argumentacji, która prawidłowość tej wykładni mogłaby podważyć. Należy w związku z tym jeszcze raz podkreślić, że podstawowym kosztem, związanym z podróżą służbową, jest koszt noclegu. Formuła § 9 ust. 1 rozporządzenia z 19 grudnia 2002 r. opiera się na zasadzie zwrotu kosztów w wysokości stwierdzonej rachunkiem w wysokości limitu określonego w załączniku do rozporządzenia. Zaniechanie przedłożenia rachunku nie oznacza braku kosztów noclegu po stronie pracownika, a nocleg w kabinie pojazdu nie może być uznany za zapewnienie bezpłatnego noclegu. Brak rachunku za nocleg oznacza zaś, że pracownikowi przysługuje ryczałt za nocleg w wysokości 25% limitu. Racjonalność tego rozwiązania oznacza, że faktycznie wybór należy do pracownika, który albo przedkłada rachunek, albo uzyskuje prawo do ryczałtu (por. także wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 listopada 2014 r., II PK 36/14, LEX nr 1567473 i z dnia 21 lutego 2017 r., I PK 300/15, LEX nr 2242158 oraz przytoczone tam orzecznictwo). Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała potrzeby poddania jej skargi kasacyjnej 6 merytorycznemu rozpoznania. Dlatego, opierając się na treści art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.