I UK 139/15

Sygn. akt I UK 139/15 POSTANOWIENIE Dnia 16 lutego 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Staryk w sprawie z odwołania B. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. o przeliczenie emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 lutego 2016 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2014 r., sygnatura akt III AUa [X], Sąd Apelacyjny w […] – w sprawie z wniosku B. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. o przeliczenie emerytury – zmienił zaskarżony apelacją wnioskodawcy B. K. wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt VIII U […], oraz poprzedzające go decyzje organu rentowego i przeliczył wnioskodawcy emeryturę na podstawie art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od dnia 25 lipca 2012 r. Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył skargą kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 2 k.p.c.) wskazano, że: „w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące wykładni przepisów o prawie emerytów urodzonych przed 1 2 stycznia 1949 r. do uzyskania emerytury ustalonej na podstawie art. 55 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z FUS. Cytowany przepis skierowany został do ubezpieczonych spełniających warunki do uzyskania emerytury na podstawie art. 27, tj. urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r., którzy spełniając warunki do uzyskania emerytury na podstawie art. 27, kontynuowali ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu wieku przewidzianego w tym przepisie (co najmniej do końca 2008 r.), a z wnioskiem o przyznanie emerytury na wymienionej podstawie (art. 27 tej ustawy), wystąpili po dniu 31 grudnia 2008 r. Co do zasady, emerytury obliczane w wysokości „kapitałowej” zostały przewidziane oraz uregulowane dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (art. 24-26 ustawy), ponieważ istotny składnik niezbędny do obliczenia ich wysokości, jakim jest kapitał początkowy, ustalano obligatoryjnie jedynie dla wymienionej kategorii ubezpieczonych (urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. - art. 173 ust. 1 ustawy). Przyznanie ubezpieczonym urodzonym wcześniej (przed 1 stycznia 1949 r.) emerytury obliczonej według nowych zasad (tj. według reguł ustanowionych dla ubezpieczonych urodzonych później - po dniu 31 grudnia 1948 r. z art. 26 ustawy) jest możliwe wyjątkowo na podstawie art. 55, co wymaga ustalenia takim ubezpieczonym kapitału początkowego, co do zasady przewidzianego i ustalanego jedynie dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Na tle brzmienia powyższych regulacji prawnych zachodzi jednak wątpliwość, czy dotyczą one wyłącznie ubezpieczonego, czyli według definicji z art. 4 ust. 13 ustawy o osoby, która podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, czy również swym zakresem pojęciowym obejmuje osoby, które uzyskały prawo do emerytury wcześniejszej lub z obniżonym wiekiem i je zrealizowały poprzez wypłatę świadczeń (status świadczeniobiorcy). Rozstrzygnięcia wymaga zatem kwestia, czy wnioskodawca, posiadający status emeryta, a więc osoba posiadająca już ustalone prawo do emerytury jest adresatem normy prawnej z art. 55. Podkreślić należy, iż nie jest kwestionowana w orzecznictwie możliwość kilkakrotnego uzyskiwania prawa do emerytury, lecz tylko wówczas gdy każdorazowo o ziszczeniu się ryzyka emerytalnego decydują inne przesłanki. Rodzi się zatem wymagająca wyjaśnienia wątpliwość, czy prawo do 3 emerytury może być przyznane niejako powtórnie na podstawie tych samych przesłanek. W ocenie organu rentowego brak takiej możliwości ze względów wskazanych szczegółowo w treści uzasadnienia niniejszej skargi kasacyjnej”. W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący się wniósł o: 1) odmówienie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; a w przypadku przyjęcia jej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy: 2) o oddalenie skargi kasacyjnej, 3) o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że „w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące przepisów ….” (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W myśl utrwalonego orzecznictwa, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa, ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu. Ponadto rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych nie może się sprowadzać do odpowiedzi na zarzuty 4 skarżącego skierowane pod adresem zaskarżonego orzeczenia, ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze prostego zastosowania przepisów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-wkładka 2003 nr 13, poz. 5). Analizami interpretacyjnymi wskazanych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej skargi kasacyjnej przepisów prawa ubezpieczeń społecznych zajmował się już Sąd Najwyższy. W uchwale z dnia 4 lipca 2013 r., II UZP 4/13, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 257, Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, że ubezpieczony urodzony przed dniem 31 grudnia 1948 r., który po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego kontynuował ubezpieczenie i wystąpił o emeryturę po dniu 31 grudnia 2008 r., ma prawo do jej wyliczenia na podstawie art. 26 w związku z art. 55 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), niezależnie od tego, czy wcześniej złożył wniosek o emeryturę w niższym wieku emerytalnym lub o emeryturę wcześniejszą. W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że „nabycie prawa do emerytury” przyjęte w ustawie emerytalnej, uwzględniając także treść art. 21 ust. 2 ustawy emerytalnej, uzasadnia twierdzenie, że na emeryturę można przechodzić kilka razy. W sytuacji zatem gdy dopuszczalne jest kilkakrotne przechodzenie na emeryturę, byłoby niezbędne zaznaczenie w art. 55 ustawy o emeryturach i rentach, że wyliczenie emerytury w powszechnym wieku emerytalnym możliwe byłoby tylko wówczas gdyby był to pierwszy wniosek o emeryturę (nabycie statusu emeryta). Takiego zastrzeżenia nie można jednak z treści tego przepisu wywnioskować, co oznacza, że ubezpieczony urodzony przed dniem 1 stycznia 1949 r., który osiągnął powszechny wiek emerytalny, kontynuował ubezpieczenie i wystąpił o emeryturę dopiero po dniu 31 grudnia 2008 r., może złożyć wniosek o wyliczenie tego świadczenia niezależnie od tego, czy wcześniej złożył wniosek o emeryturę w niższym wieku emerytalnym lub o emeryturę wcześniejszą. Przepis art. 55 tej ustawy, umożliwiając ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. wyliczenie emerytury w wieku powszechnym według jej art. 26, „zrównuje” w pewnym sensie sytuacje tych osób (urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.) z 5 sytuacją osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które (jeśli nabyły prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym albo do tzw. emerytury wcześniejszej) mogą, osiągając powszechny wiek emerytalny złożyć wniosek o ustalenie prawa do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym wyliczanej według art. 24 ustawy emerytalnej. W wyroku z dnia 19 marca 2014 r., I UK 345/13, LEX nr 1455228, Sąd Najwyższy uznał, że: 1. Ubezpieczony urodzony przed dniem 31 grudnia 1948 r., który po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego kontynuował ubezpieczenie i wystąpił o emeryturę po dniu 31 grudnia 2008 r., ma prawo do jej wyliczenia na podstawie art. 27 w związku z art. 55 u.e.r.f.u.s., także i niezależnie od tego, czy wcześniej złożył wniosek o emeryturę w niższym wieku emerytalnym lub o emeryturę wcześniejszą. 2. Nabycie statusu emeryta (art. 4 pkt 1 u.e.r.f.u.s.) wiąże się z utratą statusu ubezpieczonego (art. 4 pkt 13 tej ustawy) tylko wtedy, jeżeli po przyznaniu prawa do emerytury emeryt nie podlega obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym (art. 13 i 14 u.s.u.s.). Przede wszystkim zaś pojęcie „ubezpieczony” z art. 4 pkt 13 u.e.r.f.u.s. nie odnosi się do aktualnego statusu osoby ubiegającej się o emeryturę, bowiem podleganie ubezpieczeniom społecznym w dacie wniosku o emeryturę nie stanowi warunku przyznania prawa do tego świadczenia. „Ubezpieczony” to osoba, która spełnia warunek podlegania - w jakimkolwiek okresie - ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Zaskarżony rozpatrywaną skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego w […] uwzględnia w swojej ocenie przedstawione wyżej stanowisko judykatury w zakresie omawianej kwestii. Autorka rozpatrywanej skargi kasacyjnej nie przedstawiła – w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie jej skargi do rozpoznania – przekonującej argumentacji polemicznej, którą zakwestionowałaby przedstawione wyżej stanowisko judykatury w zakresie analiz interpretacyjnych przepisów prawa ubezpieczeń społecznych wskazanych w uzasadnieniu wniosku. 6 Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. [l.n]