II PK 182/05

Postanowienie z dnia 9 lutego 2006 r. II PK 182/05 Oddalenie powództwa o przywrócenie do pracy, z powołaniem się na art. 8 k.p., bez orzeczenia o odszkodowaniu i wskazania w uzasadnieniu przyczyn nieuwzględnienia tego alternatywnego roszczenia, oznacza, że zakresem po-wagi rzeczy osądzonej jest objęte jedynie żądanie przywrócenia do pracy. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata Gudowska, Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lutego 2006 r. sprawy z powództwa Ireneusza Ż. przeciwko Państwowemu Przedsiębior-stwu Użyteczności Publicznej „Poczcie Polskiej” Rejonowemu Urzędowi Poczty w L. o odszkodowanie, na skutek kasacji powoda od postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 15 marca 2005 r. [...] 1. u c h y l i ł zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowie-nie Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 6 stycznia 2005 r. [...], 2. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.800 zł (jeden tysiąc osiemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z as a d n i e n i e Postanowieniem z dnia 15 marca 2005 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy oddalił zażalenie powoda Ireneusza Ż. na po-stanowienie Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy, odrzucające pozew w sprawie z jego powództwa przeciwko Państwowemu Przedsię-biorstwu Użyteczności Publicznej „Poczta Polska”, Rejonowy Urząd Poczty w L. o odszkodowanie, podzielając pogląd Sądu pierwszej instancji, że roszczenie z którym wystąpił powód zostało już prawomocnie osądzone (art. 366 k.p.c.). Sąd ten wskazał, że wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2004 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń 2 Społecznych w Legnicy oddalił powództwo w sprawie o przywrócenie powoda do pracy po stwierdzeniu, że istniała uzasadniona podstawa do rozwiązania umowy o pracę bez wy-powiedzenia z winy pracownika, gdyż swoim zachowaniem, polegającym na wykorzystaniu zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego przeznaczeniem, dopuścił się ciężkiego naru-szenia podstawowego obowiązku pracowniczego. Po rozpoznaniu apelacji powoda, Sąd Okręgowy ostatecznie oddalił ją (wyrokiem z dnia 29 lipca 2004 r. [...]), stwierdzając, że co prawda rozwiązanie umowy o pracę w trybie natychmiasto-wym z winy pracownika nastąpiło z naruszeniem prawa, bowiem wskazana przyczyna tej decyzji „dotyczyła stosunku ubezpieczeniowego powoda, a nie stosunku pracy ze stroną pozwaną”, ale znaczny ciężar naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, uzasadnia stanowisko, że uwzględnienie powództwa o przywrócenie do pracy na podstawie art. 56 k.p., stanowiłoby nadużycie przysługującego powodowi prawa, co nie zasługuje na ochronę (art. 8 k.p.). Od powyższego postanowienia z dnia 15 marca 2005 r. skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik powoda i zarzucając naruszenie przepisów postępowania - art. 199 § 1 pkt 2 w związku z art. 366 k.p.c., przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że sprawa o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia została już prawomocnie osądzona wskutek wniesionego przez powoda powództwa o przywrócenie do pracy, oraz naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię - art. 45 § 2 w związku z art. 56 § 1 i 2 k.p. i art. 4771 § 2 k.p.c., przez przyjęcie, iż oddalenie apelacji powoda w kwestii przywrócenia go do pracy oznacza także bezzasadność ewentualnego roszczenia odszkodowawczego, wniósł o „uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Okrę-gowego oraz postanowienia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia po-zwu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepisy Kodeksu pracy przewidują określone roszczenia (sformułowane al-ternatywnie) przysługujące pracownikowi w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę, stanowiąc w art. 45 i art. 56, że w razie wy-powiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony - pracownikowi przysłu-guje żądanie uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, a gdy umowa uległa już roz-wiązaniu - przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach albo żądanie zasądze-nia odszkodowania (art. 45 § 1 k.p.), natomiast w razie rozwiązania umowy o pracę 3 bez wypowiedzenia - żądanie przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach lub żądanie odszkodowania (art. 56 § 1 k.p.). W myśl art. 45 § 1 k.p. nieuzasadnione lub niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę przez pracodawcę uprawnia pracownika do wyboru jednego z roszczeń przewidzianych w tym przepisie. Również w art. 56 § 1 k.p. wybór roszczenia został pozostawiony pracownikowi. Natomiast z art. 45 § 2 k.p., który z mocy art. 56 § 2 k.p. ma zastosowanie do roszczeń pracowni-ka w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia, wynika że sąd pracy może nie uwzględnić wybranego i zgłoszo-nego przez pracownika roszczenia o przywrócenie do pracy „jeżeli ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe”.Taki alternatywny sposób orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy przewiduje również art. 4771 § 2 k.p.c., dopuszczający orzekanie przez sąd o innym - alternatywnym - roszczeniu także nie zgłoszonym przez powoda, a więc niejako wbrew jego woli. Orzekając w ten sposób, Sąd kieruje się przesłanką bezzasadności (art. 4771 § 2 k.p.c. w związku z art. 8 k.p.), niecelowości lub niemożliwości (art. 45 § 2 k.p.) przywrócenia do pracy. Zawsze jednak przy tego rodzaju orzeczeniach sąd obejmuje zakresem swego roz-strzygnięcia rozważenie zasadności żądania przywrócenia do pracy, gdyż po to, by móc w miejsce tego żądania zasądzić odszkodowanie, musi uznać, że przywrócenie do pracy jest bezzasadne lub niecelowe. Wobec tego powagą rzeczy osądzonej wy-roku zasądzającego odszkodowanie jest także objęte roszczenie o przywrócenie do pracy. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 25 lutego 1999 r., III ZP 34/98 (OSNAPiUS 2000 nr 2, poz. 44), stwierdzono, że dopuszczalna jest apelacja powoda od wyroku, w którym sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 4771 § 2 k.p.c. w związku z art. 8 i art. 56 k.p. zasądził odszkodowanie w miejsce żądania przywróce-nia do pracy i nie oddalił powództwa w żadnym zakresie, przyjmując że o zakresie przedmiotowym powagi rzeczy osądzonej decyduje to, co jest faktycznym przedmio-tem rozstrzygnięcia sądu. Należy w związku z tym przyjąć, że w sprawie, w której na podstawie art. 45 § 2 w związku z art. 56 k.p. oraz art. 4771 § 2 k.p.c. w związku z art. 8 k.p. sąd pracy zasądził na rzecz pracownika odszkodowanie zamiast żądanego przywrócenia do pracy, powagą rzeczy osądzonej objęte jest także żądanie przywró-cenia do pracy, chociaż nie zostało formalnie oddalone. Zasądzenie odszkodowania jest bowiem równoznaczne z nieuwzględnieniem roszczenia o przywrócenie do pracy. 4 W rozpatrywanej obecnie sprawie, powód kwestionuje stanowisko Sądów obu instancji odrzucających pozew ze względu na prawomocność wyroku w sprawie o przywrócenie do pracy, zarzucając że w tej sprawie sądy nie wypowiedziały się wprost o zasadności lub niezasadności (niezgłoszonego ani w pozwie, ani w toku postępowania) roszczenia odszkodowawczego ani w sentencji wyroku, ani w jego motywach. Według art. 366 k.p.c. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. O granicach powagi rzeczy osądzonej decyduje więc podstawa sporu, przez którą należy rozumieć zespół okoliczności faktycznych, z których wynikły roszczenia po-woda. Należy więc, rozważając przedmiotowe i podmiotowe granice powagi rzeczy osądzonej w prawomocnym wyroku, powiązać je nie tyle z żądaniem zgłoszonym w pozwie, bądź w toku postępowania, ale z faktycznym przedmiotem rozstrzygnięcia. Powyższe należało odnieść także do sprawy, w której sąd nie był związany żąda-niem stron i w której podstawą sporu był również zespół okoliczności faktycznych, z których powód wyprowadzał swe żądanie. Jeżeli sąd ograniczył się tylko do zbadania roszczenia powoda w postaci zgłoszonej w żądaniu (tj. jego roszczenia proceso-wego), to tylko w tym zakresie wyrok korzystał z powagi rzeczy osądzonej. Jeżeli natomiast sąd przyjął, że roszczenia takie w ogóle nie istnieją lub są nieuzasadnione, czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku, to wyrok taki, także w tej części, zgodnie z art. 366 k.p.c. korzystał z powagi rzeczy osądzonej. W wypadku roszczeń uznanych pośrednio przez sąd za niezasadne, bądź za-sądzenia ich w mniejszym rozmiarze warto powołać orzeczenia Sądu Najwyższego, odnoszące się co prawda do problematyki granic powagi rzeczy osądzonej w spra-wach, w których sąd nie był związany granicami żądania pozwu, uznając, że mogą być one pomocne także w rozstrzyganiu o granicach powagi rzeczy osądzonej wyro-ku zasądzającego roszczenie alternatywne. W orzeczeniach z dnia 4 listopada 1965 r., I PR 366/65 (OSPiKA 1966 nr 7-8, poz. 172), z dnia 16 maja 1969 r., II PR 131/69 (Biuletyn Informacyjny SN 1969 nr 12, poz. 209) oraz z dnia 27 września 1973 r., III CRN 223/73 (OSNCP 1974 nr 7-8, poz. 134), stwierdzono, że gdy w sprawie, której zakres nie zależy od treści żądania pozwu, sąd - wbrew wynikom postępowania - nie orzekł o roszczeniu nie zgłoszonym w żądaniu lub przyznał je w rozmiarze mniej-szym niż należało, osobie zainteresowanej służy prawo zgłoszenia wniosku o uzu-pełnienie wyroku albo wytoczenie osobnego powództwa o pominiętą część roszczeń. 5 Jednocześnie w postanowieniu z dnia 21 grudnia 1981 r., I PRN 96/81 (OSNCP 1982 nr 5-6, poz. 87), a zwłaszcza w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 maja 1966 r., III PZP 15/66 (OSNCP 1966 nr 12, poz. 264), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że oddalenie przez sąd zgłoszonego żądania nie stanowi oddalenia roszczenia, które wynikało z tej samej podstawy faktycznej lub prawnej co zgłoszone żądanie, a któ-rego pracownik nie zgłosił w toku postępowania. Oznacza to, że roszczenie ponad to, co sąd zasądził, nie zostało jeszcze rozstrzygnięte i w tym zakresie powód, jeżeli nie zgłosił wniosku o uzupełnienie wyroku, ma otwartą drogę do procesu o dalsze roszczenia lub o dalszą część roszczenia. Podobne stanowisko można wyprowadzić także z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2003 r., I PK 346/02 (niepublikowany). Przyjęto w nim, że w przy-padku ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, przy jedno-czesnym naruszeniu przez pracodawcę przepisów dotyczących rozwiązania umowy o pracę w trybie natychmiastowym, sąd może oddalić zarówno roszczenie o przy-wrócenie do pracy, jak też - w całości bądź w części - alternatywne roszczenie o od-szkodowanie. W ocenie składu Sądu Najwyższego rozpoznającego skargę, na aprobatę za-sługuje pogląd, według którego o zakresie przedmiotowym powagi rzeczy osądzonej decyduje to, co jest faktycznym przedmiotem rozstrzygnięcia sądu. Tak więc - kon-kludując - w sprawie, w której sąd pracy zasądził na rzecz pracownika odszkodowa-nie zamiast żądanego przywrócenia do pracy, powagą rzeczy osądzonej objęte jest także żądanie przywrócenia do pracy, mimo że nie zostało formalnie oddalone. Nie można jednak przenosić powyższego rozumowania na sytuację, w której sąd oddalił z powołaniem się na art. 8 k.p. roszczenie o przywrócenie do pracy, nie orzekając o alternatywnym roszczeniu odszkodowawczym i nie wskazując w uzasadnieniu przy-czyn nieuwzględnienia również tego roszczenia. W takim przypadku zakresem po-wagi rzeczy osądzonej jest objęte jedynie roszczenie o przywrócenie do pracy. Z tych względów, na podstawie art. 39816 k.p.c. zmieniono poprzez uchylenie zaskarżone postanowienie. O kosztach orzeczono po myśli art. 98 k.p.c., uwzględniając taryfowe wyna-grodzenie pełnomocnika - § 12 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5 rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (...), Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm. ========================================