II UK 273/19

Sygn. akt II UK 273/19 POSTANOWIENIE Dnia 30 stycznia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z wniosku Z. S. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. o wypłatę emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 30 stycznia 2020 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 11 stycznia 2019 r., sygn. akt III AUa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (…) na rzecz adwokata P. K. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych, powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 9 marca 2016 r. Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w W. odmówił Z. S. podjęcia wypłaty policyjnej emerytury w zbiegu z emeryturą, która została mu przyznana decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt XIII U (…), oddalił odwołanie wnioskodawcy. 2 Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 11 stycznia 2019 r., sygn. akt III AUa (…), oddalił apelację odwołującego się (pkt I), rozstrzygając o kosztach nieodpłatnej pomocy prawnej udzielonej odwołującemu się w postępowaniu apelacyjnym (pkt II). Wyrok Sądu Apelacyjnego odwołujący się, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżył w całości. Zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.; dalej ustawa emerytalna) w związku z art. 15a z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 288; dalej ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy), przez jego błędną wykładnię, polegającą na niezasadnym przyjęciu, że o wyjątku od zasady pobierania jednego świadczenia decyduje data przyjęcia do służby policjanta (przed lub po dacie 1 stycznia 1999 r.), a nie brak możliwości obliczenia emerytury policyjnej przy uwzględnieniu „cywilnego” stażu emerytalnego. Skarżący wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnił potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz jej oczywistą zasadność. W uzasadnieniu wniosku wskazał na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2019 r., I UK 426/17, argumentując, że w wyroku tym za właściwy uznano taki kierunek wykładni art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej, z którego wynika, że użyte w ust. 2. tego artykułu sformułowanie „emerytura (...) obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych” oznacza odwołanie się do zasad obliczenia emerytury wojskowej określonych w tych przepisach, a więc z uwzględnieniem wyłącznie służby wojskowej, co z kolei uzasadnia prawo do pobierania dwóch emerytur „wypracowanych” niezależnie od siebie. Zatem o wyjątku od zasady pobierania jednego świadczenia nie decyduje data przyjęcia do służby, ale brak możliwości obliczenia emerytury wojskowej przy 3 uwzględnieniu „cywilnego” stażu emerytalnego. Przy czym ten „brak możliwości” nie występuje wtedy, gdy emeryt wojskowy nie decyduje się na złożenie wniosku o doliczenie po zwolnieniu ze służby wojskowej okresów składkowych i nieskładkowych, choć mogą one zwiększyć podstawę wymiaru emerytury do 75%. Wspólnym mianownikiem uzasadniającym prawo do dwóch świadczeń są uwarunkowania wynikające z przepisów prawa niepozwalające na wykorzystanie stażu „cywilnego” w emeryturze, a nie wybór emeryta wojskowego. Zdaniem skarżącego, przywołany wyrok, pomimo że odwoływał się do art. 15a ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 289), pozostaje adekwatny do art. 15a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy z uwagi na ich symetryczną funkcję i zbieżne brzmienie. Skarżący dalej argumentował, że dotychczasowe orzecznictwo organów emerytalno-rentowych, sądów powszechnych i Sądu Najwyższego odmiennie interpretowało przepisy dotyczące wyjątków od zasady pobierania jednego świadczenia emerytalnego. Wskazał, że z łącznego odczytania art. 95 ust. 1 w związku z art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej przyjmowano, że przepisy te wyłączają możliwość jednoczesnego pobierania emerytury policyjnej i emerytury z powszechnego systemu emerytalnego przez osoby, które podobnie jak skarżący, pozostawały w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r. Dotychczasowa wykładnia art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy powodowała różnicowanie analogicznej sytuacji emerytów w jednej grupie zawodowej (policjantów) bez istotnej przyczyny, jak też przyjmowała, że niewystarczające jest obliczenie emerytury na zasadach określonych w art. 15a lub art. 15d lub art. 18e ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy powodowała, a koniecznie jest spełnienie także kryteriów podmiotowych w nich określonych (tj. określonego momentu powołania do służby w Policji). Ze względu na powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt I UK 426/17, skarżący wskazał na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone w całości ani w części. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: (1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powołuje się z jednej strony na potrzebę wykładni art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z drugiej zaś na oczywiste naruszenie tego przepisu, co wzajemnie się wyklucza, bowiem jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi. Oczywista zasadność skargi kasacyjnej zwykle wynika z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa. Zatem skarżący nie może powoływać się na to, że skarga jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie określonego przepisu prawa, który jednocześnie jest rozbieżnie interpretowany przez sądy i z tego powodu wymaga wykładni (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2008 r., II PK 17/08, LEX nr 829110, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 21 października 2008 r., II PK 158/08, LEX nr 1746612; z dnia 27 listopada 2012 r., I UK 378/12, LEX nr 1675150; z dnia 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, LEX nr 1770903). Zauważyć też należy, że z wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 stycznia 2019 r., I UK 426/17 (OSNP 2019 nr 9, poz. 114) dotyczącej art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej wynika, że o wyjątku od zasady pobierania jednego świadczenia wprawdzie nie decyduje data przyjęcia do służby, ale brak możliwości obliczenia emerytury policyjnej przy uwzględnieniu „cywilnego” stażu emerytalnego, a więc to, że „cywilne” okresy ubezpieczenia w żaden sposób nie zwiększają świadczenia ze względu na spłaszczenie podstawy wymiaru emerytury wojskowej do maksymalnie 75%. Przy czym ten „brak możliwości” nie występuje wtedy, gdy emeryt wojskowy nie decyduje się na złożenie wniosku o doliczenie po zwolnieniu ze służby wojskowej okresów składkowych i 5 nieskładkowych, choć mogą one zwiększyć podstawę wymiaru emerytury do 75%. Wspólnym bowiem mianownikiem uzasadniającym prawo do dwóch świadczeń są uwarunkowania wynikające z przepisów prawa niepozwalające na wykorzystanie stażu „cywilnego” w emeryturze wojskowej, a nie wybór emeryta wojskowego. Na taki stan rzeczy - brak możliwości obliczenia emerytury policyjnej przy uwzględnieniu „cywilnego” stażu emerytalnego - skarżący się nie powołuje (a z akt emerytalnych wynika, że przy obliczeniu wysokości emerytury policyjnej - na wniosek skarżącego z dnia 2 kwietnia 2001 r. – k 126 akt emerytalnych - uwzględniono okresy pracy „cywilnej” po zwolnieniu ze służby k-124 akt emerytalnych, co spowodowało podwyższenie podstawy wymiaru 75%). W rezultacie nie ma uzasadnienia twierdzenie o oczywistej zasadności skargi ze względu na kwalifikowane naruszenie art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej, z powołaniem się na wykładnię dokonaną w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2019 r., I UK 426/17. W związku z tym nie ma znaczenia argument o rozbieżności orzecznictwa, skoro w omówionym wyroku Sądu Najwyższego przyjęto, że nie ma prawa do pobierania dwóch emerytur ten ubezpieczony, który wprawdzie został przyjęty do służby (policyjnej/wojskowej) przed dniem 2 stycznia 1999 r., lecz albo zrealizował albo mógł faktycznie zrealizować uprawnienie do wykorzystania „cywilnej” wysługi emerytalnej przy obliczaniu wysokości świadczenia. Z tych powodów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji. Uwzględniając wniosek pełnomocnika skarżącego o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, o kosztach tych orzeczono na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 1513 ze zm.) oraz § 4 ust. 1-3 oraz § 16 ust. 4 pkt 2 w związku z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 18). 6