II UK 362/18

Sygn. akt II UK 362/18 POSTANOWIENIE Dnia 10 września 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z wniosku J. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. o emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10 września 2019 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. akt III AUa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…), wyrokiem z dnia 27 września 2017 r., oddalił apelację J. M. od wyroku z dnia 20 września 2016 r., którym Sąd Okręgowy w W. oddalił jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, I Oddział w W. z dnia 8 kwietnia 2016 r. odmawiającej prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Sąd Apelacyjny zaaprobował ustalenia, że we wrześniu 1979 r. odwołujący się zawarł umowę o pracę z Rolniczą Spółdzielczą Produkcyjno-Usługową w R. na stanowisku ślusarza - spawacza. Następnie uchwałą Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni z dnia 26 października 1979 r. został członkiem Spółdzielni, 2 zobowiązując się do wniesienia wkładu pieniężnego oraz pracy w okresie trwania członkostwa. Dalej Sąd odwoławczy stwierdził, że w świetle dowodów (dokumenty z akt osobowych) nie można stwierdzić pozorności członkostwa w RSP, a zatem odwołujący się nie wykazał wymaganego prawem okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest: art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 18 Prawa Spółdzielczego oraz art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 184 i 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1270, dalej ustawa emerytalna). Skarżący podniósł ponadto zarzut naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 328 § 2 k.p.c. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wnioskodawca uzasadnił występowaniem istotnego zagadnienia prawnego sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie: czy art. 22 § 1, art. 3 k.p. są przepisami szczególnymi do art. 157, 155 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 i 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo Spółdzielcze, to znaczy osoba będąca formalnie członkiem RSP, świadcząca pracę w sposób ciągły, każdego dnia roboczego, pod kierownictwem pracodawcy ze stałym wynagrodzeniem może być uznana za pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, w świetle przepisów Konstytucji (art. 2, art. 65 ust. 1 i art. 67 ust. 1). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). 3 W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, ale brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący zdołał wykazać istnienie tej przesłanki. Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie – wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Z przedstawionego przez wnoszącego skargę istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jaki jest konkretny problem prawny, na czym polegają istotne wątpliwości (na przykład interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie winno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Warunków tych nie spełnia pytanie sformułowane przez skarżącego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że pozostawanie członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej w ważnym stosunku członkostwa wyklucza przyjęcie, że pozostaje on z tą spółdzielnią w stosunku pracy. Jedynie wtedy, gdy zostanie ustalone, że stosunek członkostwa został nawiązany wyłącznie formalnie, to znaczy bez zamiaru jego faktycznej realizacji i bez możliwości korzystania z uprawnień przyznanych członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych, na podstawie Prawa spółdzielczego, możliwe jest stwierdzenie pracowniczego charakteru zatrudnienia spółdzielcy. Jest to konsekwencją przyjęcia, że przystąpienie do spółdzielni miało charakter pozorny, a w rzeczywistości strony porozumiały się co do tego, że zatrudnienie będzie wykonywane na podstawie umowy o pracę - art. 83 § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 25 stycznia 4 2005 r., I UK 142/04 i z 25 kwietnia 2012 r., I UK 383/11). Sądy pod tym kątem zajmują się zatem badaniem faktycznego charakteru stosunku prawnego nawiązanego z rolniczą spółdzielnią produkcyjną. Podkreślić przy tym należy, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy problem jedynie pozornego nawiązania stosunku członkostwa w ogóle nie występuje, bowiem z ustaleń Sądu wynika, że skarżący korzystał z praw i podporządkowywał się obowiązkom płynącym z tego stosunku, co jak już powiedziano wyklucza stwierdzenie, że stosunek członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej został nawiązany jedynie pozornie. Przedmiotowej oceny nie zmienia odwołanie się do przepisów Konstytucji RP. Po pierwsze, problem dotyczący przyznania prawa do emerytury w odniesieniu do pracowników był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok z dnia 10 lipca 2008 r., K 33/06, OTK-A 2008 nr 6, poz. 106). Po drugie, rozstrzygnięcie sądów powszechnych nie narusza prawa do zabezpieczenia społecznego, lecz ocenia je w perspektywie tytułu ubezpieczenia społecznego, który takiego uprawnienia nie przewiduje. Po trzecie, wolność wyboru i wykonywania zawodu (art. 65 Konstytucji) nie jest adekwatną miarą oceny spornych okoliczności, skoro ustalenia sądów opierają się na ustaleniu dobrowolnego przystąpienia wnioskodawcy do określonego reżimu prawnego (członkostwa w RSP). Zatem to nie działania organów państwa (ich emanacji) doprowadziły do braku możliwości otrzymania emerytury. Skarżący nie wykazał zatem potrzeby rozpoznania jego skargi kasacyjnej, wobec czego Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c. i art. 39821 w związku z art. 108 § 1 k.p.c.).