III UK 165/17

Sygn. akt III UK 165/17 POSTANOWIENIE Dnia 28 czerwca 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Staryk w sprawie z odwołania G. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28 czerwca 2018 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 31 maja 2017 r., sygn. akt III AUa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. nie obciąża wnioskodawcy kosztami pełnomocnika organu rentowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z 31 maja 2017 r., sygn. akt III AUa […], Sąd Apelacyjny w […] – w sprawie z wniosku G.S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o podleganie ubezpieczeniom społecznym – zmienił zaskarżony apelacją organu rentowego wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. z 18 października 2016 r., sygn. akt IV U […], w ten sposób, że oddalił odwołanie G. S. od decyzji organu rentowego z 21 sierpnia 2015 r., w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. stwierdził, że G. S. jako pracownik u płatnika składek S. K. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 20 kwietnia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. 2 Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego wnioskodawca zaskarżył skargą kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na przyczyny przyjęcia skargi określone w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. W ocenie autorki skargi istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów – art. 22 k.p. Wskazano, że na gruncie niniejszego postępowania kluczową kwestią pozostaje ustalenie, czy wnioskodawca był zatrudniony u płatnika S. K. na umowę o pracę. W ocenie autorki skargi w razie wątpliwości, co do tego czy strony łączy stosunek pracy, w przypadku przedstawicieli handlowych i innych grup zawodowych, które charakteryzuje analogiczny stopień swobody w zakresie organizacji swojej pracy, za pracowniczym charakterem zatrudnienia przemawia wykonywanie pracy na ekonomiczne ryzyko pracodawcy oraz występowanie innych elementów charakterystycznych dla stosunku pracy - wynagrodzenie, określone miejsce i czas pracy. Elementy te występować mogą w różnym natężeniu, co każdorazowo zależy od treści konkretnego stosunku pracy. Wskazano, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na rażące naruszenie przepisów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1) wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej wnioskodawcy; 2) oddalenie skargi kasacyjnej - w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 3) zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wnioskodawcy nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do 3 rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. W świetle utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego skarżący – opierając wniosek o przyjęcie jego skargi do rozpoznania na przyczynie przyjęcia skargi określonej w przepisie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – powinien nie tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03, z dnia 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04, czy też z dnia 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Jeżeli zaś skarżący powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to zobowiązany jest przytoczyć te rozbieżne orzeczenia Sądów, przy czym musi wykazać, że występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo wykazać, że wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji jest sprzeczna z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2008 r., II CSK 21/08, LEX nr 794605). Chodzi przy tym o rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o rozbieżności w jego zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, 4 skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 października 2012 r., III SK 15/12, LEX nr 1228636 oraz z dnia 19 października 2012 r., III SK 13/12, LEX nr 1228618). Chociaż w uzasadnieniu wniosku powołano się na potrzebę wykładni przepisów prawa to autorka skargi nie przedstawiła odpowiedniej jurydycznej argumentacji, którą wykazałaby, że istnieje przyczyna przyjęcia skargi do rozpoznania określona w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. z uwagi na potrzebę wykładni art. 22 k.p. Analizą interpretacyjną przepisu art. 22 k.p. Sąd Najwyższy zajmował się już wielokrotnie, między innymi w orzeczeniach powołanych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej skargi kasacyjnej. Uzasadnienie wniosku ogranicza się do powołania szeregu orzeczeń sądowych oraz poglądów doktryny dotyczących sygnalizowanej kwestii. Autorka skargi nie przedstawia jednak w uzasadnieniu wniosku wywodu wykazującego rozbieżności w interpretacji przepisu art. 22 k.p. z uwzględnieniem odmienności stanów faktycznych spraw, w których zapadały powołane orzeczenia. Skarżący nie uwzględnia w swoich twierdzeniach zasadniczych ustaleń zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w […] w zakresie oceny spornej w sprawie kwestii. Według Sądu drugiej instancji zasadniczą w sprawie kwestią była ocena, czy na mocy zawartej przez strony umowy o pracę z 20 kwietnia 2013 r. doszło między nimi do faktycznego nawiązania stosunku pracy, skutkującego powstaniem tytułu do objęcia wnioskodawcy jako pracownika ubezpieczeniami społecznymi. Sąd drugiej instancji uwzględnił w swojej ocenie to, że do obowiązków G. S. należało pozyskiwanie nowych klientów i sprowadzanie samochodów za granicy; tymczasem brak jest dowodów potwierdzających wykonywanie tych czynności przez wnioskodawcę. Zatrudnienie wnioskodawcy na podstawie umowy o pracę budzi uzasadnione wątpliwości w sytuacji, gdy z żadną pracującą osobą w należącym do S. K. zakładzie mechaniki pojazdowej w K. właściciel nie zawierał umów o pracę. Mechanicy samochodowi pracowali w zakładzie w ramach prowadzonych przez siebie działalności gospodarczych. Wkrótce po rzekomym zatrudnieniu wnioskodawcy zakład został zlikwidowany, zaś płatnik nie uiszczał składek ubezpieczeniowych, jak również zaliczki na podatek, którą uregulował z uwagi na 5 trudną sytuację finansową w 2 ratach dopiero po interwencji służb skarbowych. Płatnik nie ewidencjonował obecności w pracy wnioskodawcy przez listy obecności, nie kontrolował pracy odwołującego, który sam decydował, jakie ma wykonywać czynności, nie sprawdzał, czy jakiekolwiek czynności wnioskodawca wykonywał. G.S. nie podał również, gdzie i kiedy wykonał badania lekarskie potwierdzające jego zdolność do wykonywania pracy na stanowisku specjalisty do spraw handlu. Według Sądu drugiej instancji brak było nadzoru pracodawcy w procesie świadczenia pracy przez zatrudnionego G.S. co do miejsca, jak i zakresu wykonywanej pracy. Zdaniem Sądu drugiej instancji z materiału dowodowego sprawy wynika, że o ile w ogóle wnioskodawca wykonywał jakieś prace na rzecz S.K., to nie były one w żaden sposób poddane reżimowi właściwemu stosunkowi pracy, pomimo stworzenia formalnych jedynie tego pozorów (treści umowy o pracę, zgłoszeń do ubezpieczenia). Taka sytuacja uprawnia do przyjęcia przewidzianej w art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. nieważności umowy o pracę zawartej przez odwołującego (por. między innymi wyroki Sądu Najwyższego: z 8 lipca 2009 r., I UK 43/09, LEX nr 529772; z 28 czerwca 2011 r., II PK 9/11, LEX nr 10444012). Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania – wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06 LEX nr 198531, z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035, z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205, z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Podczas, gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia 6 (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274, z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616, z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107, z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364, z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743, z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2013 r., III SK 11/13, LEX nr 1380967). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia powyższych wymogów; nie wykazuje, aby w sprawie występował stan „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej autorka skargi wiąże z twierdzeniem o rażącym naruszeniu przepisów postępowania. Nie wskazuje przy tym – w uzasadnieniu wniosku – o które przepisy prawa procesowego jej chodzi – ogólnie tylko odwołuje się do przepisów procedury, których naruszenie zarzuca w ramach procesowej podstawy skargi kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Wypada przypomnieć, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie (art. 3984 § 2 k.p.c.) podlegają rozpoznaniu na etapie tzw. „przedsądu”, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Sąd Najwyższy w ramach „przedsądu” bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie (postanowienie Sądu 7 Najwyższego z 16 maja 2008 r., I UK 16/08, LexPolonica nr 3058328). Brakuje – w uzasadnieniu wniosku – odpowiedniego wywodu zawierającego argumentację, którą autorka skargi wykazałaby walor oczywistej zasadności jej skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. (pkt 1.). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2. ma podstawę w art. 102 k.p.c.