N 21/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk A. Kaszycki. Sędziowie: płk W. Sieracki, płk H. Kmieciak, płk J. Mielczarek, ppłk T. Kacperski (sędzia s. wojsk. deleg. - sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk R. Kempara.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 maja 1982 r. na rozprawie sprawy Tadeusza M., skazanego prawomocnie w trybie postępowania doraźnego za przestępstwa określone w art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. i w zb. z art. 270 § 1 k.k. dwukrotnie na kary po 3 lata pozbawienia wolności oraz łącznie na karę 3 lat pozbawienia wolności, z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 12 lutego 1982 r.,uwzględniając rewizję nadzwyczajną Naczelnego Prokuratora Wojskowego i z urzędu, zaskarżony wyrok zmienił przez:1) wyeliminowanie z opisu obydwu czynów przypisanych skazanemu zwrotów: "rozpowszechniających fałszywe wiadomości o tych organach i" oraz "a także nawołujących do popełnienia zbrodni",2) poprawienie kwalifikacji prawnej tych czynów - na art. 270 § 1 k.k. i przyjęcie tego przepisu za podstawę wymiaru kary pozbawienia wolności,3) orzeczenie za każde z przestępstw kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych na okres po 2 lata - i łącznie również na okres 2 lat - na podstawie art. 4 ust. 4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w okresie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156) oraz art. 71 § 2 k.k. (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Od wyroku tego Naczelny Prokurator Wojskowy wniósł rewizję nadzwyczajną na niekorzyść skazanego. W rewizji tej zawarty jest zarzut obrazy - dwukrotnie - przepisów prawa materialnego (art. 387 pkt 1 k.p.k.), a mianowicie art. 4 ust. 4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156), wskutek nieorzeczenia obligatoryjnej kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych. W związku z tym zarzutem Naczelny Prokurator Wojskowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie skazanemu za każdy z czynów kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat oraz kary łącznej na okres 3 lat.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającego rewizję nadzwyczajną i zawarty w niej wniosek, oraz obrońcy, który wnosił o oddalenie rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Przede wszystkim - z urzędu - należy stwierdzić, że przyjęta przez sąd pierwszej instancji kwalifikacja prawna obydwu czynów przypisanych skazanemu jest wadliwa (...).(...) Z ustaleń dowodowych sprawy wynika przecież, że sporządzone przez oskarżonego farbą na budynkach napisy i hasła nie wyczerpują znamion przestępstwa określonego w art. 280 § 1 lub § 2 k.k., gdyż nie zawierają w swej treści elementów "nawoływania" do popełnienia zbrodni czy występku w rozumieniu tych przepisów, lecz jedynie określenia i zwroty lżące oraz wyszydzające ustrój PRL i jej naczelne organy, a ponadto wyrażające stosunek osobisty ich autora (niewątpliwie wrogi) do PZPR, co nie może być utożsamiane z "nawoływaniem" innych osób do dokonywania przestępstw (występków albo zbrodni) skierowanych przeciwko członkom PZPR (...).(...) Nawiązując z kolei do wywodów obrońcy dodać wypada, że czyn określony w art. 280 § 1 lub 2 k.k. jest przestępstwem formalnym z działania, co oznacza, że zostaje ono dokonane bez względu na skutek zachowania się sprawcy, a w szczególności niezależnie od tego, czy przestępstwo, do którego sprawca publicznie nawołuje lub które pochwala, zostanie popełnione.Różnica zaś między występkiem określonym w art. 280 k.k. a - w art. 282 k.k. polega na tym, że w pierwszym z nich (art. 280 k.k.) sprawca publicznie nawołuje do popełnienia określonego w ustawie karnej przestępstwa, natomiast w drugim (art. 282 k.k.) - nawołuje publicznie do takiego zachowania się, które chociaż nie jest ani zbrodnią, ani występkiem, to jednak sprzeciwia się normom ustawowym albo innym przepisom prawnym, wydanym na ich podstawie przez organy państwowe (np. nawołuje do nieposłuszeństwa lub przeciwdziałania w różnej formie ustawodawstwu związanemu z obowiązywaniem w kraju stanu wojennego).Niezależnie od tego podkreślić należy, że to, co w swej treści - bez względu na formę zewnętrzną - stanowi wyłącznie lżenie, poniżanie lub wyszydzanie, nie może być - z istoty rzeczy - wiadomościami prawdziwymi, co oznacza, że w razie, gdy działanie na tym polegające ma charakter publiczny i skierowane jest przeciwko podmiotom, o których mowa w art. 270 § 1 k.k., wyczerpuje jedynie znamiona występku w tym przepisie określonego.Na marginesie zaznaczyć też trzeba, że pojęcie poniżania naczelnych organów PRL w rozumieniu art. 270 § 1 k.k. obejmuje wszelkie inne niż lżenie lub poniżanie publiczne wypowiedzi i zachowania się - bez względu na ich formę zewnętrzną - zmierzające do pozbawienia tych organów w opinii publicznej należnego im szacunku oraz autorytetu społecznego.Przenosząc te zapatrywania prawne i oceny na grunt niniejszej sprawy i uwzględniając to, że treść sporządzonych przez skazanego napisów oraz haseł zawiera wyłącznie elementy lżenia i wyszydzania ustroju PRL i jej naczelnych organów, należało poprawić przyjętą przez sąd pierwszej instancji kwalifikację prawną czynów skazanego z błędnej - art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. na prawidłową - art. 270 § 1 k.k., a w konsekwencji skorygować odpowiednio opisy przypisanych mu, w zaskarżonym wyroku, czynów.II. Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w rewizji nadzwyczajnej, że sąd pierwszej instancji dopuścił się dwukrotnie obrazy art. 4 ust. 4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego wskutek tego, że nie orzekł kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych, której wymierzenie było - w istniejącej w sprawie sytuacji prawno-faktycznej - obligatoryjne.Dlatego też uznając za zasadną rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy skorygował w tej części zaskarżony wyrok przez orzeczenie skazanemu kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych, przy czym ustalając jej łączny wymiar zastosował - identycznie jak sąd pierwszej instancji w odniesieniu do łącznej kary pozbawienia wolności - zasadę pełnej absorpcji.