Rw 1436/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk K. Mioduski. Sędziowie: płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk T. Nizielski.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Szulczyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Stanisława K., skazanego nieprawomocnie za przestępstwa: a) z art. 188 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220) przy zastosowaniu art. 60 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności, b) z art. 234 § 1 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, łącznie zaś na karę 2 lat pozbawienia wolności, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w Lublinie z dnia 10 listopada 1970 r. w związku z rewizją obrońcyzmienił zaskarżony wyrok w sprawie Stanisława K. przez poprawienie kwalifikacji prawnej jego czynu z art. 234 § 1, art. 312 § 1 i art. 236 k.k. na art. 234 § 1, art. 235 i art. 236 k.k. i z tą zmianą wyrok ten utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Stanisław K. skazany został za przestępstwa:1) z art. 188 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220) w związku z art. 60 § 1 k.k. - na karę 1 roku pozbawienia wolności za to, że będąc obowiązany na podstawie karty powołania wydanej przez PSW w N. do odbycia pozostałego okresu (3 miesiące) zasadniczej służby wojskowej w jednostce wojskowej w N.1, nie zgłosił się do odbycia tej służby w dniu 24 sierpnia 1970 r., lecz pozostawał w miejscu zamieszkania dłużej niż 14 dni, tj. do 24 września 1970 r., w którym to dniu został zatrzymany przez patrol WSW;2) z art. 234 § 1 k.k. oraz art. 312 § 1 i 236 k.k. - na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności za to, że w dniu 24 września 1970 r. w N.2 dopuścił się czynnej napaści na funkcjonariusza MO Józefa M. w ten sposób, iż kopnął go butem w twarz, powodując ranę tłuczoną w okolicy oczodołu prawego i krwiak powieki górnej prawej, oraz używał pod jego adresem słów wulgarnych, a ponadto w czasie zatrzymania go w domu i doprowadzania do Komendy Garnizonu stawiał czynny opór dowódcy patrolu WSW Leszkowi F. i patrolowemu Janowi B. oraz używał pod ich adresem licznych wulgarnych słów.Łącznie wymierzono oskarżonemu karę 2 lat pozbawienia wolności.Od wyroku tego wniósł rewizję obrońca oskarżonego. Rewizja zawiera wniosek o złagodzenie kary wymierzonej oskarżonemu za przestępstwo z art. 234 § 1 k.k. i kary łącznej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywody rewizji kwestionujące prawidłowość ustaleń wyroku w części dotyczącej zachowania się oskarżonego w czasie zatrzymania go przez żołnierzy WSW nie są przekonywające. Z treści zeznań przesłuchanych w czasie rozprawy sądowej świadków wyraźnie wynika, że oskarżony, po zatrzymaniu go przez żołnierzy WSW w związku z jego niezgłoszeniem się w jednostce wojskowej, nie podporządkował się poleceniom dowódcy patrolu WSW i nie chcąc udać się do samochodu, używał przemocy w stosunku do żołnierzy WSW w tym celu, by zmusić ich do odstąpienia od czynności związanych z doprowadzeniem go do Komendy Garnizonu. Poza tym z zeznań tych wynika, że oskarżony w czasie przytrzymywania go w samochodzie przez funkcjonariusza MO Józefa M. dokonał czynnej napaści na tegoż funkcjonariusza w ten sposób, iż kopnął go w twarz w okolicy prawego oczodołu, oraz że oskarżony znieważył żołnierzy WSW i funkcjonariusza MO Józefa M. przez to, iż pod ich adresem używał słów uznanych powszechnie za obelżywe. Istniejące w zeznaniach świadków rozbieżności co do tego, czy i kto uderzył oskarżonego pałką w czasie stawiania przezeń oporu, nie mają istotnego znaczenia w zakresie ustaleń dotyczących zachowania się oskarżonego.Sąd I instancji uznał, że całość opisanego zachowania się oskarżonego stanowi - ze względu na zwartość czasową i miejscową - jedno zdarzenie faktyczne, a więc jeden czyn, wyczerpujący jednak znamiona określone w kilku przepisach kodeksu karnego i w związku z tym podlegający zgodnie z art. 10 § 2 k.k. ocenie prawnej na podstawie kilku przepisów. Z tych założeń wychodząc, Sąd I instancji zakwalifikował czyn oskarżonego z art. 234 § 1, 312 § 1 i 236 k.k.Dokonana przez Sąd I instancji ocena prawna czynu oskarżonego jest wadliwa, a to ze względu na błędne zastosowanie w ramach kumulatywnej kwalifikacji popełnionego przez oskarżonego przestępstwa przepisu art. 312 § 1 k.k. Podmiotem przestępstwa określonego w art. 312 § 1 k.k. może być tylko żołnierz, a więc - w myśl przepisu art. 289 § 2 k.k. - osoba pełniąca czynną służbę wojskową. Zarówno z treści przepisu art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220) jak i przepisu pkt 3 regulaminu służby wewnętrznej Sił Zbrojnych PRL wyraźnie wynika, że obywatele powołani do czynnej służby wojskowej stają się żołnierzami z chwilą stawienia się do tej służby w określonej jednostce wojskowej. Oskarżony był osobą powołaną do czynnej służby wojskowej, jednakże w oznaczonym terminie nie zgłosił się w określonej (w karcie powołania) jednostce wojskowej i w związku z tym w czasie popełnienia opisanego na wstępie przestępstwa nie był jeszcze żołnierzem. Z tego też względu czyn oskarżonego polegający na użyciu przemocy w celu zmuszenia żołnierzy WSW do zaniechania czynności związanych z doprowadzeniem go do Komendy Garnizonu nie wyczerpuje znamion określonych w art. 312 § 1 k.k., i to nie tylko z tego powodu, że oskarżony nie był wtedy jeszcze żołnierzem, ale również dlatego, że między oskarżonym, będącym wówczas osobą cywilną, a żołnierzami WSW nie istniał stosunek podwładności - przełożeństwa. Stosunek: podwładny - przełożony w rozumieniu przepisów części wojskowej kodeksu karnego w związku z odpowiednimi przepisami regulaminów wojskowych, a zwłaszcza z przepisami pkt 26-28 regulaminu służby wewnętrznej Sił Zbrojnych PRL, może istnieć jedynie między żołnierzami, a nie między osobami cywilnymi (chociażby były już one powołane do czynnej służby wojskowej) z jednej strony, a żołnierzami z drugiej strony.W związku z przytoczonymi rozważaniami należy wyrazić pogląd, że w ramach kumulatywnej kwalifikacji przestępstwa popełnionego przez osobę nie pełniącą czynnej służby wojskowej, choćby była już ona powołana do tej służby, nie stosuje się przepisów części wojskowej kodeksu karnego, typizujących poszczególne przestępstwa.Nie ulega wątpliwości, że oskarżony używał przemocy w celu zmuszenia żołnierzy WSW i funkcjonariusza MO Józefa M., będących funkcjonariuszami publicznymi, do zaniechania prawnej czynności służbowej. Czyn oskarżonego wyczerpuje zatem znamiona zawarte w przepisie art. 235 k.k. Z tego względu należało poprawić kwalifikację prawną czynu oskarżonego z art. 234 § 1, 312 § 1 i 236 k.k. na art. 234 § l, 235 i 236 k.k. (...).