WZP 2/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Izby Wojskowej gen. K. Lipiński. Sędziowie: J. Bratoszewski (sprawozdawca), R. Góral, płk J. Juszczak, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak (sprawozdawca), J. Kosiński.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk B. Kliś.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu skierowanego zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, określony w § 39 uchwały Rady Państwa z dnia 27 września 1984 r. w sprawie regulaminu Sądu Najwyższego (Mon. Pol. Nr 24, poz. 165), wniosku Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1987 r. o wyjaśnienie budzących wątpliwości przepisów - § 3 i 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. w sprawie zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 51, poz. 230) w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 października 1985 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz. U. Nr 51, poz. 266), a w szczególności:"Czy zasądzając na rzecz zespołu adwokackiego (obrońcy wojskowego) koszty nie opłaconej obrony z urzędu (art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - prawo o adwokaturze) sąd uwzględnia również przewidziany w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 października 1985 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (...) ryczałt w wysokości 80% przyznanego adwokatowi (obrońcy wojskowemu) wynagrodzenia?"na podstawie art. 13 pkt 4 oraz art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneDo orzekania o kosztach nie opłaconej obrony z urzędu, , które w myśl art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124) ponosi Skarb Państwa, stosuje się - zgodnie z brzmieniem § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. w sprawie zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 51, poz. 230) - "przepisy w sprawie opłat za czynności zespołów adwokackich, chyba że przepisy poniższe (tj. oznaczone w tym rozporządzeniu dalszymi numerami - uwaga SN) stanowią inaczej".Przepisami, do których odsyła ta formuła, były w chwili wejścia w życie wspomnianej regulacji prawnej przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1981 r. w sprawie opłat za czynności zespołów adwokackich (Dz. U. z 1982 r. Nr 1, poz. 9), ustalające cztery składniki owych opłat (§ 1 ust. 1), a mianowicie: 1) wynagrodzenie zespołu adwokackiego według stawek oznaczonych kwotowo: od - do (w sprawach karnych w zw. z § 21 i § 22), 2) ryczałt na koszty administracyjne za każdą instancję w wysokości 200 zł (w zw. z § 7 ust. 3) oraz 3) ekwiwalent za wynagrodzenie utracone w związku z niezbędnym w sprawie wyjazdem adwokata - w zależności od czasu trwania wyjazdu - w wysokości 200 albo 300 zł (w zw. z § 8 ust. 1), a ponadto - poza obrotem zespołu - 4) zwrot wydatków poniesionych w związku z prowadzeniem sprawy (w zw. z § 7 pkt 2). Obecnie przepisami tymi - ważnymi z punktu widzenia niniejszych rozważań - są przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 października 1985 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz. U. Nr 51, poz. 266), według których do kosztów pomocy prawnej w wymienionym postępowaniu zalicza się: 1) dwuskładnikową opłatę za czynności adwokackie, obejmującą: a) wynagrodzenie adwokata ustalone również na podstawie stawek określonych kwotowo: od - do (§ 1 ust. 1 w zw. z § 22 i 23, gdy chodzi o sprawy karne) i b) ryczałt w wysokości 80% tego wynagrodzenia przeznaczony na cele określone w regulaminie, wydanym przez Naczelną Radę Adwokacką (§ 1 ust. 1 w zw. z § 11), a ponadto 2) poniesione wydatki (§ 7).Dalsze przepisy powołanego na wstępie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. w sprawie zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nawiązują jedynie do dwóch składników tych kosztów - wynagrodzenia i wydatków; § 4 ust. 1 ustanawia zasadę, że wysokość wynagrodzenia sąd ustala "na podstawie najniższych stawek określonych w przepisach w sprawie opłat za czynności zespołów adwokackich", a § 4 ust. 2 dopuszcza wyjątkowo tylko "wynagrodzenie wyższe od określonego w ust. 1, jeżeli nakład pracy adwokata był szczególnie duży", natomiast § 5 wymaga, by wysokość wydatków ustalona była przez sąd "na podstawie przedstawionych dowodów i rachunków" (ust. 1), a same wydatki - "niezbędne dla prawidłowego przeprowadzenia sprawy" (ust. 2). Wobec tego należy przyjąć, że jedynie w odniesieniu do tych dwóch składników kosztów pomocy prawnej przepisy powołanego rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 1983 r. stanowią inaczej, niż stanowiły przepisy w sprawie opłat za czynności zespołów adwokackich z 1981 r. oraz stanowią przepisy w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości z 1985 r., do których odsyła § 3 tego rozporządzenia. Jest to z kolei równoznaczne ze stwierdzeniem, że o innych składnikach omawianych kosztów trzeba orzekać tak, jak to stanowią przepisy wskazane w § 3 powołanego rozporządzenia. Tak więc w ponoszonych przez Skarb Państwa kosztach nie opłaconej obrony z urzędu należy obecnie uwzględniać również ryczałt w wysokości 80% wynagrodzenia adwokata, przewidziany w przepisach w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości z 1985 r.; podobnie jak uprzednio - należy uwzględniać także ryczałt na cele administracyjne oraz ekwiwalent za wynagrodzenie utracone w związku z niezbędnym w sprawie wyjazdem adwokata, przewidziane w przepisach w sprawie opłat za czynności zespołów adwokackich z 1981 r.Z tych względów nie można podzielić praktycznie niczym nie uzasadnionego poglądu wyrażonego w nie opublikowanym postanowieniu składu trzech sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1986 r. (Z 33/86), jakoby § 3 i 4 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. "nie dopuszczały w kosztach Skarbu Państwa ponoszonych z tytułu nie opłaconej obrony z urzędu ryczałtu w wysokości 80% wynagrodzenia adwokackiego".Ryczałt w wysokości 80% wynagrodzenia adwokackiego przeznaczony jest na wydatki zespołu adwokackiego określone w § 6 regulaminu rachunkowości zespołów adwokackich, stanowiącego załącznik do uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 26 października 1985 r. ("Palestra" 1986, z. 2, s. 81-85). Z tego stwierdzenia jednak nie wynika, że ryczałt ten nie przysługuje adwokatowi wykonującemu zawód indywidualnie (poza zespołem). Adwokat wykonujący zawód indywidualnie w istocie ponosi bowiem (z mało znaczącymi wyjątkami) wydatki podobne do wydatków zespołu adwokackiego określonych we wspomnianym regulaminie, wobec czego nie ma merytorycznego uzasadnienia do odmiennego traktowania go w tym zakresie. Dlatego też w myśl § 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 października 1985 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości przepisy tego rozporządzenia, a więc i dotyczące ryczałtu, stosuje się odpowiednio do adwokata wykonującego zawód indywidualnie, a według § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. w sprawie zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - w skład których wchodzi również ów ryczałt - zasądzenie tych kosztów następuje na rzecz tego adwokata, jeżeli oczywiście on udzielił pomocy. Ze względów podniesionych w uchwale składu siedmiu sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1973 r. - U 4/73 (OSNKW 1974, z. 3, poz. 38) trzeba więc przyjąć, że jeżeli funkcję obrońcy z urzędu spełnił obrońca wojskowy nie będący adwokatem, to zasądzenie owych kosztów (łącznie z ryczałtem) następuje na rzecz tego obrońcy.