Zo 5/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Radwański.Sędziowie: płk W. Sieracki (sprawozdawca), mjr H. Kwaśny.Prokurator: ppłk W. Ciechanowicz.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym zażalenie złożone na postanowienie Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 20 listopada 1963 r., mocą którego nie uwzględniono wniosku Zdzisława A. o przyznanie mu odszkodowania z tytułu niesłusznego pozbawienia wolności przez zastopowanie wobec niego środka zapobiegawczego w postaci aresztu tymczasowego.Pełnomocnik wnioskodawcy wnosił w zażaleniu o uchylenie powyższego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, wywodząc zarazem, że skoro organom prowadzącym śledztwo w sprawie śmierci Henryka K. znane były - na podstawie wyjaśnień Zdzisława A. - te wszystkie okoliczności, które następnie stały się podstawą jego uniewinnienia, to "przetrzymywanie Zdzisława A. w areszcie śledczym powinno być uznane za oczywiście bezzasadne".Sąd Najwyższy postanowił nie uwzględnić zażalenia pełnomocnika, a postanowienie Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 20 listopada 1963 r. w sprawie Zdzisława A. pozostawić w mocy.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Wywody zażalenia zmierzające do uzasadnienia tego, że zastosowanie wobec Zdzisława A. środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztu było oczywiście bezzasadne, nie są przekonywające. Zdzisław A. podejrzany był bowiem o popełnienie przestępstwa z art. 130 § 1 k.k.W.P., a w szczególności o to, że w dniu 2 stycznia 1962 r. około godziny 24, jako wartownik graniczny przy placówce kontroli ruchu rybackiego w N., nadużył swoich uprawnień przez to, że bezprawnie zatrzymał Henryka K. i inne osoby, "a następnie strzelił czterokrotnie z posiadanego pistoletu służbowego P.M.K. do Henryka K., powodując u niego postrzelenie jelit i żołądka". W wyniku odniesionych ran Henryk K. zmarł w dniu 20 stycznia 1962 r. W związku z tym Zdzisław A. oskarżony został o popełnienie przestępstwa z art. 225 § 1 k.k.Już sam ciężar gatunkowy zarzucanego Zdzisławowi A. przestępstwa i konieczność wyjaśnienia szeregu istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności konieczność zbadania obrony Zdzisława A., który twierdził, że postrzelenie Henryka K. było wynikiem własnego działania tegoż Henryka K., gdyż chwycił on za lufę pistoletu i ściągnął ją w dół w momencie, gdy Zdzisław A. zamierzał strzelić ostrzegawczo w górę, uzasadniały zastosowanie wobec podejrzanego aresztu tymczasowego, a to tym bardziej, że w świetle zeznań niektórych świadków przesłuchanych w toku śledztwa nie można było uznać za ustalone, iż przebieg zdarzenia przedstawiał się w sposób zobrazowany w wyjaśnieniach Zdzisława A.Skoro więc w świetle zebranych dowodów w początkowej fazie śledztwa nie można było mówić o zupełnym braku uprawdopodobnienia popełnienia przez podejrzanego zarzuconego mu przestępstwa, to zarówno ze względu na ciężar gatunkowy zarzuconego mu przestępstwa, jak i ze względu na dyscyplinę wojskową oraz uzasadnioną obawę, że podejrzany będzie nakłaniał świadków do fałszywych zeznań, istniały podstawy do zastosowania wobec Zdzisława A. środka zapobiegawczego w postaci aresztu tymczasowego.Okoliczność, że oskarżony został uniewinniony, nie oznacza sama przez się, że stosowany w takiej sprawie środek zapobiegawczy, tj. areszt tymczasowy, zastosowano w sposób oczywiście bezzasadny. O oczywiście bezzasadnym stosowaniu środka zapobiegawczego w postaci aresztu tymczasowego można mówić między innymi wówczas, gdy areszt tymczasowy zastosowano pomimo braku uprawdopodobnienia popełnienia przestępstwa, gdy brak było jakichkolwiek podstaw do stosowania aresztu tymczasowego wymienionych w art. 102 k.w.p.k., gdy zastosowano areszt tymczasowy w wypadkach, w których ustawa wyraźnie wyłącza możność stosowania tego środka (np. wobec osoby chronionej immunitetem, a brak jest zgody właściwej władzy) oraz gdy nie uchylono aresztu tymczasowego mimo ustania przyczyn, które spowodowały jego zastosowanie (np. w razie wydania przez sąd I instancji wyroku uniewinniającego).W sprawie Zdzisława A. nie istniały wymienione wyżej okoliczności, natomiast miały miejsce takie okoliczności (przedstawione wyżej na wstępie), które mogły stanowić dostateczną podstawę do zastosowania wobec niego środka zapobiegawczego w postaci aresztu tymczasowego.Skoro więc brak jest podstaw do ustalenia, że w sprawie Zdzisława A. nastąpiło zastosowanie aresztu tymczasowego w sposób oczywiście bezzasadny, to tym samym brak jest także podstaw do przyznania Zdzisławowi A. odszkodowania z tytułu zastosowania wobec niego aresztu tymczasowego.