VI KZP 52/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: J. Borodej, H. Szwaczkowski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Edwarda L., oskarżonego z art. 241 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki we Włocławku postanowieniem z dnia 17 grudnia 1985 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy sformułowanie zawarte w art. 243 § 4 k.k. w brzmieniu: «(...) lub najpóźniej przy pierwszym przesłuchaniu w toku postępowania karnego ujawnił prawdę (...)» może także dotyczyć sytuacji, gdy organowi ścigania znane były okoliczności czynu z innych dowodów, a oskarżony przy pierwszym przesłuchaniu szczerze przyznał się do winy oraz złożył szczegółowe wyjaśnienia?2. Czy sprawca wręczający łapówkę Funkcjonariuszowi MO w zamian za odstąpienie od zatrzymania prawa jazdy i niekierowania wniosku do kolegium do spraw wykroczeń działa w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej w rozumieniu art. 120 § 3 k.k.?"uchwalił na pytanie pierwsze udzielić odpowiedzi jak wyżej, a odmówić udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie. Uzasadnienie faktyczneI. Artykuł 243 § 4 k.k. przewiduje dwie sytuacje warunkujące możliwość zastosowania przez sąd nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienie od jej wymierzenia, gdy sprawca:a) przestępstwa określonego w art. 241 § 1 lub 2 k.k. w zw. z art. 239 § 1 k.k. oraz w art. 241 § 3 i 4 k.k. zawiadomił organ powołany do ścigania o fakcie przestępstwa i okolicznościach jego popełnienia, zanim organ ten o nich się dowiedział; b) opisanego przestępstwa najpóźniej przy pierwszym przesłuchaniu w toku postępowania karnego ujawnił prawdę.Należy przy tym zaznaczyć, że "ujawnienie prawdy" oznacza przyznanie się do popełnienia całego przestępstwa, a nie tylko do jego fragmentów. Przedmiotem ustaleń powinien więc być zarówno moment ujawnienia prawdy ("najpóźniej przy pierwszym przesłuchaniu w toku postępowania karnego"), jak i zakres ujawnienia prawdy.Użycie przez ustawodawcę w art. 243 § 4 k.k. spójnika "lub", rozdzielającego dwie wymienione sytuacje, wskazuje na wymienność tych sytuacji (jest to tzw. ujęcie alternatywne). Oznacza to, że dla każdej sytuacji opisanej w art. 243 § 4 k.k., przy spełnieniu przez sprawcę określonych dla niej warunków, ustawodawca przewidział możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia. Należy dodać, że za takim rozumieniem treści art. 243 § 4 k.k. przemawia m.in. również i to, że w stosunku do sprawcy biernego łapownictwa ustawodawca przewidział tylko jedną sytuację warunkującą możliwość zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia (por. art. 243 § 3 k.k.). Ratio legis art. 243 § 4 k.k. polega na umożliwieniu skuteczniejszej walki z przestępczością łapownictwa i korupcji, prowadzącej do rozbicia solidarności między przyjmującym a dającym łapówkę, i stworzeniu warunków zachęcających do ujawnienia prawdy. II. Z treści przedstawionego w pkt 2 Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego wynika, że w istocie rzeczy dotyczy ono nie zasadniczej wykładni ustawy, lecz udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w konkretnej sprawie, na podstawie dokonanych ustaleń faktycznych, można stwierdzić, iż oskarżony wręczając korzyść majątkową funkcjonariuszowi MO, a ponadto obiecując mu wręczenie dalszej korzyści w warunkach przestępstwa określonego w art. 241 § 1 k.k., działał w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej. Wobec tego, że oceny prawnej konkretnego czynu, w tym także wszystkich okoliczności strony podmiotowej, dokonuje sąd orzekający, należało na drugie pytanie odmówić udzielenia odpowiedzi.Należy jednak zauważyć, że wyczerpujące wyjaśnienie pojęcia "korzyść majątkowa" znalazło swój wyraz m.in. w uchwale pełnego składu Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1980 r. - VII KZP 41/78 (OSNKW 1980, z. 3, poz. 24). Nawiązując do treści tej uchwały, przypomnieć trzeba, że nie każde osiągnięcie korzyści majątkowej związane jest z działaniem sprawcy "w zamiarze specjalnym jej osiągnięcia (dolus coloratus)", tj. z działaniem "w celu osiągnięcia korzyści majątkowej" m.in. w rozumieniu art. 36 § 3 k.k. Cel działania sprawcy musi być więc także przedmiotem ustaleń sądu (por. także m.in. wyrok składu siedmiu sędziów z dnia 11 listopada 1969 r. - V KRN 113/66, OSNKW 1970, z. 2-3, poz. 17, uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 15 lutego 1977 r. - VII KZP 16/76, OSNKW 1977, z. 4-5, poz. 34, wyrok składu siedmiu sędziów z dnia 18 października 1985 r. - V KRN 211/84, OSNPG 1985, z. 7, poz. 99 oraz wyrok z dnia 20 grudnia 1984 r. - V KRN 424/84, OSNPG 1985, z. 8-9, poz. 105).