V KRN 60/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Szwaczkowski. Sędziowie: J. Cieślak (sprawozdawca), J. Ostaś.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Marii A., skazanej z art. 244 w zb. z art. 205 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść skazanej od wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 6 lutego 1985 r. i wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 26 sierpnia 1985 r.zmienił zaskarżone wyroki w ten sposób, że:1) wyłączył z przypisanego oskarżonej przestępstwa ciągłego czyn wymieniony w pkt 1 i uznając, że wyczerpuje on znamiona przestępstwa określonego w art. 244 k.k., wymierzył oskarżonej 2 lata pozbawienia wolności (...), a na podstawie art. 36 § 2 i 3 k.k. 70.000 zł grzywny (...);2) na podstawie art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192) uznając, że pozostałe czyny wyczerpują znamiona przestępstw określonych w art. 205 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k., umorzył postępowanie karne w stosunku do oskarżonej (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 6 lutego 1985 r. Sąd Rejonowy w S. uznał Marię A. za winną popełnienia przestępstwa określonego w art. 244 k.k. w zb. z art. 205 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k., polegającego na tym, że od marca 1983 r. do lutego 1984 r. w B., działając w warunkach przestępstwa ciągłego, wyłudziła od 4 osób łącznie 151.500 zł, kłamliwie zapewniając je o swoich wpływach w instytucjach państwowych czy o możliwości zakupu deficytowych towarów, a mianowicie:1) w okresie od przełomu marca i kwietnia 1983 r. do dnia 9 lutego 1984 r., powołując się na swoje wpływy u naczelników do spraw socjalnych dyrekcji PKP oraz w spółdzielni mieszkaniowej, podjęła się pośrednictwa w załatwieniu mieszkania Henrykowi T., w zamian za co zażądała od niego w gotówce, mięsie i innych produktach łącznie 60.000 zł oraz kwoty 8.000 zł,2) w okresie od września 1983 r. do stycznia 1984 r., kłamliwie zapewniając Mirosławę O., że ma zajętą kolejkę w sklepie meblowym i może dokonać dla niej zakupu mebli, wyłudziła od niej łącznie 39.000 zł,3) w listopadzie 1983 r., kłamliwie zapewniając Jakuba C., że zakupi dla niego lodówkę na kartę górnika swego zięcia, wyłudziła od niego 32.000 zł,4) w 1983 r., kłamliwie zapewniając Zenona B., że odstąpi mu własne opony do samochodu po otrzymaniu przydziału opon w swoim zakładzie pracy, wyłudziła od niego łącznie 21.000 zł,i za ten czyn wymierzył jej karę 3 lat pozbawienia wolności, którą na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii złagodził do 1 roku i 6 miesięcy, oraz grzywnę w wysokości 100.000 zł; zarządził też na podstawie art. 49 k.k. podanie wyroku do publicznej wiadomości przez ogłoszenie go na łamach "Gazety Współczesnej".Od tego wyroku wniosła rewizję oskarżona.Sąd Wojewódzki w B. wyrokiem z dnia 26 sierpnia 1985 r. zaliczył oskarżonej na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 9 października do dnia 12 października 1984 r., w pozostałej zaś części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Prokurator Generalny PRL zaskarżył te wyroki rewizją nadzwyczajną na niekorzyść Marii A. w zakresie orzeczenia o karze (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Niezależnie od zarzutów rewizji, które zasługiwały na częściowe uwzględnienie, Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że zaskarżone wyroki zapadły z obrazą przepisu prawa materialnego, polegającą na tym, że sądy rozpoznające sprawę przyjęły, wzorując się na akcie oskarżenia, iż konstrukcja przestępstwa ciągłego przewidziana w art. 58 k.k. znajduje zastosowanie do czynów wyczerpujących znamiona przestępstwa określonego w art. 244 k.k. oraz czynów określonych w art. 205 § 1 k.k. To stanowisko jest sprzeczne z art. 58 k.k., którego wykładnia zawarta jest w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1966 r. (IV KO 42/62 - OSNKW 1966, z. 7, poz. 69), której wskazania zgodnie z konsekwentną i jednolitą linią orzecznictwa Sądu Najwyższego zachowały nadal swą aktualność po wejściu w życie kodeksu karnego z 1969 r. Zgodnie z tą uchwałą, akceptowaną w późniejszym orzecznictwie, konstrukcję przestępstwa ciągłego należy stosować wówczas, gdy wszystkie czyny są jednorodzajowe, popełnione zostały w taki sam lub bardzo podobny sposób i w stosunkowo krótkich odstępach czasu, oraz skierowane były przeciwko takiemu samemu dobru prawnemu.W świetle tych kryteriów czyny określone w art. 244 k.k. i 205 § 1 k.k. nie mogą wchodzić w skład przestępstwa ciągłego, mimo że pewne elementy mogą w nich być zbieżne.Mając te względy na uwadze, Sąd Najwyższy uznał, że należało zarzuty rewizji odnieść jedynie do wchodzącego w skład przypisanego oskarżonej przestępstwa ciągłego czynu wymienionego w pkt 1, który wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 244 k.k., i czyn ten należało wyłączyć z przypisanego oskarżonej przestępstwa ciągłego, wymierzając za ten czyn odpowiednią karę, gdyż zasadnie zostało podniesione w rewizji, że przestępstwa określone w art. 244 k.k. zostały wyłączone spod działania ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192); wynika to bowiem z wyraźnego postanowienia art. 5 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Do czynu przewidzianego w art. 244 k.k. przepisy tej ustawy nie mogły mieć więc zastosowania i wymierzona za ten czyn kara nie podlegała darowaniu czy złagodzeniu.Sąd Wojewódzki w S., rozpoznając rewizję oskarżonej, dostrzegł ewidentne naruszenie prawa, jednakże z uwagi na działającą tu zasadę reformatio in peius - wobec niezaskarżenia wyroku przez prokuratora - nie mógł poprawić popełnionego przez sąd pierwszej instancji uchybienia.Sąd Wojewódzki, stwierdzając jednak, że kwalifikacja prawna przypisanego oskarżonej przestępstwa jest prawidłowa, przeszedł do porządku dziennego nad wskazaną obrazą art. 58 k.k.Sąd Najwyższy uznał, że w świetle materiału dowodowego sprawy i danych osobopoznawczych o oskarżonej za przypisane jej przestępstwo określone w art. 244 k.k. należało jej wymierzyć kary zasadnicze określone w części dyspozytywnej wyroku.Kary te zostały orzeczone, uwzględniając okoliczności, które miały na uwadze przy wymiarze kary sądy rozpoznające sprawę w pierwszej i drugiej instancji (z wyjątkiem budzącego zastrzeżenia stwierdzenia Sądu Wojewódzkiego o posiadaniu przez oskarżoną wartościowego samochodu, choć zachodziły uzasadnione wątpliwości, czy oskarżona jest właścicielką tego samochodu). Sąd Najwyższy uznał, że pogarszający się stan zdrowia oskarżonej nie dawał podstaw do warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności za ten czyn, gdyż stan zdrowia oskarżonej będzie mógł zostać odpowiednio uwzględniony w trakcie postępowania wykonawczego.Czyny określone w art. 244 k.k. charakteryzują się wysokim stopniem społecznego niebezpieczeństwa i względy związane ze społecznym oddziaływaniem kary przemawiają przeciwko warunkowemu zawieszeniu wykonania kary.Grzywna została wymierzona oskarżonej z uwzględnieniem dyrektyw określonych w art. 50 k.k. oraz zasady, ażeby przestępstwa tego rodzaju były dla sprawców nieopłacalne.Za współmierną karę grzywny uznał Sąd Najwyższy grzywnę w wysokości 70.000 zł (...).