U 1/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Izby Wojskowej gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk J. Górski, płk J. Juszczak (sprawozdawca), płk A. Kaszycki, ppłk S. Kosmal, płk S. Mendyka, płk E. Olczak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk W. Kubala.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława S. i Pawła Ł., skazanych nieprawomocnie wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z dnia 2 grudnia 1985 r. za przestępstwo określone w art. 215 § 1 k.k. na kary po 1 roku pozbawienia wolności, 30.000 zł grzywny i podania wyroku do publicznej wiadomości, po rozpoznaniu przedstawionego - postanowieniem z dnia 31 stycznia 1986 r. - przez skład trzech sędziów Izby Wojskowej - w związku z rewizjami obrońców - zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, a mianowicie:"Czy pomaganie do ukrycia rzeczy uzyskanych za pomocą kradzieży (art. 215 § 1 k.k.) jest popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej również wtedy, gdy pomagający działa w celu przysporzenia tej korzyści tylko sprawcy kradzieży (art. 120 § 3 k.k.)?"na podstawie art. 13 pkt 5, art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej. Uzasadnienie faktycznePoważne wątpliwości składu trzech sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego rozpoznającego wymienioną na wstępie sprawę co do tego, czy pomaganie do ukrycia rzeczy uzyskanych za pomocą kradzieży (art. 215 § 1 k.k.) jest popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej również wtedy, gdy pomagający działa w celu przysporzenia takiej korzyści tylko sprawcy kradzieży, wynikały z rozbieżności poglądów prezentowanych w tej materii w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Przykładem tych rozbieżności mogą być zwłaszcza poglądy zaprezentowane w wyrokach z dnia 12 stycznia 1971 r. - V KRN 498/70 (OSNKW 1971, z. 7-8, poz. 115) i z dnia 20 stycznia 1977 r. - I KR 265/76 (OSNKW 1977, z. 4-5, poz. 42). W pierwszym z nich stwierdzono, że pomaga do ukrycia rzeczy pochodzącej z przestępstwa także ten, kto czyni to w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla sprawcy kradzieży. W drugim natomiast wywiedziono, że błędny jest pogląd, iż sam fakt przyjęcia skradzionych przedmiotów - w celu ich ukrycia - niejako przesądza o tym, że osoba przyjmująca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla sprawcy kradzieży. Jako uzasadnienie tego stanowiska przytoczono, że sprawca kradzieży osiąga korzyść majątkową już przez sam fakt popełnienia tego przestępstwa i brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż czyn innej osoby, polegający na przyjęciu rzeczy lub udzieleniu pomocy do jej ukrycia, przysparza sprawcy ponownie, a więc po raz drugi, korzyść majątkową.W związku z tego rodzaju skrajnymi poglądami i wyłaniającymi się na ich tle wątpliwościami zauważyć wypada, że określone w art. 215 § 1 k.k. przestępstwo, popełnione w formie udzielenia pomocy do ukrycia rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego, jest przestępstwem kierunkowym o specjalnym zabarwieniu (dolus coloratus). Wynika to z subiektywnego charakteru znamienia "w celu", które zabarwia czyn sprawcy pierwiastkiem szczególnego nastawienia psychicznego, a jego treść powinna być ustalana i oceniana w konkretnej sprawie na tle całokształtu znamion podmiotowej strony czynu. Oznacza to, że z punktu widzenia ocen prawnokarnych ważny jest tu wyłącznie stan psychiki sprawcy czynu, a więc cel, w jakim ów sprawca udziela pomocy do ukrycia rzeczy uzyskanych za pomocą czynu zabronionego, a nie to, komu pragnie przysporzyć korzyści majątkowej. Z treści art. 120 § 3 k.k. wynika zresztą jednoznacznie, że korzyść majątkowa obejmuje korzyść zarówno dla siebie, jak i dla kogo innego i nie ma żadnych przeszkód, by za tę inną osobę uznać sprawcę kradzieży, jeżeli tylko taki był cel działania pasera. Zasadności takiego stanowiska nie mogą podważać wypowiadane niekiedy poglądy, m.in. w cytowanym wyroku Sądu Najwyższego, że sprawca kradzieży, który osiągnął korzyść majątkową już w chwili dokonania przestępstwa, osiągnąłby taką korzyść po raz drugi. Po pierwsze - jeżeliby nawet tak istotnie było, to fakt ten jest bez znaczenia dla prawnej oceny czynu pasera. Po drugie zaś podnieść trzeba, że na tle rozpoznawanych spraw karnych o przestępstwa przeciwko mieniu jawią się nierzadko tego rodzaju wypadki, w których sprawca kradzieży osiąga korzyść majątkową z popełnionego przestępstwa dopiero po przyjęciu skradzionych rzeczy przez inną osobę lub udzieleniu mu przez tę osobę pomocy w ukryciu tych rzeczy.Rozważania te prowadzą do wniosku, że pomaganie do ukrycia rzeczy uzyskanych za pomocą kradzieży (art. 215 § 1 k.k.) jest popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej także wtedy, gdy pomagający działa w celu przysporzenia tej korzyści tylko sprawcy kradzieży.