III PZP 32/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: prezes T. Szymanek. Sędziowie: SN J. Wasilewski (sprawozdawca). SW W. Tomyn.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, w sprawie z powództwa Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "Razem" w S. przeciwko Czesławowi S. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie, postanowieniem z dnia 21 marca 1986 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy roszczenie rolniczej spółdzielni produkcyjnej przeciwko członkowi tejże spółdzielni o naprawienie szkód w powierzonym mu do wyliczenia mieniu jest roszczeniem z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c.; a ponadto, czy materialnoprawną podstawę roszczenia rolniczej spółdzielni produkcyjnej przeciwko członkowi tejże spółdzielni o naprawienie szkody w powierzonym mu do wyliczenia mieniu stanowią przepisy kodeksu pracy?"podjął następującą uchwałę:Roszczenie rolniczej spółdzielni produkcyjnej przeciwko jej członkowi o naprawienie szkody w powierzonym mieniu nie jest roszczeniem z zakresu prawa pracy w znaczeniu określonym w art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c.Przepisy działu piątego kodeksu pracy nie mają zastosowania do odpowiedzialności materialnej członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych za szkody w powierzonym im mieniu tej spółdzielni.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki wątpliwości prawne wystąpiły w związku z treścią art. 476 § 1 pkt 2 i § 5 pkt 1a k.p.c. w brzmieniu określonym w ustawie z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86). Według tego przepisu przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się także sprawy o roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy, a użycie w dziale III kodeksu postępowania cywilnego określenia "pracownik" obejmuje również członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej.Z treści przedstawionego pytania wynika, iż Sąd Wojewódzki nie ma wątpliwości, że rolnicza spółdzielnia produkcyjna i jej członek nie pozostają w stosunku pracy, chociaż członek ma prawo i obowiązek pracować w spółdzielni zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 155 prawa spółdzielczego. Prawo i jednocześnie obowiązek członka świadczenia pracy na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej wynika wprost z istniejącego między stronami stosunku członkostwa, który jest stosunkiem cywilnoprawnym. Oznacza to, że rolniczej spółdzielni produkcyjnej i jej członka nawet w zakresie pracy nie łączy odrębny stosunek prawny, tj. stosunek pracy. Wynika stąd, że spory między rolniczą spółdzielnią i jej członkiem o wyrównanie szkody wyrządzonej spółdzielni przez członka, w ramach świadczonej przez niego pracy, nie mogą być uznanie za sprawy z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. Skoro zaś roszczenie takie wynika z łączącego strony stosunku cywilnoprawnego, a nie ze stosunku pracy, to wątpliwości mogła wywołać - jak słusznie zauważa Sąd Wojewódzki - jedynie treść art. 476 § 1 pkt 2 k.p.c. Trzeba jednak zauważyć, że na podstawie tego przepisu jako sprawa ze stosunku pracy została potraktowana również sprawa o roszczenia wynikające z innego stosunku prawnego, pod warunkiem stosowania do tych roszczeń przepisów prawa pracy z mocy odrębnych przepisów. Obowiązujące przepisy, a w szczególności przepisy ustawy - prawo spółdzielcze, nie zawierają normy uprawniającej do stosowania przepisów prawa pracy w sprawach o roszczenia rolniczych spółdzielni produkcyjnych przeciwko członkowi obejmujące odszkodowania z tytułu spowodowania niedoboru w mieniu powierzonym. Z tej przyczyny odpada możliwość uznania takiej sprawy za sprawę z zakresu prawa pracy na podstawie 476 § 1 pkt 2 k.p.c.Potraktowanie zaś członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej jako pracownika na podstawie art. 476 § 5 pkt 1a k.p.c. jest ściśle uzależnione od uprzedniego stwierdzenia, iż sprawa, w której taki członek występuje jako strona, jest sprawą z zakresu prawa pracy w znaczeniu określonym w § 1 tego przepisu. Cały bowiem dział III kodeksu postępowania cywilnego dotyczy postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, reguluje postępowanie tylko w sprawach z tego zakresu i wszelkie wyjaśnienia w tzw. słowniczku użytych w tym dziale określeń odnoszą się jedynie do tych spraw. Z treści art. 476 § 5 pkt 1a k.p.c. nie można natomiast wyprowadzić wniosku, że skoro ustawodawca w tym przepisie określa członka rolniczej spółdzielni jako pracownika, to spory między nim i spółdzielnią są sprawami z zakresu prawa pracy i do roszczeń objętych tymi sprawami stosuje się przepisy prawa pracy. Stanowisko takie byłoby sprzeczne z przepisami prawa spółdzielczego (art. 138 i nast. prawa spółdzielczego) i istotą stosunku prawnego istniejącego między rolniczą spółdzielnią produkcyjną oraz jej członkiem.Przytoczone uzasadnienie pośrednio wyjaśnia odpowiedź również na drugie pytanie. Jeżeli bowiem rolniczą spółdzielnię produkcyjną i jej członka łączy stosunek cywilnoprawny, a nie stosunek pracy, i jeżeli przepisy nie nakazują w sprawach odpowiedzialności członka za szkodę wyrządzoną spółdzielni w powierzonym mieniu stosowania przepisów prawa pracy, to zgodnie z ogólną regułą do roszczeń ze stosunków cywilnoprawnych stosuje się odpowiednie przepisy prawa cywilnego (art. 471 k.c. lub art. 415 k.c.). Przepisy art. 114 i nast. k.p. regulują odpowiedzialność materialną pracowników za szkodę wyrządzoną zakładowi pracy. W rozumieniu tych przepisów członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie jest pracownikiem.