I CR 121/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Niejadlik (spraw.).Sędziowie SN: M. Sychowicz, K. Strzępek.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 1986 r. sprawy z powództwa M. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta S. o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 30 września 1985 r. sygn. akt I C (...)/84oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneW umowie z dnia 20 października 1980 r. M. M. zobowiązał się pełnić pracę na rzecz S. Z. w okresie czasu od 15 stycznia 1981 r. do dnia 31 sierpnia 1981 r. Orzeczeniem wydanym w dniu 14 stycznia 1981 r. w postępowaniu przyspieszonym (nr. rej. 16-81) Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta w S. wymierzyło mu karę grzywny w kwocie 4500 zł z zamianą na 45 dni aresztu zastępczego za wykroczenie z art. 147 § 1 k.w. i zobowiązało do zapłacenia tej grzywny niezwłocznie po ogłoszeniu. Obwiniony w tym dniu grzywny nie uiścił. W tej sytuacji odbywał - z nakazu Przewodniczącego Kolegium - od 15 stycznia 1981 r. do dnia 2 lutego 1981 r. zastępczą karę aresztu. Nie odwołał się też od tego orzeczenia do wyższej instancji. Kolegium ds. Wykroczeń przy Wojewodzie S., działając w trybie nadzoru, ostatecznie uchyliło - swym orzeczeniem z dnia 10 listopada 1981 r. - to orzeczenie i uniewinniło M. M. z zarzutu popełnienia wykroczenia z art. 147 § 1 k.w.Powód M. M. twierdził, że na skutek bezzasadnego zastosowania trybu przyspieszonego i osadzenia go w areszcie poniósł szkodę odpowiadającą m.in. zarobkom, jakie utracił nie mogąc przez 19 dni pracować u S. Z. i - w związku z tym - żądał w pozwie przyznania mu od pozwanego Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta w S. odszkodowania w kwocie - początkowo 15.200 zł, a po rozszerzeniu powództwa w kwocie - 156.720 zł. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa zarzucając tak to, że powód nie poniósł żadnej szkody jak i to, że jej funkcjonariuszom nie można przypisać winy. Przyjmując, że w toku postępowania przed Kolegium ds. Wykroczeń nie doszło do naruszenia przepisów prawa oraz, że nie zatrudniając się po 2 lutego 1981 r. u S. Z. - nie poniósł powód żadnej szkody, oddalił Sąd Wojewódzki powództwo. W rewizji - powołującej podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1, 3 i 4 (...) - powód wnosił o uchylenie albo o zmianę tego wyroku i o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa pierwotnie żądanego odszkodowania w kwocie 15.200 zł.Rewizja jest bezzasadna.Może nasuwać zastrzeżenia wypowiedź Sądu Wojewódzkiego, iż powód nie udowodnił, że na skutek odbywania od 15 stycznia do 2 lutego 1981 r. zastępczej kary aresztu, poniósł szkodę. Niewadliwe ustalenia zaskarżonego wyroku wskazują, że w dniu 15 stycznia 1981 r. miał powód podjąć pracę w gospodarstwie hodowlanym S. Z. Tenże S. Z. zeznał, że zatrudniłby powoda, gdyby w tym dniu zgłosił się do pracy. Za daleko zaś poszedł Sąd Wojewódzki przyjmując, iż z faktu, że po uchyleniu aresztu nie podjął on pracy u S. Z., wypływa domniemanie (art. 213 k.p.c.), że i w sytuacji gdyby nie został ukarany zastępczą karą aresztu, nie zgłosiłby się powód 15 stycznia 1981 r. do pracy u S. Z. Uszło bowiem uwagi tego Sądu, że po uchyleniu aresztu mógł powód mniemać, że "kryminalisty" nie zatrudni - co zresztą ten potwierdził w swoich zeznaniach - S. Z. Trzeba w tej sytuacji przyznać rację skarżącemu, że wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności wyrządziło mu szkodę odpowiadającą - po potrąceniu tego co zrobił podczas przebywania w Zakładzie Karnym - zarobkom, jakie by uzyskał świadcząc od 15 stycznia 1981 r. do 2 lutego 1981 r. pracę na rzecz S. Z.Skarb Państwa ponosi jednak - jak to podnosi Sąd Wojewódzki - odpowiedzialność tylko za taką szkodę (art. 361 § 2 k.p.c.), która pozostaje w związku przyczynowym (art. 361 § 1 k.c.) z działaniem lub zaniedbaniem osoby, będącej funkcjonariuszem państwowym w rozumieniu art. 417 k.c. Twierdzona przez powoda szkoda jest powiązana przyczynowo z działaniem tych członków Kolegium ds. Wykroczeń, którzy 14 stycznia 1981 r. orzekali w jego sprawie. Kolegia ds. Wykroczeń są - z uwagi na sposób powołania i odwoływania ich członków - organami o charakterze społecznym. Zostały jednak wyposażone w kompetencje stosowania przymusu państwowego w formie kar, czyli w kompetencje władcze właściwe organom państwowym. Przy wykonywaniu tych czynności działają one zatem na zlecenie i w imieniu Państwa. To wskazuje, że w tym zakresie członkowie Kolegium ds. Wykroczeń są funkcjonariuszami państwowymi w rozumieniu art. 417 §2 k.c. Odpaść - w konsekwencji - musi pogląd skarżącego, że wobec niego pozwany Skarb Państwa odpowiada na zasadach określonych w art. 415 k.c. W grę tu bowiem wchodzi art. 418 k.c., jako że szkoda została powodowi wyrządzona na skutek wydania przez funkcjonariuszy państwowych orzeczenia i wykonania wobec niego kary, której nie powinien był ponieść (orz. SN z 13 września 1978 r. II CR 317/78 - OSPiKA 1979, nr 7-8, poz. 140).Skarżący nie kwestionuje ustalenia, że Prezydent Miasta w S. - z racji bezpośredniego nadzoru nad działalnością Kolegiów - nie uznał, że z winy członków Kolegium ds. Wykroczeń doszło do ukarania go za wykroczenia z art. 147 § 1 k.w. w postępowaniu przyspieszonym. Członkowie Kolegiów nie podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej. Pоzostaje zaś poza sporem, że - z uwagi na twierdzone przez powoda naruszenie przez nich przepisów art. 71-74 k.p.w. i niesłuszne ukaranie go - nie doszło nawet do wszczęcia przeciwko członkom Kolegium ds. Wykroczeń postępowania karnego. Z punktu widzenia art. 418 § 1 k.c. mogła - w danej sytuacji - wchodzić w grę ocena, czy rozpoznając sprawę i karząc go niesłusznie w trybie postępowania przyspieszonego członkowie zespołu orzekającego w tej sprawie dopuścili się przestępstwa określonego w art. 446 § 2 k.k. Popełnienie takich przestępstw przed dniem 13 grudnia 1981 r. jednak Państwo przebaczyło i puściło w niepamięć w ust. 2 art. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. w przebaczeniu i puszczeniu w niepamięć niektórych przestępstw i wykroczeń (Dz. U. nr 29, poz. 158). Skoro tak, to rzeczą Sądu Wojewódzkiego było ocenić we własnym zakresie, czy działanie członków Kolegium ds. Wykroczeń wykazywało znamiona przestępstwa z art. 446 § 2 k.k. (art. 418 § 2 k.c.).Do rozpoznania w trybie przyspieszonym można kierować sprawy przeciwko osobom, nie mającym stałego miejsca zamieszkania lub stale zmieniającym miejscu pobytu bez zezwolenia - jeżeli zachodzi obawa, że rozpoznanie sprawy w postępowanie zwyczajnym będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione (art. 74 k.p.w.). Powód nie miał stałego miejsca zamieszkania. Niewadliwe ustalenia zaskarżonego wyroku wskazują i to, że okazał on członkom Kolegium ds. Wykroczeń dowód osobisty z adnotacją, że uzyskał zezwolenie na zameldowanie się do dnia 8 marca 1979 r. na pobyt czasowy w S. Na rozprawie zaś nie powołał się na to, że posiada inny dokument stwierdzający, że przedłużono mu zezwolenie na pobyt czasowy w tym mieście do dnia 31 stycznia 1981 r., a poza tym "częściowo" przynał się do popełnienia zarzucanego mu czynu, stanowiącego wykroczenie z art. 147 § 1 k.w. Okoliczności sprawy przemawiają więc za tym, że u członków zespołu orzekającego mogło powstać przekonanie, że obwiniony mógłby wytwarzać przeszkody, utrudniające znacznie rozpoznanie sprawy w postępowaniu zwyczajnym. Uznać zatem należy, iż rację ma Sąd Wojewódzki wskazując, że działania członków Kolegium ds. Wykroczeń, polegające na skierowaniu sprawy powoda do rozpoznania w trybie przyspieszonym, nie było działaniem zawinionym podmiotowo. Ich winy nie konkretyzuje również fakt późniejszego uchylenia orzeczenia skazującego, skoro do obalenia tego orzeczenia i uniewinnienia go doszło wskutek powołania przez powoda nowych dowodów w postępowaniu przed Kolegium ds. Wykroczeń, działającym przy Wojewodzie S. Nie ma w konsekwencji przeciwskazań do zaaprobowania poglądu Sądu Wojewódzkiego, że kierując sprawę powoda do postępowania przyspieszonego i karząc go w tym postępowaniu za wykroczenie z art. 147 § 1 k.w., członkowie Kolegium ds. Wykroczeń orzekający w tej sprawie nie dopuścili się w sposób zawiniony naruszenia prawa, ściganego w postępowaniu karnym (art. 446 § 2 k.k.). Brak winу wyłączał zaś możność żądania przez powoda, żeby pozwany Skarb Państwa wynagrodził mu szkodę odpowiadającą zarobkom jakie utracił nie mogąc pełnić pracy podczas 19 dniowego odbywania kary zastępczej aresztu. Oddalając powództwo nie naruszył więc Sąd Wojewódzki również przepisu art. 418 § k.c.Potrzeby ustosunkowywania się do dalszych zarzutów rewizji nie było. Powód objął swym wnioskiem co do zakresu zaskarżenia tylko wyrok oddalający powództwo o zapłatę kwoty 15.200,- zł. Do tej kwoty też wyraźnie sprowadził wartość рrzedmiotu zaskarżenia. Wyrok oddalający powództwo ponad tę kwotę więc się uprawomocnił (art. 363 § 1 k.р.с.). To zaś stwarzało przeszkodę do "zastrzeżonego rozszerzenia przedmiotu zaskarżenia" na rozprawie rewizyjnej (por. także art. 386 k.р.с.).Rewizję powoda więc oddalono (art. 387 k.р.с.).