III CZP 38/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: H. Ciepła, A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej (...) w W. z udziałem Naczelnej Rady Spółdzielczej o wpis do rejestru po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 24 kwietnia 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Od kiedy biegnie dwutygodniowy termin do złożenia rewizji od postanowienia zarządzającego wpis do rejestru spółdzielni wydanego na posiedzeniu niejawnym i doręczonego bez uzasadnienia?"podjął następującą uchwałę:Dwutygodniowy termin do wniesienia rewizji od postanowienia zarządzającego wpis do rejestru spółdzielni wydanego na posiedzeniu niejawnym i doręczonego uczestnikowi postępowania rejestrowego bez uzasadnienia biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne zrodziło się na tle następującego stanu faktycznego:W dniu 4 stycznia 1986 r. na posiedzeniu niejawnym Sąd Rejonowy dla Warszawy-Pragi wydał postanowienie zarządzające wpis Spółdzielni Mieszkaniowej do rejestru i doręczył odpisy tego postanowienia wnioskodawczyni i Naczelnej Radzie Spółdzielczej uczestniczącej w postępowaniu.Naczelna Rada Spółdzielcza otrzymała odpis postanowienia z dnia 28 stycznia 1986 r., a rewizję złożyła w 21 dniu od tej daty, tj. w dniu 18 lutego 1986 r.Rozpiętość czasu pomiędzy datą doręczenia postanowienia a datą złożenia rewizji wzbudziła wątpliwość co do zachowania przez stronę skarżącą terminu do wniesienia rewizji. Termin ten byłby zachowany przy założeniu, że NRS mogła złożyć wniosek o uzasadnienie postanowienia zarządzającego wpis w ciągu tygodnia od doręczenia jej tego postanowienia, a wobec zaniechania wniosku o uzasadnienie mogła złożyć rewizję w ciągu dwóch tygodni od upływu terminu do żądania uzasadnienia. Takie założenie jednak nie znajduje wyraźnego oparcia w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r. w sprawie rejestru spółdzielni i w przepisach postępowania nieprocesowego, do których odsyła § 8 rozporządzenia.Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 517 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym sąd uzasadnia i doręcza postanowienia stosownie do art. 357 k.p.c. W myśl § 2 tego przepisu postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu z uzasadnieniem, gdy służy od niego środek odwoławczy. Wymaganie doręczenia postanowienia z uzasadnieniem z urzędu odpada jednak w postępowaniu rejestrowym, gdy chodzi o postanowienie zarządzające wpis do rejestru, ze względu na szczególne unormowanie w § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r. Sąd uzasadnia te postanowienia jedynie na wniosek.Doręczenie w tej sprawie postanowienia z dnia 4 stycznia 1986 r. bez uzasadnienia było zatem zgodne z prawem.Powstaje jednak - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - niepewność, czy i jaką rolę w postępowaniu odwoławczym ma § 15 wspomnianego rozporządzenia, tj. czy przepis ten ma wpływ na bieg terminu do złożenia rewizji i należy go rozumieć w ten sposób, że daje osobie uprawnionej szansę złożenia wniosku o uzasadnienie postanowienia zarządzającego wpis w ciągu tygodnia od doręczenia tego postanowienia i umożliwia następnie złożenie rewizji w ciągu dwóch tygodni od upływu terminu, w którym osoba uprawniona mogła żądań uzasadnienia.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi jak w sentencji uchwały Sąd Najwyższy miał na uwadze co następuje:W myśl § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r. w sprawie rejestru spółdzielni (Dz. U. Nr 20, poz. 87) do postępowania w tych sprawach stosuje się przepisy k.p.c. o postępowaniu nieprocesowym, ze zmianami wynikającymi z powołanego rozporządzenia. Zmiany te dotyczą kilku zagadnień, a w tym sporządzania uzasadnień orzeczeń wydanych na posiedzeniu niejawnym (§ 15 rozporządzenia).W myśl art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym stosuje się odpowiednio przepisy o procesie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Tymi przepisami szczególnymi są przepisy dotyczące bezpośrednio postępowania nieprocesowego. Chodzi tu zarówno o przepisy ogólne o postępowaniu nieprocesowym (art. 506 do 525 k.p.c.), jak i przepisy o postępowaniu w poszczególnych sprawach rozpatrywanych w tym postępowaniu. W odniesieniu do spraw z zakresu rejestru spółdzielni tymi przepisami szczególnymi będą przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r.W następstwie takiego unormowania przy załatwianiu przez sądy spraw z zakresu rejestru spółdzielni stosuje się przede wszystkim przepisy szczególne, tzn. przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r. w sprawie rejestru spółdzielni, dalej przepisy ogólne o postępowaniu nieprocesowym i odpowiednio przepisy o procesie. Z takiego uszeregowania przepisów w zakresie interesującego nas zagadnienia wynika, że przebieg postępowania nieprocesowego w sprawie rejestrowej charakteryzuje się m.in. tym, że wniosek rozpoznawany jest na posiedzeniu jawnym nie będącym jednak rozprawą. Wyznaczenie rozprawy zależy od uznania sądu (art. 514 § 1 k.p.c.). Mimo niewyznaczenia rozprawy sąd przed rozstrzygnięciem sprawy może wysłuchać uczestników na posiedzeniu sądowym lub zażądać od nich oświadczeń na piśmie. Może to dotyczyć także innych osób niż uczestnicy postępowania (art. 515 k.p.c.). Orzeczenia w postępowaniu nieprocesowym zapadają w formie postanowień przy czym dzielą się na postanowienia orzekające co do istoty sprawy (merytoryczne) i postanowienia orzekające w kwestiach dotyczących postępowania. W myśl art. 517 k.p.c sąd uzasadnia i doręcza postanowienia wydane w sprawach rozpoznawanych w trybie przepisów o postępowaniu nieprocesowym na zasadach określonych w art. 357 k.p.c. Jest to zasada ogólna i wynika z niej, że postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd uzasadnia i doręcza zainteresowanym z urzędu. Jednakże w odniesieniu do postanowień zarządzających wpis do rejestru spółdzielni sąd uzasadnia je tylko na wniosek zainteresowanego. Przepis § 15 rozporządzenia zatem jest odstępstwem od zasady wyrażonej w art. 357 § 2 k.p.c. i odnosi się tylko do zwolnienia sądu od obowiązku sporządzenia z urzędu i doręczenia zainteresowanemu uzasadnienia postanowienia zarządzającego wpis. Brak tego unormowania miałby ten skutek, że w myśl art. 357 § 2 k.p.c. sąd zobowiązany byłby w każdym przypadku uzasadnić z urzędu i doręczyć zainteresowanym postanowienie zarządzające wpis, wydane na posiedzeniu niejawnym. Unormowanie zatem zawarte w § 15 rozporządzenia ma tylko ten skutek, że sąd wprawdzie ma obowiązek doręczyć z urzędu postanowienie zarządzając wpis, jednakże bez uzasadnienia. Data doręczenia postanowienia zainteresowanym jest datą powzięcia wiadomości o jego treści. Od tej właśnie chwili biegnie termin do żądania uzasadnienia (art. 328 § 1 k.p.c.), a po jego upływie - dwutygodniowy termin do wniesienia rewizji (art. 371 § 2 k.p.c.).Przepis art. 371 k.p.c. określa w sposób szczegółowy termin do wniesienia rewizji i ma zastosowanie do postępowania nieprocesowego, a w tym do postępowania w sprawach z zakresu rejestru spółdzielni (art. 13 § 2 k.p.c. w związku z § 8 rozporządzenia). Jest to przepis ogólnie obowiązujący i odstępstwo od niego może mieć miejsce tylko w sytuacji, gdyby przepis szczególny stanowił w sposób odmienny. Takiego przepisu - w odniesieniu do rozpatrywanego przypadku - brak. Prowadzi to do wniosku, że jeżeli uczestnik postępowania rejestrowego nie zażądał uzasadnienia postanowienia w terminie tygodniowym od doręczenia takiego postanowienia, termin do wniesienia rewizji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Unormowanie zawarte w treści § 15 rozporządzenia miało tylko na celu zwolnienie sądu od obowiązku sporządzania z urzędu w każdym przypadku uzasadnienia postanowienia zarządzającego jego wpis. Nie miało ono na celu i nie unormowało kwestii terminu zaskarżenia. Termin ten wynika z dyspozycji art. 371 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.