VI KZP 6/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Izby Karnej B. Dzięcioł. Sędziowie: B. Bartosik, J. Cieślak (sprawozdawca), S. Godlewski, S. Kaliński (współsprawozdawca), H. Kwaśny, J. Mikos. Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bolesława D., skazanego z art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243), po rozpoznaniu przekazanego do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241) przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 28 maja 1986 r. - przedstawionego na podstawie art. 13 pkt 5 powołanej ustawy przez Sąd Rejonowy w Kłodzku postanowieniem z dnia 7 lutego 1986 r. - zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości:"Czy pierwotnie orzeczona i wykonana kara ograniczenia wolności podlega z mocy prawa zaliczeniu na poczet następnie orzeczonej w tej samej sprawie i podlegającej wykonaniu kary grzywny, a w razie pozytywnego rozstrzygnięcia tego zagadnienia prawnego - jakie zasady należy stosować przy zaliczaniu kary ograniczenia wolności na poczet kary grzywny?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej. Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy uwzględniając rewizję nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości, wniesioną na niekorzyść Bolesława D., skazanego z art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243) na łączną karę 1 roku ograniczenia wolności - wyrokiem z dnia 20 grudnia 1984 r. orzekł łączną karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat i grzywnę w wysokości 100.000 zł.Wobec tego, że skazany odbył połowę pierwotnie orzeczonej kary ograniczenia wolności w okresie od sierpnia do grudnia 1984 r. i dopełnił innych warunków przewidzianych w art. 88 k.k., Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 25 lutego 1985 r. zwolnił go od odbywania pozostałej części kary ograniczenia wolności, uznając ją za wykonaną.W postępowaniu wykonawczym w związku z zażaleniem Bolesława D. na odmowę uwzględnienia jego wniosku co do zaliczenia na poczet grzywny uprzednio wykonanej kary ograniczenia wolności wyłoniło się, przedstawione na wstępie, zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Przepisy kodeksu postępowania karnego w rozdziale 47, dotyczącym rewizji nadzwyczajnej, nie zawierają uregulowania, które określałoby zasadę zaliczenia na poczet nowo orzeczonej kary za ten sam czyn uprzednio odbytej. Jednakże zamieszczony w dziale XI kodeksu postępowania karnego, pt. "Postępowanie sądowe po uprawomocnieniu się orzeczenia", którego częścią jest wspomniany wyżej rozdział 47, art. 482 § 1 - w razie wznowienia postępowania - stanowi, że: "(...) karę już wykonaną - w wypadku późniejszego ponownego skazania - zalicza się na poczet nowo orzeczonej kary". Wznowienie postępowania jest jedną z form postępowania sądowego po uprawomocnieniu się orzeczenia, podobnie jak postępowanie dotyczące rewizji nadzwyczajnej. Stąd też pewne ogólne reguły przewidziane w dziale XI kodeksu postępowania karnego, a dotyczące w tym wypadku postępowania o wznowienie postępowania, należy w drodze analogii stosować w postępowaniu prowadzonym po wniesieniu rewizji nadzwyczajnej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, a tak jest w tym wypadku. Za takim stanowiskiem przemawia zarówno podobieństwo zaistniałych okoliczności procesowych, jak i w szczególności potrzeba respektowania ogólnej zasady, że nie można dwukrotnie odbywać kary za to samo przestępstwo. Odmienne rozstrzygnięcie byłoby sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości, gdyż prowadziłoby do naruszenia tej zasady. Tak więc objęta pytaniem prawnym sytuacja, przy zastosowaniu wykładni systemowej, znajduje rozwiązanie w zasadzie wyrażonej w art. 482 § 1 k.p.k. jako wynik analogii działającej na korzyść skazanego. W wypadku zmiany orzeczenia o karze w wyniku uwzględnienia na niekorzyść skazanego rewizji nadzwyczajnej zalicza się na poczet nowo orzeczonej kary karę już wykonaną. Sąd Najwyższy rozstrzygnął już w składzie zwykłym kwestię zaliczenia na poczet kary pozbawienia wolności kary ograniczenia wolności, odbytej za ten sam czyn, wskazując w drodze analogii, że karę ograniczenia wolności należy "przeliczać" na karę pozbawienia wolności według zasad określonych w art. 69 k.k. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1972 r. - VI KZP 35/72, OSNKW 1973, z. 1, poz. 3).Sąd Najwyższy w obecnie rozpatrywanej sprawie, wychodząc z tych samych założeń, wyraził również pogląd, że mimo braku wyraźnego uregulowania prawnego nie ma racjonalnych przesłanek, które stanowiłyby przeciwwskazania do zaliczenia odbytej kary ograniczenia wolności na poczet kary grzywny. Ustalając zasady tego zaliczenia, należy za ich podstawę przyjąć art. 84 § 2 k.k., gdyż inne przepisy części ogólnej kodeksu karnego nie mogą wchodzić tu w rachubę. Przepis ten, jakkolwiek przewiduje odwrotną sytuację, tj. zaliczenie na poczet nie wykonanej kary ograniczenia wolności zastępczej kary grzywny, ustala jednak równoważnik zaliczenia w postaci 10.000 do 30.000 zł jako odpowiadający miesiącowi ograniczenia wolności. Skoro zatem ustawodawca w tym przepisie ustalił relację między nie wykonaną karą ograniczenia wolności a zastępczą karą grzywny, to relacja ta odnosi się także i do sytuacji, w której chodzi o zaliczenie odbytej kary ograniczenia wolności na poczet nowo orzeczonej kary grzywny. Przy takim zaliczeniu należy brać pod uwagę - zgodnie z zasadami ustalonymi w razie zaliczenia kary pozbawienia wolności, w której skazany został warunkowo przedterminowo zwolniony - jedynie taki okres kary ograniczenia wolności, w którym kara ta była rzeczywiście wykonywana, natomiast pominąć okres objęty zwolnieniem od odbywania pozostałej do wykonania kary ograniczenia wolności.