IV CR 278/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski. Sędziowie SN: K. Olejniczak, J. Sokołowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, E. Wiśniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Bronisławy S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Wojewódzkiej w K., Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej w R.Ś. o wyłączenie spod zabezpieczenia na skutek rewizji Prokuratora Wojewódzkiego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 24 października 1985 r.:uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję rewizyjną. Uzasadnienie faktyczneNa skutek postanowienia Prokuratura Rejonowa w R.Ś. w toku postępowania przygotowawczego przeciwko Henrykowi G., podejrzanemu o popełnienie przestępstwa z art. 246 § 1 i 2 k.k., zabezpieczono na poczet grożącej mu kary grzywny i roszczeń odszkodowawczych pokrzywdzonego pozwanego Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej w R.Ś. mienie podejrzanego w postaci samochodu marki "Polonez", zestawu stereofonicznego marki "Scharp" i telewizora marki "Jowisz".Sąd Wojewódzki uwzględnił żądanie powódki, byłej żony podejrzanego o dokonanie przestępstwa, i wyłączył spod zabezpieczenia połowę wartości wymienionych przedmiotów.Sąd ustalił, że w marcu 1983 r. orzeczono rozwód małżeństwa powódki z Henrykiem G., a w maju 1983 r. wszczęte zostało z wniosku powódki postępowanie o podział majątku dorobkowego. Ruchomości objęte żądaniem zostały zakupione przez małżonków w czasie trwania związku małżeńskiego i stanowią ich majątek dorobkowy. Nie pochodzą one z przestępstwa, gdyż małżonkowie posiadali je już kilka lat przed wszczęciem dochodzenia przeciwko Henrykowi G. Wobec tego, że powódka domagała się wyłączenia połowy wartości ruchomości objętych żądaniem, nie ma znaczenia okoliczność komu w rezultacie podziału majątku dorobkowego zostaną one przyznane. Z tych względów na podstawie art. 134 § 1 k.k.w. i art. 137 k.k.w. Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo. Prokurator Wojewódzki domagał się w rewizji uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący zarzuca naruszenie art. 134 § 1 art. 137 k.k.w. oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych dla oceny, czy istnieją podstawy do ograniczenia lub wyłączenia zaspokojenia należności z majątku wspólnego, określone w art. 1252 § 2 k.k.w. i art. 41 § 3 k.r.o.Pierwszy z wymienionych zarzutów jest uzasadniony. Zgodnie z art. 134 § 1 k.k.w. przy dokonywaniu tymczasowego zajęcia stosownie do art. 253 i 254 k.p.k., przy zabezpieczeniu grożących kar majątkowych oraz przy egzekucji tych kar i kosztów sądowych domniemywa się, że do oskarżonego lub skazanego należą rzeczy znajdujące się w samoistnym posiadaniu osoby będącej w bliskim z nim stosunku oraz przysługujące tej osobie prawa majątkowe.Jak to trafnie skarżący podnosi w rewizji, z materiału sprawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że przedmioty zabezpieczone na poczet grożącej b. mężowi powódki kary grzywny i na poczet roszczeń odszkodowawczych pokrzywdzonego pozwanego Przedsiębiorstwa zostały zajęte w mieszkaniu podejrzanego i znajdowały się w jego posiadaniu. Powódka zatem nie jest samoistną posiadaczką tych rzeczy, wobec czego nie odpowiada hipotezie art. 134 § 1 k.k.w. i dlatego wymieniony przepis nie może stanowić podstawy jej roszczenia. Odmienny pogląd Sądu Wojewódzkiego narusza prawo.Jednakże skarżący też nie ma racji twierdząc, że roszczenie to podlega ocenie w świetle art. 1252 § 2 k.k.w. oraz art. 41 § 3 k.r.o.W art. 1251 i 1252 k.k.w. unormowano kwestię odpowiedzialności z majątku wspólnego w wypadku orzeczenia względem małżonka pozostającego we wspólności majątkowej kary konfiskaty całości lub części majątku albo kary grzywny, pieniężnej kary porządkowej, nawiązki lub obciążenia go kosztami sądowymi. Natomiast art. 41 k.r.o. dotyczy odpowiedzialności małżonka za zobowiązania w czasie trwania ustroju wspólności majątkowej, a paragraf 3 tego przepisu przewiduje ograniczenie lub wyłączenie przez sąd możliwości zaspokojenia się z majątku wspólnego przez wierzyciela, którego dłużnikiem jest tylko jedno z małżonków. Wszystkie wymienione ostatnio przepisy dotyczą odpowiedzialności za zobowiązania w czasie trwania małżeństwa i ustroju wspólności majątkowej. Tymczasem małżeństwo powódki z Henrykiem G. zostało rozwiązane z dniem 6 kwietnia 1983 r. (data uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód) i z tym dniem ustał ustrój wspólności majątkowej. Od chwili ustania tego ustroju do majątku, który był objęty wspólnością łączną, stosuje się odpowiednio przepisy art. 195 i nast. k.c. o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów art. 43-45 k.r.o. Henryk G. podejrzany jest o popełnienie przestępstwa w okresie od dnia 29 maja do dnia 31 sierpnia 1984 r., a zabezpieczenia na mieniu podejrzanego dokonano postanowieniem z dnia 18 stycznia 1985 r. Z powyższego wynika, że podstawa faktyczna rozstrzygnięcia nie odpowiada także hipotezom omawianych przepisów, na podstawie których - zdaniem rewidującego - należy ocenić roszczenie powódki. Również te przepisy nie mogą więc stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Przeciwegzekucyjne powództwo przewidziane w postępowaniu karnym wykonawczym stanowią rodzaj powództw unormowanych w art. 841 k.p.c., przy czym przepisy k.k.w. zawierają szereg przepisów szczególnych w stosunku do wymienionego przepisu k.p.c. (por. art. 125 k.k.w.). Jeżeli zatem roszczenie powódki nie znajduje podstawy w żadnym z przepisów k.k.w., należy dojść do wniosku, że podlega ono ocenie w świetle przepisu art. 841 k.p.c. W drodze bowiem powództwa z art. 841 k.p.c. osoba trzecia może również żądać zwolnienia przedmiotu spod zabezpieczenia, gdyż do wykonania zarządzeń tymczasowych stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu egzekucyjnym (art. 743 k.p.c.).W § 2 art. 841 k.p.c. ustawodawca nakazuje zapozwać obok wierzyciela także dłużnika, jeżeli zaprzecza on prawu powoda. Po stronie dłużnika zachodzi współuczestnictwo konieczne bierne, zatem w sytuacji określonej w tym przepisie powstają warunki do wezwania dłużnika do udziału w sprawie już w toku procesu w razie niezapozwania go od razu (art. 195 k.p.c.).Sąd Wojewódzki z naruszeniem ostatnio powołanego przepisu nie wezwał nie zapozwanego dłużnika do wzięcia udziału w charakterze pozwanego ani nie wyjaśnił, czy dłużnik zaprzecza prawu powoda.Z tych wszystkich względów konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 388 k.p.c.).