II KR 239/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: K. Jarząbek (sprawozdawca), R. Świrski (sędzia SW - deleg.).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Olborski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 1985 r. sprawy Marka S. i in., oskarżonych z art. 168 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 18 kwietnia 1984 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok tylko w ten sposób, że:a) uchylił orzeczenie o karze łącznej pozbawienia wolności w odniesieniu do oskarżonego Marka S. oraz w części skazującej za czyn określony w art. 203 § 1 k.k., i na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192) postępowanie karne o ten czyn umorzył (...),b) za podstawę zasądzenia powództwa cywilnego przyjął art. 445 § 2 k.c.;2) utrzymał w mocy ten wyrok w pozostałych zaskarżonych częściach (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 18 kwietnia 1984 r. oskarżonych Józefa W., Mirosława P. i Marka S. uznał za winnych tego, że w dniu 2 października 1983 r. w K., działając wspólnie i w porozumieniu oraz używając przemocy, polegającej na przytrzymywaniu rąk i nóg, zatykaniu ust rękoma, biciu po całym ciele, dokonali zgwałcenia Jadwigi W., i za tak przypisany czyn - na podstawie art. 168 § 2 k.k. w zw. z art. 40 § 2 k.k. - skazał każdego z nich na karę 5 lat pozbawienia wolności i pozbawienia praw publicznych na okres 4 lat, a ponadto na podstawie art. 362 § 1 k.p.k. zasądził od nich solidarnie na rzecz pokrzywdzonej 60.000 zł z 8% od dnia 1 lutego 1984 r. Tymże wyrokiem oskarżony Marek S. został uznany za winnego tego, że w czasie i miejscu, jak wyżej opisano, zabrał w celu przywłaszczenia zegarek naręczny marki "Łucz", 5.000 zł, dowód osobisty i kartki żywnościowe o łącznej wartości co najmniej 6.000 zł na szkodę Jadwigi W., i za to na podstawie art. 203 § 1 k.k. w zw. z art. 36 § 3 k.k. został skazany na karę 1 roku pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny. Na podstawie art. 66 i 67 § 1 k.k. za realnie zbiegające się przestępstwa Sąd Wojewódzki wymierzył temu oskarżonemu karę łączną pozbawienia wolności w rozmiarze 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.Od wyroku tego wnieśli rewizje obrońcy oskarżonych (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Co do rewizji obrońcy oskarżonego Marka S. - to nie jest ona słuszna.Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku rewizji tego oskarżonego. Fakt, że oskarżony ten jest młodociany, nie uzasadnia odstąpienia przy wymiarze kary od stosowania dyrektyw określonych w art. 50 § 1 k.k. W wytycznych z dnia 21 grudnia 1972 r. w sprawach o przestępstwa zgwałcenia (OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 18) - obowiązujących wszystkie sądy - stwierdzono, że w stosunku do młodocianych sprawców istotne znaczenie ma wzgląd na indywidualne wychowawcze oddziaływanie kary (art. 51 k.k.). Nie może to być jednak rozumiane jednostronnie jako podstawa wymierzenia łagodnej kary, często bowiem w odniesieniu do tych sprawców konieczne jest długotrwałe oddziaływanie wychowawcze w warunkach pozbawienia wolności.Przestępstwa określone w art. 168 k.k. popełniane są głównie przez ludzi młodych, w znacznej części młodocianych. Wiąże się to z jednej strony z istotą tych czynów, z drugiej zaś z pewnymi niepożądanymi postawami i trybem życia niektórych środowisk młodocianych. A zatem młody wiek w tego rodzaju przestępczości nie stanowi wyjątku, społeczne zaś oddziaływanie kary musi trafić właśnie do ludzi młodych, którzy powinni zdawać sobie sprawę zarówno z wielkiej społecznej szkodliwości takich czynów, jak i z konsekwencji w postaci odpowiedzialności karnej, a odbywając karę, która spełnia cele wychowawcze, skazany powinien zdobyć zawód i wdrożyć się do przestrzegania porządku prawnego. Wymiar kary, jeżeli chodzi o młodocianego, powinien uwzględnić też stopień jego zdemoralizowania. Oskarżony Marek S., mimo że jest młodocianym, jest już osobą w znacznym stopniu zdemoralizowaną, w miejscu zamieszkania ma negatywną opinię, był już dwukrotnie karany za przestępstwa umyślne (z art. 208 i 203 § 1 k.k., przy czym z art. 208 k.k. z warunkowym zawieszeniem, a z art. 203 § 2 k.k. na karę ograniczenia wolności), samowolnie porzucił pracę. W czasie popełnienia przestępstwa zgwałcenia, które jest przedmiotem osądu, wykazał szczególne nasilenie złej woli, gdyż dopuścił się ponadto kradzieży na szkodę pokrzywdzonej, następnie skradzione przedmioty sprzedał, a wszystkie pieniądze przeznaczył na kupno alkoholu.Również postawa jego w procesie nie jest jednoznaczna, wprawdzie w śledztwie przyznał się do popełnienia zarzucanych mu czynów, jednakże wyjaśnienia te odwołał na rozprawie.Z tych względów Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do złagodzenia kary pozbawienia wolności za przestępstwo określone w art. 168 § 2 k.k.Wobec tego, że oskarżony czynu określonego w art. 203 § 1 k.k. dopuścił się przed wejściem w życie ustawy o amnestii z dnia 21 lipca 1984 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 192), a wymierzona mu kara pozbawienia wolności nie przekracza 2 lat, przeto Sąd Najwyższy - na podstawie art. 4 ust. 2 tej ustawy - umorzył postępowanie karne o ten czyn, a kosztami postępowania w tej części obciążył Skarb Państwa, i w związku z tym uchylił orzeczenie o karze łącznej pozbawienia wolności w odniesieniu do tego oskarżonego.Sąd Najwyższy zauważa, że Sąd Wojewódzki rozstrzygnięcie o powództwie cywilnym oparł na niewłaściwej podstawie prawnej, a mianowicie art. 362 § 1 k.p.k. Przepis ten, jako przepis postępowania procesowego, określa zasady orzekania o powództwie cywilnym co do istoty, a mianowicie że może to nastąpić tylko w razie wydania orzeczenia w sprawie karnej ustalającej winę lub że okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości. Natomiast podstawę prawną rozstrzygnięcia o zasadności powództwa cywilnego stanowią zawsze przepisy cywilnego prawa materialnego - kodeksu cywilnego. Z tego też względu Sąd Najwyższy przyjął za podstawę zasądzenia powództwa cywilnego art. 445 § 2 k.c. (...).