Rw 79/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk C. Bakalarski. Sędziowie: płk E. Olczak, kpt W. Oziębło (sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk Z. Stefaniak.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 1985 r. na rozprawie sprawy Jacka P., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w art. 282 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności, z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oraz obrońcę oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 31 grudnia 1984 r.rewizji obrońcy nie uwzględnił, natomiast uwzględniając rewizję prokuratora zmienił zaskarżony wyrok przez:a) poprawienie opisu czynu i przyjęcie, że oskarżony w okresie od końca sierpnia 1984 r. do dnia 10 października 1984 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N. rozpowszechniał drukowane, nielegalne wydawnictwo - zawierające fałszywe wiadomości, co mogło wyrządzić poważną szkodę interesom PRL,b) poprawienie błędnej kwalifikacji prawnego tego czynu z art. 282a § 1 k.k. na prawidłową z art. 273 § 1 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k.,c) przyjęcie za postawę wymiaru kary art. 273 § 1 k.k.,d) podwyższenie wymierzonej oskarżonemu kary do 2 lat pozbawienia wolności- i z tymi zmianami wyrok ten utrzymał w mocy (...).(...) Wyrok ten zaskarżył rewizją na niekorzyść oskarżonego prokurator Okręgu Wojskowego w N. oraz obrońca oskarżonego.W rewizji prokurator zarzucił temu wyrokowi obrazę przepisów prawa materialnego wskutek zakwalifikowania czynu przypisanego oskarżonemu jako przestępstwa określonego w art. 282a § 1 k.k., zamiast w art. 273 § 1 i art. 271 § 1 k.k., a w związku z tym wymierzenie mu rażąco niewspółmiernie łagodnej kary, i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez zakwalifikowanie czynu oskarżonego z art. 273 § 1 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. oraz wymierzenie mu kary w granicach wniosku zgłoszonego przez oskarżyciela na rozprawie.Natomiast rewizja obrońcy zarzuciła temu wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, który wpłynął na jego treść wskutek uznania oskarżonego za winnego przypisanego mu czynu określonego w art. 282a § 1 k.k., mimo że nie pozwala na to ujawniony w sprawie materiał dowodowy, i wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia przypisanego mu czynu.Na rozprawie rewizyjnej przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej popierał rewizję oraz wnioski w niej zawarte i wnosił o nieuwzględnienie rewizji obrońcy, natomiast obrońca oskarżonego popierał swoją rewizję i wniósł o oddalenie rewizji prokuratora.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja obrońcy oskarżonego nie jest zasadna. Przyznać natomiast należy rację wywodom rewizji prokuratora, zarówno w tej części, gdzie wywodzi, że sąd pierwszej instancji dopuścił się obrazy przepisów prawa materialnego - art. 282a § 1 k.k. wskutek jego zastosowania, jak i w tej części, gdzie wywodzi, że wymierzona oskarżonemu kara razi - w rozumieniu art. 387 pkt 4 k.p.k. - swą niewspółmierną łagodnością.Nie podzielając podniesionego w rewizji obrońcy zarzutu, jakoby sąd pierwszej instancji ustalił błędnie, że oskarżony za pomocą drukowanych materiałów rozpowszechniał fałszywe wiadomości, podnieść wypada, że poczynione w tej kwestii ustalenia korespondują z ujawnionym w sprawie materiałem dowodowym, a dokonana przez sąd ocena dowodów pozostaje pod ochroną art. 4 § 1 k.p.k.W sprawie nie budzi jednak żadnych wątpliwości, że oskarżony powracając pod koniec sierpnia 1984 r. z urlopu do macierzystej jednostki przekazał Zbigniewowi D. 1 egzemplarz tego wydawnictwa w celu zapoznania się z jego treścią oraz z propozycją, aby po zapoznaniu się z tym tygodnikiem przekazał go innym żołnierzom. W wyniku łańcuszkowej reakcji Zbigniew D. ulotkę przekazał Andrzejowi S., ten schował ją w szafie w kancelarii szefa kompanii, po czym trafiła ona do rąk Andrzeja P., który przekazał ją następnie Wiesławowi H.O fakcie przywiezienia do jednostki przez oskarżonego nielegalnych wydawnictw dowiedzieli się też inni żołnierze kompanii, w związku z czym na propozycję Andrzeja P. oskarżony dostarczył inne wydawnictwo żołnierzom: Wiesławowi A., Markowi B., Zbigniewowi D. i z jego treścią wymienieni żołnierze zapoznali się. Oskarżony ponadto proponował Wiesławowi H. zapoznanie się z tą ulotką, gdy ten proponował mu wstępienie do organizacji młodzieżowej, a to po to, aby zademonstrować swoją dezaprobatę dla poczynań Wiesława H. w tej kwestii, a tym samym owego działacza młodzieżowego "oświecić".Nie budzi też wątpóliwości i to, że zawarte w tych wydawnictwach informacje i oceny miały charakter "fałszywych wiadomości". Przekonuje o tym ich treść, zawierają bowiem fałszywe informacje o wynikach, frekwencji i sposobie głosowania do rad narodowych, nieprawdziwe powody wydania ustawy o amnestii i inne.W tych warunkach wywody obrońcy, że nie wchodził w grę ani kolportaż, ani kolportowane wydawnictwa nie zawierały fałszywych wiadomości, nie wytrzymują próby krytyki.Przez "fałszywe wiadomości" bowiem należy rozumieć wszelkie informacje o faktach - bez względu na ich postać zewnętrzną - dotyczące zdarzeń minionych, teraźniejszych albo przyszłych - bądź w całości zmyślone (fikcyjne), bądź też celowo zniekształcone przez wprowadzenie do nich treści elementów nieprawdy lub pominięcie okoliczności mających istotne znaczenie dla rzeczywistego obrazu danego faktu (zdarzenia).Za "fałszywe wiadomości" należy też uważać opinie i oceny, gdy w ich treści zamieszczone są nieobiektywne (tendencyjne) informacje o faktach albo gdy ich treść uzupełniona jest fikcją na temat owych faktów (podobnie OSNKW 1982 z. 6, poz. 42).Nie budzi też wątpliwości, że oskarżony rozpowszechniał fałszywe wiadomości używając druku. Zawarte w art. 273 § 1 k.k. określenie: "używając druku" dotyczy nie tylko tych, którzy drukowane teksty wytwarzają, ale także tych, którzy takie teksty rozpowszechniają.Drukiem zaś w rozumieniu art. 273 § 1 k.k. są wszystkie wytwory graficzne, zawierające wiadomości, o których mowa w art. 271 § 1 k.k., sporządzone w celu rozpowszechnienia za pomocą użycia maszyn drukarskich lub innych podobnych urządzeń albo metod (technik) poligraficznych (np. kserografów, powielaczy, środków chemicznych, fotograficznych), które ponadto - ze względu na wielkość nakładu i szeroki krąg adresatów - mają zdolność oddziaływania na kształtowanie się opinii publicznej (podobnie OSNKW 1982, z. 9, poz. 67).Ma niewątpliwie rację rzecznik oskarżenia, gdy wywodzi, że rozpowszechnianie przez oskarżonego z użyciem druku fałszywych wiadomości mogło wyrządzić poważną szkodę interesom Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a tym samym ma rację, gdy twierdzi, że sąd pierwszej instancji dowolnie odmówił przyjęcia tezy aktu oskarżenia, czym obraził prawo materialne.Nie można bowiem przeoczyć, że zawarte w art. 271 § 1 k.k. pojęcie "poważnej szkody" dla interesów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej należy do rzędu pojęć ocennych. Nie jest ono niezmienne i nie stanowi wielkości stałej, a jego wyznacznikiem (miernikiem) są takie elementy, jak charakter wiadomości (np. gdy dotyczą one doniosłych spraw życia politycznego, gospodarczego kraju czy jego obronności), rodzaj środowiska, w którym wiadomości te są rozpowszechniane, a także miejsce i zasięg tego rozpowszechniania.Przenosząc te rozważania na grunt sprawy niniejszej, podnieść wypada, że charakter fałszywych wiadomości rozpowszechnianych przez oskarżonego, przez puszczenie w obieg wśród żołnierzy wydawnictw, był wybitnie szkodliwy i niebezpieczny (...).Nielegalne wydawnictwa rozpowszechniano wśród żołnierzy, usiłując tym samym godzić w ich zwartość i gotowość bojową, a więc w najwyższe dobra. Terenem zaś działania oskarżonego była jednostka wojskowa, a jego celem, co wynika z logicznego rozumowania, poderwanie zaufania do państwa, jego ustroju i działania naczelnych organów państwowych. W tych warunkach nie można podzielić poglądu, jakoby oskarżony podjął jedynie kierunkowe działanie w celu wywołania niepokoju publicznego, a kolportowane przez niego informacje nie mogły stanowić "poważnej szkody" dla interesów PRL.Istotą bowiem przestępstwa określonego w art. 271 § 1 k.k. nie jest efektywne wyrządzenie poważnej szkody interesom PRL i niechcenie jej powstania, lecz możliwość jej wyrządzenia, a możliwość tę oceniać i wartościować należy na gruncie realiów dowodowych konkretnej sprawy.Z tych też powodów sąd odwoławczy poprawił błędną kwalifikację prawną czynu oskarżonego - z art. 282a § 1 k.k. na art. 273 § 1 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k.Przyjęcie w odniesieniu do działania oskarżonego surowszej kwalifikacji prawnej powinno skutkować stosowną korektę w zakresie wymierzonej mu kary. Nie budzi bowiem wątpliwości fakt, że stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu określony w art. 273 § 1 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. jest wyższy niż przestępstwa określonego w art. 282a § 1 k.k.Przekonuje o tym chociażby dolny próg ustawowego zagrożenia za tego rodzaju czyny.Ale nie tylko to jest powodem zaostrzenia wymierzonej oskarżonemu kary. Istnieje bowiem dość szeroki zakres ważkich okoliczności obciążających oskarżonego, i to zarówno okoliczności o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym (...).