III CZP 21/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Olejniczak. Sędziowie SN: H. Ciepła (sprawozdawca), T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Rolniczej Spółdzielni Hodowców w D. o wpis do rejestru po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 28 lutego 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy art. 49 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 210) stwarza obowiązek wyboru w każdej spółdzielni, bez względu na liczbę jej członków, prezesa i jego zastępcy i czy wobec tego statut spółdzielni powinien wskazać organ powołany do wyboru zarówno prezesa, jak i jego zastępcy?"podjął następującą uchwałę:Przepis art. 49 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) stwarza obowiązek wyboru prezesa i jego zastępcy w każdej spółdzielni. Wywiera to taki skutek, że statut spółdzielni powinien określać, który z organów wymienionych w tym przepisie jest kompetentny do wyboru członków zarządu - w tym prezesa i jego zastępcy.Uzasadnienie faktyczneRolnicza Spółdzielnia Hodowców w D. złożyła wniosek o zarejestrowanie nowego statutu uchwalonego w dniu 22 czerwca 1983 r.Sąd Rejonowy dla Warszawy-Pragi postanowieniem z dnia 22 maja 1984 r. wpisał do rejestru Spółdzielni nowy statut z zastrzeżeniem, że w § 47 ust. 3 po słowach "w tym prezesa" powinny być wpisane słowa "i jego zastępcę". W ocenie Sądu Rejonowego ust. 3 § 47 statutu nie odpowiada wymaganiom przepisu art. 49 § 2 prawa spółdzielczego nakładającego na spółdzielnie obowiązek dokonania - przez powołany do tego organ - wyboru prezesa i jego zastępcy.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji wniesionej przez Spółdzielnię Hodowców w D. Sąd Wojewódzki w Warszawie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 49 § 2 prawa spółdzielczego (Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210 ze zm.) członków zarządu, w tym prezesa i jego zastępcę, wybiera stosownie do postanowień statutu rada lub walne zgromadzenie. Przepis ten wprowadza novum w porównaniu z przepisami ustawy o spółdzielniach i ich związkach z 1961 r., która nie normowała instytucji prezesa i jego zastępcy, natomiast regulowały ją statuty spółdzielni. Analiza przepisu art. 49 § 2 prawa spółdzielczego w powiązaniu z przepisem art. 15 § 1 tego prawa określającym ustawowe minimum liczby członków niezbędne do założenia spółdzielni, jak też to, że ustawodawca w art. 49 § 2 tego prawa nie wprowadza żadnego rozróżnienia między prezesem a jego zastępcą i nie obwarował wyboru zastępcy prezesa szczególnymi warunkami co do liczby członków spółdzielni, prowadzi do wniosku, iż przepis ten w zakresie wyboru prezesa i jego zastępcy ma charakter obligatoryjny. Oznacza to, że statut każdej spółdzielni powinien określać, który z organów wymienionych w tym przepisie jest kompetentny do wyboru zarówno prezesa, jak i jego zastępcy.Wykładnia gramatyczna przepisu art. 49 § 2 prawa spółdzielczego nie pozwala na przyjęcie jego fakultatywnego charakteru. Gdyby wolą ustawodawcy było pozostawienie wyboru zastępcy prezesa do decyzji samorządu spółdzielni, to uczyniłby to w sposób wyraźny, np. przez nadanie temu przepisowi następującego brzmienia: "członków zarządu, w tym prezesa i stosownie do postanowień statutu jego zastępcę", lub przez użycie po słowach "w tym prezesa" zwrotu "i ewentualnie jego zastępcę". Tymczasem ustawodawca pozostawił swobodę spółdzielni jedynie w zakresie określenia organu kompetentnego do wyboru prezesa i jego zastępcy, spośród dwóch organów wymienionych w tym przepisie. Wprowadzając takie unormowanie ustawodawca miał na uwadze trudności, jakie powoduje w spółdzielni o dużej liczbie członków zebranie się wymaganego quorum walnego zgromadzenia do podjęcia uchwały, i dlatego stworzył możliwość dokonywania w takich spółdzielniach wyboru członków zarządu, w tym prezesa i jego zastępcy, przez radę. W żadnym razie nie można odnieść użytych w tym przepisie zwrotów "stosownie do postanowień statutu" do wyboru członków zarządu. Takie rozwiązanie bowiem pozwalałoby na dokonywanie nawet wyboru prezesa w zależności od woli członków spółdzielni, co byłoby rozwiązaniem nie do przyjęcia.Z tych względów na przedstawione zagadnienie udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.