I PRN 56/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), A. Filcek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Józefa G. przeciwko Kombinatowi Metalurgicznemu (...) o wynagrodzenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 10 października 1984 r.:uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej wniosek (pkt I) i oddalił w całości odwołanie wnioskodawcy od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Kombinacie (...) z dnia 30 marca 1984 r.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Kombinatu "nieprawnie potrąconych kwot" z Karty hutnika, przez wyłączenie z podstawy wyliczenia należności z Karty hutnika, wypłaconego w 1981 r. zasiłku chorobowego. Domagał się ponadto zobowiązania strony pozwanej do wydania mu takiego zaświadczenia dla ZUS, które uwzględniałoby niesłusznie potrącone wynagrodzenie z Karty hutnika, i by "podwyżka wynagrodzenia" została rozciągnięta na 12 miesięcy przed przejściem na wcześniejszą emeryturę w myśl § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r.Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 30 marca 1984 r. wniosek oddaliła, a Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 10 października 1984 r. zmienił orzeczenie Komisji w ten sposób, że zobowiązał stronę pozwaną do zapłacenia wnioskodawcy tytułem dodatkowego specjalnego wynagrodzenia rocznego za 1981 r. różnicy między wypłaconą kwotą 7200 zł a kwotą wyliczoną od wynagrodzenia i zasiłku chorobowego, wypłaconych za okres od dnia 1 kwietnia 1981 r. wraz z 8% od daty wypłacenia kwoty 7200 zł, wskazując w uzasadnieniu, co następuje:Jak wynika z Układu zbiorowego pracy dla pracowników przemysłu hutniczego z dnia 30 grudnia 1974 r. wraz z późniejszymi zmianami - specjalne wynagrodzenie roczne za wieloletnią pracę w hutnictwie z tzw. Karty hutnika wypłacane było do końca 1975 r. Na podstawie Protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 30 grudnia 1975 r. do tego Układu na miejsce wynagrodzenia rocznego z Karty hutnika wprowadzono wynagrodzenie miesięczne z Karty hutnika jako miesięczny dodatek stażowy. Uchwałą Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1981 r. w sprawie uprawnień pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach produkcyjnych, remontowych i zakładach doświadczalnych, objętych postanowieniami Układu zbiorowego pracy dla pracowników przemysłu hutniczego wprowadzono ponownie obok wynagrodzenia miesięcznego z Karty hutnika wynagrodzenie roczne z Karty hutnika za wieloletnią nieprzerwaną i nienaganną pracę w zakładach hutniczych. Na podstawie tej uchwały Rady Ministrów, Minister Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego wydał zarządzenie z dnia 9 kwietnia 1982 r., którym między innymi ustalił wykaz stanowisk uprawnionych do otrzymania świadczeń z Karty hutnika wprowadzonych uchwałą Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1981 r. nr 251/81 oraz upoważnił zakłady pracy do opracowania regulaminów wynagrodzenia rocznego i przewidujących przypadki, w których pracownik może być pozbawiony w części lub w całości specjalnego rocznego wynagrodzenia. Regulamin zakładowy wprowadzony zarządzeniem nr 8 Dyrektora Naczelnego Kombinatu Metalurgicznego (...) z dnia 22 kwietnia 1982 r. wymienia nie tylko przypadki, w których pracownik może być pozbawiony w całości lub częściowo prawa do specjalnego wynagrodzenia rocznego (§ 9), ale także podaje sposób obliczania specjalnego wynagrodzenia (§ 11, 12). Jako podstawę obliczenia specjalnego wynagrodzenia podaje regulamin płacę zasadniczą uzyskaną w okresie obrachunkowym za efektywny czas pracy, tj. z wyłączeniem pobranego zasiłku chorobowego, jeżeli choroba nie została wywołana wypadkiem przy pracy bądź narażeniem zawodowym. Jest to uregulowanie, które pozostaje w rażącej sprzeczności z uregulowaniem dotyczącym świadczeń z Karty hutnika, zawartym w Protokole dodatkowym nr 21 z dnia 13 czerwca 1979 r. (zał. nr 4). Według postanowień tego Protokołu dodatkowego (zał. nr 4) podstawę do obliczenia specjalnego wynagrodzenia dla pracowników umysłowych stanowi płaca zasadnicza za cały okres pracy, za który pracownik uzyskał wynagrodzenie łącznie z wynagrodzeniem zasadniczym za godziny nadliczbowe oraz za robocze dni niezdolności do pracy, za które pracownik otrzymał zasiłek z ubezpieczenia społecznego. Uregulowanie "regulaminowe" dot. sposobu obliczania specjalnego wynagrodzenia rocznego nie mieści się też w granicach upoważnienia uchwały Rady Ministrów nr 251/81 ani zarządzenia nr 15 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 9 kwietnia 1982 r. Uchwała nr 251/81 Rady Ministrów, a także zarządzenie nr 15 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego nie zawierają nawet najogólniejszych postanowień na temat sposobu obliczania specjalnego wynagrodzenia rocznego z Karty hutnika. Zarządzenie nr 15 wprawdzie upoważnia zakłady pracy do opracowania regulaminów określających szczegółowe zasady wypłaty dodatkowego specjalnego wynagrodzenia rocznego, jednakże nie może zwalniać od przestrzegania ogólnie obowiązującego porządku prawnego. Oznacza to, że zarządzenie nr 15 Ministra Hutnictwa nie może zwalniać od stosowania postanowień układu zbiorowego pracy. W konsekwencji - zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - należy dojść do wniosku, że regulamin zakładowy nie może być mniej korzystny niż obowiązujący układ zbiorowy pracy, który stanowi konkretyzację zasad wynagrodzenia ustanowionych przez Radę Ministrów (art. 79, 238 i 239 k.p.). Za mocą obowiązującą Układu zbiorowego pracy przy ustaleniu szczegółowych zasad wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego z Karty hutnika wydaje się także przemawiać treść § 4 uchwały Rady Ministrów nr 251/81, w którym oprócz rocznego wynagrodzenia przewiduje się roczną nagrodę, wypłacaną według zasad stosowanych przy wypłacie nagród z zakładowego funduszu nagród. Nie dotyczą więc te zasady wynagrodzenia rocznego. Strona pozwana wprowadziła natomiast bezpodstawnie zasady obowiązujące przy wypłacie nagród z zakładowego funduszu nagród do regulaminu zakładowego regulującego zasady wypłaty dodatkowego specjalnego wynagrodzenia rocznego.W rewizji nadzwyczajnej, wniesionej do Sądu Najwyższego dnia 17 czerwca 1985 r. Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych domaga się uchylenia powyższego wyroku i oddalenia odwołania wnioskodawcy od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżony wyrok oparty jest na założeniu, że uchwała nr 251/81 Rady Ministrów, jak również zarządzenie nr 15 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego nie zawierają nawet najogólniejszych postanowień na temat sposobu obliczania specjalnego wynagrodzenia rocznego z Karty hutnika. Trafnie jednak zwraca uwagę rewizja nadzwyczajna, że założenie to pomija treść § 3 ust. 2 uchwały nr 251/81, po myśli którego "wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 1 wynosi... % rocznej płacy zasadniczej...". Przy tym sformułowaniu nie może być wątpliwości co do tego, że chodzi o "płacę zasadniczą" pracownika, a nie o inne jego należności.Trafnie zwraca również uwagę rewizja nadzwyczajna na to, że nie należy mylić wypłacanego na podstawie załącznika nr 9 do Układu zbiorowego pracy dla pracowników przemysłu hutniczego z dnia 30 grudnia 1974 r., w brzmieniu nadanym temu załącznikowi przez Protokół dodatkowy nr 21 z dnia 13 czerwca 1979 r., miesięcznie dodatku za wysługę lat z rocznym specjalnym wynagrodzeniem, wypłacanym na podstawie uchwały nr 251/81 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1981 r. Są to dwa różne, niezależne od siebie świadczenia, obliczane i wypłacane na podstawie różnych kryteriów.Przy obliczaniu wysokości miesięcznego dodatku za wysługę lat mają zastosowanie odpowiednie przepisy Układu zbiorowego pracy, wynagrodzenie roczne zaś podlega obliczeniu według zasad wskazanych w uchwale nr 251/81, tj. na podstawie "płacy zasadniczej" uprawnionego pracownika. Ani zarządzenie nr 15 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 9 kwietnia 1982 r. w sprawie uprawnień pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach produkcyjnych, remontowych i zakładach doświadczalnych, objętych postanowieniami Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Hutniczego (Dz. Urz. Nr 3-4, poz. 12), ani regulamin wprowadzony zarządzeniem nr 8 Dyrektora Naczelnego Kombinatu z dnia 22 kwietnia 1982 r. zasady tej na niekorzyść pracowników nie zmieniły i nie przeinaczyły. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawcy tak obliczone wynagrodzenie roczne zostało wypłacone. Roszczenie wnioskodawcy, by wypłacić mu z tego tytułu więcej, stosując kryteria mające zastosowanie przy obliczaniu innego świadczenia, mianowicie miesięcznego dodatku stażowego (po myśli IV pkt. 6 załącznika nr 9 do Układu zbiorowego pracy dla przemysłu hutniczego w brzmieniu Protokołu dodatkowego nr 21 z dnia 13 czerwca 1979 r., wynagrodzenie którego ten załącznik dotyczy "... wypłaca się z dołu - łącznie z ostatecznym rozliczeniem wynagrodzenia za dany miesiąc w odpowiednim wymiarze począwszy od dnia następującego po dniu, w którym pracownik nabył uprawnienie do wynagrodzenia w wyższym wymiarze") - nie znajduje prawnego usprawiedliwienia. W konsekwencji, skoro orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej z dnia 30 marca 1984 r. nie uchybiało wymaganiom prawa, w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku, skoro wyrok ten - obciążając przedsiębiorstwo państwowe obowiązkiem wypłaty nienależnego świadczenia - nie daje się pogodzić z interesem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.