III CRN 307/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN W. Sutkowski. Sędziowie SN: K. Piasecki (sprawozdawca), J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zakładów Piwowarskich w L. przeciwko Tadeuszowi S. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 23 maja 1983 r.oddalił rewizję nadzwyczajną i nakazał pobrać od powodowych Zakładów Piwowarskich w L. na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Rejonowego w Lubartowie) kwotę 5.448 zł tytułem wpisu należnego od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneZakłady Piwowarskie w L. w powództwie wytoczonym przeciwko Tadeuszowi S. żądały zasądzenia od niego kwoty 83.760,50 zł z odsetkami. Dla uzasadnienia tego żądania przytoczyły, że dla pozwanego zostały zamówione ("ułatwienie nabycia towaru reglamentowanego") słupy chmielowe nasycone do konstrukcji nośnej chmielu na plantacji pozwanego. Słupy odebrał pozwany i do chwili obecnej uregulował na poczet należności jedynie kwotę 34.000 zł (po starej cenie), odmawiając zapłaty różnicy ceny w związku z podwyżką, tj. 83.760,50 zł.Pozwany domagał się oddalenia powództwa, wyjaśniając, że za zamówione słupy zapłacił we wrześniu 1981 r. całą należną kwotę.Sąd Rejonowy w Lubartowie wyrokiem z dnia 27 stycznia 1983 r. uwzględnił powództwo. Sąd ten ustalił, że pozwany zawarł z Zakładami Piwowarskimi w L. umowę kontraktacyjną. Złożone przez pozwanego jako plantatora zamówienie na słupy Zakłady Piwowarskie przekazały w ramach zbiorowego zamówienia Nasycalni Kolejowej w L. Dochodzone roszczenia są zasadne. Ceną bowiem obowiązującą jest cena w dniu dostawy; Zakłady Piwowarskie jako pośrednik między plantatorem a Nasycalnią - dostawcą słupów obciążyły pozwanego różnicą między przedpłatą dokonaną przez pozwanego i aktualną ceną słupów. Słupy chmielowe dostarczono pozwanemu w dniu 17 stycznia 1982 r., po wprowadzeniu nowych cen. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał art. 734 k.c.Wyrokiem z dnia 23 maja 1983 r. Sąd Wojewódzki w Lublinie zmienił powyższy wyrok i powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że wprawdzie pozwany zawarł umowę kupna-sprzedaży słupów z Zakładami Piwowarskimi, to jednak ze względu na fakt, że pozwany jest osobą fizyczną, nie ma zastosowania w sprawie art. 542 k.c., wobec czego właściwa jest cena z daty zawarcia umowy. Wobec naruszenia przez Sąd Rejonowy prawa materialnego, zaskarżony wyrok podlegał zmianie i powództwo oddaleniu.W rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego Minister Sprawiedliwości wnosi o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie rewizji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 27 stycznia 1983 r. Rewizja nadzwyczajna opiera się na rażącym naruszeniu art. 542, 613 i 615 k.c., art. 390 k.p.c. oraz na zarzucie naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma kwestia kwalifikacji występujących w sprawie stosunków prawnych. W tym zakresie należy zgodzić się z wyrażonym w rewizji nadzwyczajnej zapatrywaniem. Skarżący bowiem wywodzi, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego, jakoby strony łączyła umowa kupna-sprzedaży słupów, jest sprzeczne nie tylko z ustaleniami Sądu Rejonowego, na które się powołuje, lecz również z treścią dokumentów znajdujących się w aktach, a ponadto z istotą stosunku prawnego łączącego strony, tj. umowy kontraktacji, która legła u podstaw zamówienia i dostawy przedmiotowych słupów, jeżeli pominąć już okoliczności, że powodowe Zakłady nie są wytwórcą ani sprzedawcą detalicznym czy hurtowym tego artykułu.W tym stanie rzeczy - zdaniem składu orzekającego - nasuwa się kolejny problem, na jakiej podstawie prawnej można Zakłady Piwowarskie jako instytucję kontraktującą uznać za podmiot legitymowany czynnie w sprawie niniejszej do dochodzenia objętych powództwem roszczeń. Legitymacja procesowa czynna jest kategorią materialnoprawną i powinna być łączona z określonym stosunkiem cywilnoprawnym. Jeżeli chodzi o stanowisko reprezentowane w rewizji nadzwyczajnej w tej kwestii, to mówi się o przyjęciu przez kontraktującego obowiązku udzielania pomocy producentowi w zakupie słupów i o tym, że pomoc ta "przybrała postać zaopatrzenia w ten środek produkcji w drodze zamówienia go u wytwórcy...". W związku z tym akcentuje się to, że wspomniana pomoc "przybrała postać - za zgodą stron - ulokowania zamówienia producenta u wytwórcy w ramach stosunku kontraktacji". Otóż wszystkie te sformułowania i używana terminologia są - z punktu widzenia potrzeby kwalifikacji stosunku cywilnoprawnego - niewystarczająco precyzyjne, aby można było w ich świetle uznać, że - mimo iż strony niniejszego procesu nie łączyła umowa kupna-sprzedaży słupów - Zakładom Piwowarskim przysługuje legitymacja procesowa czynna, a legitymacja ta nie wchodzi w grę w ramach stosunku prawnego zachodzącego między pozwanym (plantatorem) a dostawcą słupów (Nasycalnią Kolejową). Wymaga podkreślenia, że pozwany zaopatrzył się w słupy właśnie na skutek zawarcia w ostatecznym wyniku umowy kupna-sprzedaży z Nasycalnią Kolejową. Jak to bowiem postanawia art. 535 § 1 k.c., przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. O taką właśnie sytuację chodzi w tym układzie podmiotowym. Forma, w jakiej doszło do zawarcia umowy kupna-sprzedaży między tymi podmiotami przez "ulokowanie zamówienia", nie ma istotnego znaczenia dla określenia, między którymi podmiotami została zawarta umowa kupna-sprzedaży. Bez znaczenia jest także okoliczność, że chodzi o towar reglamentowany. W takim bowiem wypadku instrumentem prawnym jest umowa kupna-sprzedaży.W końcowej części wywodów skarżący powołuje się na treść uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r. III CZP 71/84. Tymczasem według tej zasady prawnej "zobowiązanie kontraktującego do udzielenia producentowi pomocy w zakupie niezbędnej ilości słupów do założenia plantacji chmielu, wynikające z części I ust. 3 pkt 1 szczególnych warunków kontraktacji chmielu, nie stanowi umowy o świadczenie przez osobę trzecią w rozumieniu art. 391 k.c., lecz jest dodatkowym zastrzeżeniem umowy kontraktacyjnej". W uzasadnieniu tej uchwały składu siedmiu sędziów Sąd Najwyższy zaznaczył, że "zwrot ustawowy - zapewnienie producentowi możności nabycia (art. 615 pkt 1 k.c.) - nie stanowi zbyt precyzyjnego ujęcia obowiązków kontraktującego. Wynika jednak z niego wyraźnie, że stanowi on zobowiązanie się kontraktującego do dostarczenia producentowi środków produkcji we własnym zakresie, a dotyczy sytuacji, gdy dostarczenie tych środków odbywa się w ramach odrębnego od kontraktacji stosunku sprzedaży, powstałego w wyniku umowy sprzedaży zawartej między producentem i jednostką gospodarki uspołecznionej zajmującą się sprzedażą określonych artykułów, będącą osobą trzecią w stosunku do stron umowy kontraktacji".Jak z tego wynika, powołanie się na wspomnianą zasadę prawną uchwaloną przez Sąd Najwyższy nie może stanowić o zasadności wniosków rewizji nadzwyczajnej. Ogólnie zatem można stwierdzić, że kontraktujący, który przyjął na siebie w umowie kontraktacyjnej tylko obowiązek zapewnienia producentowi możności nabycia określonych środków produkcji (art. 615 pkt 1 k.c.), np. w formie ulokowania zamówienia dostawy słupów u osoby trzeciej, nie jest legitymowany czynnie do dochodzenia od producenta zapłaty lub dopłaty ceny dostarczonych przez osobę trzecią słupów niezbędnych do produkcji chmielu.Z tych wszystkich względów należy dojść do wniosku, że w ostatecznym wyniku (art. 387 in fine w związku z art. 423 § 1 k.p.c.) zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego oddalający powództwo odpowiada prawu.Uzasadnia to w konsekwencji oddalenie rewizji nadzwyczajnej bez potrzeby rozważania, czy w grę wchodzi naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.