Rw 1090/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk S. Wojtczak. Sędziowie: płk J. Juszczak, płk T. Kacperski (sprawozdawca).Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk L. Adamski. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 1985 r. na rozprawie sprawy Marcina C., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w art. 210 § 1 k.k. w zb. z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174), w art. 267 k.k. i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243) - z zastosowaniem art. 25 § 2, art. 36 § 2 i 3 i art. 40 § 1 pkt 3 k.k. - na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, 21.000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych na okres 1 roku, z powodu rewizji, wniesionych przez prokuratora i obrońcę oskarżonego, od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 18 października 1985 r. rewizji obrońcy nie uwzględnił, natomiast częściowo uwzględniając rewizję prokuratora zaskarżony wyrok zmienił przez:1) przyjęcie, że oskarżony dopuścił się dwóch przestępstw pozostających w zbiegu realnym, a mianowiciepolegających na tym, iż: a) w dniu 1 sierpnia 1985 r. około godz. 22.00 w S., będąc w stanie nietrzeźwości i działając w stanie znacznie ograniczonej poczytalności, użył gwałtu na osobie Marii F. w ten sposób, że najpierw szamotał się z nią używając siły, a następnie uderzył ją silnie znienacka pięścią w twarz, powodując jej upadek, po czym zabrał jej w celu przywłaszczenia torebkę, zawierającą parasolkę wartości około 500 zł, pieniądze w wysokości co najmniej 400 zł, dwie kosmetyczki z drobnymi przedmiotami osobistymi o wartości około 1.400 zł, dowód osobisty (...) na nazwisko zniewolonej oraz karty zaopatrzenia żywnościowego (...), tj. czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa określonego w art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 25 § 2 k.k. w zb. z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174) i w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243),b) w dniu 1 sierpnia 1985 r. po godz. 22.00 w S. nad rzeką, będąc w stanie nietrzeźwości i działając w stanie znacznie ograniczonej poczytalności, zniszczył wskutek podarcia zagarnięty wcześniej dowód osobisty Marii F. (...), a więc czynu określonego w art. 268 k.k., 2) przyjęcie za podstawę wymiaru kary czynu opisanego pod lit. a art. 210 § 1 k.k., z zastosowaniem art. 57 § 1 i 3 pkt 1 i art. 36 § 2 i 3 k.k.; 3) poprawienie podstawy prawnej wymiaru kary dodatkowej w postaci pozbawienia praw publicznych, tj. art. 40 § 1 pkt 3 k.k. na art. 40 § 1 k.k.; 4) wymierzenie na podstawie art. 268 k.k. za czyn opisany pod lit b kary 3 miesięcy pozbawienia wolności; 5) wymierzenie na podstawie art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101 i Nr 25, poz. 111) za czyn określony w art. 210 § 1 k.k. kary dodatkowej konfiskaty całości mienia, a na podstawie art. 6 tej ustawy orzeczenie kary dodatkowej podania wyroku do publicznej wiadomości przez ogłoszenie jego treści w JW w N.; 6) wymierzenie na podstawie art. 66 i 67 § 1 k.k. kary łącznej w wysokości 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności - i z tymi zmianami wyrok ten w pozostałej części utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Wyrok ten zaskarżony został rewizjami prokuratora i obrońcy.W złożonej rewizji prokurator - podnosząc zarzuty obrazy przepisów prawa materialnego (art. 387 pkt 1 k.p.k.) wskutek: a) nieprawidłowego przyjęcia kumulatywnej kwalifikacji prawnej przestępstwa wobec uznania, że oskarżony dopuścił się tylko jednego czynu zamiast dwóch, jak to faktycznie wydarzało się, i b) przyjęcia błędnej podstawy prawnej, na podstawie której sąd pierwszej instancji orzekł karę dodatkową pozbawienia praw publicznych, oraz c) wymierzenia oskarżonemu rażąco łagodnej kary (art. 387 pkt 4 k.p.k.) z powodu zastosowania nadzwyczajnego jej złagodzenia - wniósł o: 1) pominięcie w dotychczasowej kwalifikacji prawnej art. 268 k.k. oraz wyeliminowanie z opisu czynu zwrotu "po czym dowód osobisty pokrzywdzonej zniszczył", 2) uznanie, że oskarżony dopuścił się odrębnego przestępstwa określonego w art. 268 k.k., polegającego na tym, że w dniu 1 sierpnia 1985 r. po godz. 22.00 w S. nad rzeką, będąc w stanie nietrzeźwości, zniszczył wskutek podarcia zagarnięty wcześniej dowód osobisty Marii F. (...), 3) wymierzenie na podstawie art. 268 k.k. kary 3 miesięcy pozbawienia wolności, 4) poprawienie podstawy prawnej orzeczonej - za przestępstwo określone w art. 210 § 1 k.k. - kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych - na art. 40 § 1 k.k., 5) niezastosowanie do czynu określonego w art. 210 § 1 k.k. nadzwyczajnego złagodzenia kary i podwyższenie dotychczasowego jej wymiaru do wysokości 3 lat pozbawienia wolności oraz 6) wymierzenie oskarżonemu kary łącznej 3 lat pozbawienia wolności.Natomiast obrońca - podnosząc zarzuty: a) obrazy prawa materialnego (art. 387 pkt 1 k.p.k.) wskutek zastosowania do czynu oskarżonego art. 210 § 1 k.k., zamiast art. 208 k.k., i b) rażącej surowości kary (art. 387 pkt 4 k.p.k.) - wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez: 1) przypisanie oskarżonemu popełnienia przestępstwa określonego w art. 208 k.k. i 2) znaczne złagodzenie wymierzonej mu kary pozbawienia wolności.Po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającego rewizję, a ponadto wnoszącego o orzeczenie wobec oskarżonego obligatoryjnych kar dodatkowych przewidzianych w art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101 i Nr 25, poz. 111) i art. 6 tej ustawy, czyli kar konfiskaty mienia w całości i podania wyroku do publicznej wiadomości przez ogłoszenie jego treści w JW w N., jak też po wysłuchaniu obrońcy, popierającego swoją rewizję oraz domagającego się nieuwzględnienia rewizji prokuratora, Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy - co do rewizji prokuratora - zważył, co następuje:I. Przedmiotem przestępstwa określonego w art. 210 § 1 k.k. może być zabór w celu przywłaszczenia cudzego mienia ruchomego. Przez mienie ruchome zaś rozumieć należy każdą rzecz przedstawiającą wartość materialną i mogącą w związku z tym być przedmiotem obrotu. Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174): "Dowód osobisty jest dokumentem stwierdzającym tożsamość osoby". Wymieniony dokument nie przedstawia tedy wartości materialnej, w związku z czym jego zabór w celu przywłaszczenia nie stanowi przedmiotu przestępstwa określonego w art. 210 § 1 k.k. Natomiast sprawca, który kradnie czy przywłaszcza sobie dokument stwierdzający tożsamość innej osoby, a więc między innymi dowód osobisty, dopuszcza się przestępstwa określonego w art. 54 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. Jeżeli zaś tak, to w razie gdy sprawca jednym działaniem (jednym czynem) dokonuje zaboru w celu przywłaszczenia cudzego mienia ruchomego oraz kradnie lub przywłaszcza dokument stwierdzający tożsamość innej osoby bądź należące do niej imienne karty zaopatrzenia żywnościowego, wydane na podstawie uchwały nr 183 Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1983 r. w sprawie reglamentowania sprzedaży towarów (Mon. Pol. Nr 43, poz. 250), dopuszcza się jednego tylko przestępstwa, określonego w art. 210 § 1 k.k., art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174) i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243).W takiej sytuacji sąd - stosując art. 10 § 2 k.k. - skazuje sprawcę na podstawie zbiegających się, wyżej wymienionych, przepisów ustawy karnej, a karę wymierza na podstawie przepisu przewidującego karę najsurowszą (art. 10 § 3 k.k.).II. Artykuł 54 ust. 1 cytowanej już ustawy dotyczy tylko kradzieży lub przywłaszczenia dokumentu stwierdzającego tożsamość innej osoby albo legitymowania się takim dokumentem.Przepis ten nie obejmuje przeto zachowania polegającego na zniszczeniu dokumentu wymienionego w jego dyspozycji. To natomiast faktycznie odrębne działanie (tj. zniszczenie dokumentu stwierdzającego tożsamość innej osoby) stanowi przestępstwo określone w art. 268 k.k. A zatem kradzież lub przywłaszczenie dokumentu stwierdzającego tożsamość innej osoby, a następnie zniszczenie tego rodzaju dokumentu, stanowią dwa różne przestępstwa, odpowiadające dwom fizycznie różnym działaniom, i pozostają ze sobą w zbiegu realnym. Każda bowiem z tych czynności charakteryzuje się nie tylko odrębnym działaniem, ale wyczerpuje ponadto znamiona różnych odrębnych przestępstw, z których każde wyróżnia inny przedmiot ochrony prawnej. Jeżeli więc sprawca najpierw kradnie lub przywłaszcza dokument stwierdzający tożsamość innej osoby, a następnie go niszczy, to dopuszcza się dwóch pozostających ze sobą w zbiegu realnym przestępstw, a mianowicie przestępstwa określonego w art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174) oraz przestępstwa określonego w art. 268 k.k.Dlatego też - reasumując - należy przyznać rację prokuratorowi i w konsekwencji wyodrębnić z opisu przypisanego oskarżonemu czynu określonego w art. 210 § 1 k.k. działanie polegające na zniszczeniu zabranego w celu przywłaszczenia dowodu osobistego Marii F. i potraktować je jako czyn określony w art. 268 k.k., pozostający w zbiegu realnym z przestępstwem przewidzianym w art. 210 § 1 k.k. O jedności lub wielości przestępstw bowiem decyduje nie wielość spowodowanych przez sprawcę skutków czy liczba naruszonych norm prawnych, lecz liczba podjętych przez niego działań. Zgodnie więc z art. 10 § 1 k.k., jeden czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo.III. Należało również - zgadzając się z poglądem skarżącego - poprawić podstawę prawną wymiaru oskarżonemu kary za czyn określony w art. 210 § 1 k.k., gdyż art. 25 § 2 k.k. stanowi jedynie jedną ze wskazanych w ustawie przesłanek fakultatywnego stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, a art. 57 k.k. zawiera zasady stosowania tej instytucji prawnej.Poza tym stwierdzenie, że oskarżony działał w warunkach określonych w art. 25 § 2 k.k., należy do istotnych okoliczności czynu i powinno znaleźć odzwierciedlenie zarówno w jego opisie, jak i przyjętej kwalifikacji prawnej tego czynu.IV. Równie oczywista jest konieczność skorygowania wadliwej podstawy prawnej orzeczenia wobec oskarżonego kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych - na prawidłową, tj. art. 40 § 1 k.k., gdyż art. 40 § 1 pkt 3 k.k. został uchylony w ramach ostatniej nowelizacji kodeksu karnego (patrz Dz. U. z 1985 r. Nr 23, poz. 100).V. Nawiązując do rewizji prokuratora w części dotyczącej obrazy prawa materialnego, należy na marginesie wspomnieć, że obraza ta oznacza bądź niepostąpienie przez sąd zgodnie z ustawowym nakazem, bądź też postąpienie wbrew wyraźnemu ustawowemu nakazowi. Obrazy takiej nie stanowiło natomiast nieskorzystanie przez sąd z przysługującej mu możliwości określonego postąpienia. Wobec tego, że art. 57 § 1 k.k. przewiduje tylko możliwość, a nie obowiązek, zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, między innymi w wypadkach wskazanych w ustawie (np. art. 25 § 2 k.k.), przeto nieskorzystanie przez sąd z takiej możliwości może stać się albo przedmiotem zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, jeżeli sąd pierwszej instancji nie uznał danego wypadku "za szczególnie uzasadniony", albo zarzutu rażącej niewspółmierności kary wskutek niezastosowania nadzwyczajnego jej złagodzenia (OSNKW 1984, z. 1-2, poz. 9).Unikając powtórzenia przekonującej i wszechstronnej argumentacji zastosowania przez sąd pierwszej instancji nadzwyczajnego złagodzenia kary w tej sprawie, wystarczające jest odwołanie się do, poświęconej tej kwestii, części uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a znajdującej - gdy chodzi o istnienie warunków określonych w art. 25 § 2 k.k. - pełne i wiarygodne udokumentowanie w opinii sądowo-psychiatrycznej. Dlatego też wszelka polemika z nieco dowolną i opartą na rozmaitych sugestiach skarżącego argumentacją jest po prostu zbędna. Sąd pierwszej instancji bowiem miał wszelkie określone w art. 57 § 1 k.k. podstawy do skorzystania wobec oskarżonego z dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kary. VI. Nie wymagający szerszego na tle art. 397 § 2 k.p.k. uzasadnienia jego słuszności jest wniosek przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej o wymierzenie oskarżonemu wnioskowanych przezeń kar dodatkowych na podstawie art. 5 pkt 2 i art. 6 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101 i Nr 25, poz. 111), mających w sprawie o przestępstwa określone w art. 210 § 2 k.k., a popełnione po dniu wejścia tego aktu prawnego w życie, charakter obligatoryjny. Błędny jest zatem pogląd sądu pierwszej instancji, jakoby obligatoryjność konfiskaty mienia, orzeczonej na podstawie art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101 i Nr 25, poz 111), nie odnosiła się do sytuacji, w której oskarżony mienia nie posiada. Powołany przepis tej ustawy ma brzmienie kategoryczne i jednoznaczne oraz nie zawiera wzmianki o ograniczeniu obligatoryjności. Poza tym nigdy nie można przesądzać, czy oskarżony nie posiada mienia ukrytego, które uszło uwagi organów zabezpieczających majątek albo nie mogło być przez te organy w danym momencie ustalone. Jeżeli zaś chodzi o karę dodatkową podania wyroku do publicznej wiadomości, przewidzianą w art. 6 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101 i Nr 25, poz. 111), to sposób dokonania publikacji, który powinien być w wyroku dokładnie określony, nie może naruszać interesów i dóbr osobistych osoby pokrzywdzonej (...).