II CR 426/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: K. Kołakowski, T. Żyznowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jadwigi O. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu (...) w (...) o zapłatę i z powództwa Przedsiębiorstwa Państwowego (...) w(...) przeciwko Jadwidze O. o zapłatę z udziałem interwenienta ubocznego (...) "(...)" Oddział w (...) na skutek rewizji Jadwigi O. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w (...) z dnia 22 grudnia 1984 r.oddalił rewizję; nie obciążył powódki kosztami procesu za instancję rewizyjną na rzecz interwenienta ubocznego.Uzasadnienie faktycznePowódka, Jadwiga O., żądała zasądzenia od pozwanych(...) w (...) kwoty 162.000 zł z 8% od dnia 21 sierpnia 1980 r. i kosztami procesu, w tym 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną - z winy strony pozwanej - krzywdę i 62.000 zł tytułem wydatków na leczenie oraz bieżące utrzymanie dla powódki i jej małoletniej córki Małgorzaty, niezbędne w czasie trwania podróży statkiem "(...)" należącym do pozwanych.Strona pozwana zaprzeczyła twierdzeniom faktycznym pozwu w zakresie, w którym obciążona została zarzutem odmowy udzielenia pomocy powódce. W powództwie wzajemnym wnosiła o zasądzenie od powódki Jadwigi O. na rzecz pozwanych (...) kwoty 10.686,70 zł z 8% od dnia (...) wraz z kosztami procesu.Także interwenient uboczny po stronie pozwanej (...) "(...)" SA Oddział w (...) zakwestionował twierdzenia powódki, jakoby szkoda, której równowartość dochodzona jest w pozwie, zawiniona została przez stronę pozwaną.Sąd Wojewódzki ustalił, że w wykonaniu wiążącej strony umowy o przewóz, powódka (i jej małoletnia córka Małgorzata) rozpoczęły dnia 25 stycznia 1980 r. podróż na statku "(...)" (gdzie jej mąż Andrzej O. zatrudniony był w charakterze asystenta maszynowego). Na poczet kosztów wyżywienia powódka wpłaciła 30.000 zł. Ostateczne rozliczenie z tego tytułu miało nastąpić po zakończeniu rejsu. W maju 1980 r. podczas postoju statku na redzie portu (...) (...) powódka została skierowana przez lekarza okrętowego Jana K. na konsultację ginekologiczną, w związku z występującymi u niej objawami poronienia. Badający ją dwukrotnie na lądzie lekarz ginekolog ostatecznie zalecił leczenie zachowawcze. Niezależnie od tej konsultacji powódka zasięgnęła porady u lekarza zatrudnionego w (...), który - według twierdzeń powódki - zalecił jej leczenie szpitalne. Powódka kontynuowała podróż w kierunku do (...). Po zawinięciu do portu (...) - po konsultacjach ginekologicznych - poddała się w warunkach szpitalnych zabiegowi wyłyżeczkowania macicy. Dokonujący tego zabiegu lekarz nie stwierdził istnienia przeciwwskazań do dalszej podróży. Ponieważ stan zdrowia powódki nie uległ poprawie, po przybyciu do kolejnego portu (...) (...), ponownie została skierowana do szpitala, gdzie dokonano kolejnego zabiegu wyłyżeczkowania. Po powrocie na statek powódka znajdowała się pod stałą opieką lekarską. Jednakże nadal odczuwała dolegliwości. Skierowana została na kolejną konsultację ginekologiczną do szpitala w (...). W toku badania stwierdzono infekcję dróg rodnych. Powódka nie wyraziła zgody na leczenie w tym szpitalu. Została umieszczona w szpitalu w (...), skąd po 8-dniowym pobycie powróciła, z mężem i córką samolotem do kraju, na koszt przewoźnika. We wszystkich wypadkach niesienia pomocy powódce przewoźnik ponosił związane z tym koszty, które wyniosły 248.671 zł. W ocenie sądu orzekającego postępowanie strony pozwanej cechowała należyta staranność, a także zrozumienie dla cierpień powódki. Nie można tejże stronie przypisać winy i odpowiedzialności (art. 170 k.m. oraz § 19 warunków umowy przewozu zawartych w bilecie pasażerskim). Takie stanowisko znajduje także potwierdzenie w opinii biegłych lekarzy - ginekologów: Henryka K., Jerzego Z. i Tadeusza S. Choroby związane z ciążą są wyłączone z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Prowadzi to, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, do oddalenia powództwa głównego jako pozbawionego podstaw z zasądzeniem na rzecz strony pozwanej kosztów procesu w wysokości 4.695 zł oraz interwenienta ubocznego (...) "(...)" 3.000 zł. Ponadto powódka została obciążona obowiązkiem zwrotu na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Wojewódzkiego w (...)) kwoty 1.500 zł wydatków.W całości uwzględnione zostało powództwo wzajemne obejmujące 10.200 zł tytułem zwrotu reszty kosztów wyżywienia, ustalonych w wysokości po 100 zł dziennie. Podróż powódki z dzieckiem trwała 201 dni, a wysokość wpłaconej z tego tytułu zaliczki wynosiła 30.000 zł. Pozostałą kwotę 484,70 zł stanowią koszty odpowiedzi na teleks powódki i zwrot opłat skarbowych. Stanowi to, zdaniem Sądu, tylko niewielką część poniesionych przez przewoźnika kosztów w związku z chorobą powódki, a była one niepotrzebne wobec jasno sprecyzowanych warunków przewozu w klauzulach biletu pasażerskiego.Rewizję złożyła powódka.Skarżąca, opierając rewizję na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego i sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie o uchylenie tego wyroku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przytoczony w skardze rewizyjnej, na uzasadnienie podstawy rewizyjnej z art. 368 pkt 1 k.p.c., przepis art. 163 k.m. jest kolejną z powoływanych - w toku postępowania - przez stronę powodową podstaw prawnych mających, jej zdaniem, uzasadniać istnienie odpowiedzialności przewoźnika. Został on przytoczony obok uprzednio wskazywanych przepisów kodeksu cywilnego (art. 776 i 415) oraz kodeksu morskiego (art. 170 § 1) jako mających stanowić podstawę prawną zgłoszonych przez nią roszczeń. Wskazanie na aktywność w dążeniu tej strony do wyczerpania wszystkich, mogących wchodzić w rachubę, przepisów materialnoprawnych rodzi jednocześnie, potrzebę nawiązania do obowiązującego reżimu prawnego normującego odpowiedzialność przewoźnika morskiego.Przepisy k.c. zawarte w tytule XXV, traktujące o umowie przewozu, mają charakter ogólny i regulują tylko podstawowe kwestie dla wszystkich gałęzi transportu. W myśl art. 775 k.c. stosują się one do przewozu (poszczególnych rodzajów transportu) tylko o tyle, o ile dany typ umowy o przewóz nie jest uregulowany odrębnymi przepisami. Zatem przepisy kodeksowe mają tylko posiłkowe zastosowanie do przewozu. Kodeks morski ustala odrębny reżim prawny odpowiedzialności przewoźnika za szkody na osobie pasażera. Odpowiedzialność ta jest łagodniejsza w porównaniu z odpowiedzialnością innych przewoźników. W myśl art. 1 tego kodeksu przewoźnik ponosi odpowiedzialność za szkodę wynikłą wskutek śmierci, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pasażera tylko wówczas, jeżeli wypadek, który je spowodował, nastąpił w okresie przewozu z winy przewoźnika, jego przedstawicieli lub osób zatrudnionych w obsłudze statku, jeśli działali oni w granicach swego zatrudnienia na statku. Statuując odpowiedzialność przewoźnika morskiego na zasadzie winy, przytoczony przepis wprowadza domniemanie winy, jeżeli szkoda na osobie nastąpiła z powodu lub w związku ze zderzeniem, rozbiciem się, wejściem na mieliznę, eksplozją lub pożarem statku (art. 170 § 2 k.m.). Taki wypadek nie zaistniał w czasie rejsu. Niedyspozycja powódki Jadwigi O., dolegliwości i późniejszy stan jej zdrowia miał charakter indywidualny, nie pozostający w żadnym związku ze zdarzeniami wymienionymi w art. 170 § 1 k.m. Dlatego ciężar wykazania winy spoczywa na pasażerce. Powódka nie wykazała winy przewoźnika. Nie negując jej cierpień psychicznych, dolegliwości fizycznych i zawodu, jakiego doznała powódka z takiego przebiegu rejsu, nie można jednak podzielić jej zapatrywania obarczającego przewoźnika za dolegliwości związane z ciążą, wynikające stąd komplikacje i przedłużający się proces chorobowy. Takie stanowisko wynika z traktowania odpowiedzialności przewoźnika jako odpowiedzialności obiektywnej, co nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących i mających zastosowanie - w rozpoznawanej sprawie - przepisach. Zasadnie Sąd Wojewódzki odrzucił to stanowisko, a prowadził postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia prawdziwości zarzutów powódki, mających, jej zdaniem, wykazać jakoby postępowanie przewoźnika stanowiło zagrożenie zdrowia, a nawet życia. Zarzuty te pozostają w oczywistej sprzeczności z opiniami biegłych, którzy w swoich opiniach zawarli m.in. oceny: dr med. Henryk K. specjalista endokrynologii ginekolog-androlog: "... postępowanie kapitana statku .... troskliwe i poprawne ... powódce nie groziła śmierć i kalectwo ... nie wymagała nagłej repatriacji do kraju"; lekarz med. Jerzy Z. specjalista położnik-ginekolog: "... każdy zabieg wyłyżeczkowania jamy macicy potencjalnie naraża kobietę na różnego rodzaju powikłania, niezależnie od warunków, w jakich się go wykonuje .... kierowanie pacjentki do kraju nie uważam za konieczne, gdyż objawy powikłań nie wskazywały na poważne zagrożenie zdrowia lub życia pacjentki"; lek. med. Tadeusz S. specjalista położnictwa i ginekologii: "... poronieniu samoistnemu ulega 10-15% wszystkich ciąż. Przyczyny poronień samoistnych mogą być różnorakie ... Poronienie jest schorzeniem cechującym się fazowością w swym przebiegu".Skoro skarżąca nie podważyła jednolitego w istocie stanowiska biegłych, co do przyczyn i przebiegu choroby, a także możliwości odbycia podróży pomimo powikłań związanych z poronieniem, dlatego poszukiwanie od przewoźnika rekompensaty pieniężnej w formie zadośćuczynienia jest bezpodstawne. Twierdzenia lub tylko sugestie wysuwane przez skarżącą o rzekomej gotowości przerwania rejsu i decyzji powrotu do kraju nie znajdują potwierdzenia w zeznaniach samej skarżącej, a pozostają one w sprzeczności z ustaleniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i dowodami stanowiącymi podstawę tych ustaleń. Dlatego zarzut sprzeczności ustaleń okazał się chybiony.Dla wyczerpania treści dalszych zarzutów skargi rewizyjnej należy wskazać, że przytoczony tamże przepis art. 163 § 1 k.m. znajduje zastosowanie tylko w wypadku, gdy przyczyną szkody wyrządzonej pasażerowi były braki w wyposażeniu technicznym i zaopatrzenia statku w urządzenia i przedmioty przeznaczone na potrzeby i wygody pasażerów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1974 r. I CR, OSPiKA 1975, z. 11, poz. 239). Powódka zaś nie twierdziła, aby pod tym względem przewoźnik dopuścił się zaniedbania skutkującego przypisanie mu winy i odpowiedzialności (art. 170 § 1 k.m.). Poniesione wydatki za czas po wyokrętowaniu się powódki ze statku były następstwem szczególnego stanu jej zdrowia. Stosownie zaś do § 19 klauzuli i warunków umowy o przewóz, przewoźnik nie odpowiada za szkody wynikłe lub będące następstwem szczególnej właściwości lub stanu zdrowia pasażera. Powódka nie zgłaszała zastrzeżeń co do tych warunków przewozu, zawartych w treści biletu wystawionego przez przewoźnika. Takie zachowanie się w sposób dostateczny ujawniło jej wolę odnośnie do zawarcia umowy na warunkach skonkretyzowanych w treści biletu pasażerskiego (art. 60 k.c.). Dyspozytywny charakter przepisów kodeksu morskiego pozwala na ułożenie przez strony w omawianym zakresie swoich stosunków według uznania (art. 2).Z powyżej przytoczonych względów rewizja z braku uzasadnionych podstaw i podstaw z urzędu uwzględnianych podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). Okoliczności sprawy usprawiedliwiają odmowę przyznania interwenientowi ubocznemu zwrotu kosztów tej interwencji w instancji rewizyjnej (art. 107 zdanie ostatnie k.p.c.).