3 CR 461/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski. Sędziowie: J. Majorowicz, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana J. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Dyrekcja Okręgowej Kolei Państwowej w K. o 30.000 zł i rentę, po rozpoznaniu rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 28 stycznia. 1958 r.,I.zaskarżony wyrok:I. w części zasądzającej na rzecz powoda tytułem zadośćuczynienia kwotę ponad 10.000 zł zmienił i ponad tę kwotę powództwo oddalił;II. w zakresie, w jakim uwzględnia roszczenie o rentę z odsetkami od dnia 16.IV.1956 r. uchylił i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie w innym składzie do ponownego rozpoznania;II.poza tym rewizję oddaliłUzasadnienie faktyczneWedług ustaleń Sądu Wojewódzkiego powód w dniu 18.VII.1955 r. jechał do pracy z W. do K. Pociąg był przepełniony i powód nie mógł się dostać do przedziału. Dlatego stanął na stopniach ostatniego wagonu. Gdy pociąg przejeżdżał przez przystanek w P., jedne z otwartych wskutek przepełnienia drzwi przedostatniego wagonu zaczepiły o żelazny występ znajdujący się na słupku ogrodzenia oddzielającego tory. Drzwi zostały wyrwane, odbiły się od ogrodzenia i zawadziły o wypełnione ludźmi stopnie ostatniego wagonu. Wskutek uderzenia powód doznał otwartego złamania prawego podudzia.Sąd Wojewódzki zasądził na jego rzecz od, pozwanych Polskich Kolei Państwowych 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz rentę.Pozwana opiera rewizję na podstawach z art. 371 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie zwalcza ustalenia, że powód z powodu przepełnienia nie mógł się dostać do przedziału. Wywody rewizji w kwestii sposobu jazdy podróżnych nie mieszczą się w granicach podstaw art. 371 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c. Nie są zresztą nawet polemiką z ustaleniami sądu merytorycznego. Nie dotyczą bowiem konkretnego wypadku, lecz "jazdy na stopniach pociągów" jako "ogólnie znanego zjawiska". Nadto rewizja nie twierdzi, że jeśliby Sąd Wojewódzki przesłuchał zgłoszonych przez pozwaną świadków, to okazałoby się, że powód mógł się dostać do wnętrza wagonu.Tam zaś, gdzie rewizja zarzuca sprzeczność ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału, na uwzględnienie nie zasługuje. W szczególności rewizja wywodzi, że "Sąd Wojewódzki przyjął olbrzymi tłok, około 100% ponad pojemność pociągu, jakkolwiek o procencie takim nigdzie nie ma żadnej wzmianki w aktach". Dla odparcia tego zarzutu wystarczy jednak wskazać na znajdujące się w aktach kolejowych, z których Sąd Wojewódzki dowód przeprowadził, wyjaśnienie Józefa M., jednego z konduktorów pociągu. Otóż konduktor ten podał, że pociąg, o którym mowa, "był przepełniony ponad 200%", a on sam "z powodu wielkiego tłoku, ledwo się wydostał z wagonu".W tym stanie rzeczy wymaga rozważenia, czy w świetle niewadliwych ustaleń zarzuty rewizji prowadzą do wniosku, iż Sąd Wojewódzki co do zasady odpowiedzialności naruszył prawo materialne.W myśl art. 88 dekretu z 24.XII.1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7) w związku z art. 152 § 1 k.z. pozwana odpowiada na zasadzie ryzyka. Od tej odpowiedzialności mogłaby się uwolnić tylko wówczas, gdyby udowodniła, że szkoda powstała wyłącznie z winy powoda. Niewątpliwie, jeździć na stopniach nie wolno. Niemniej okoliczność ta sama przez się nie wystarcza do przypisania powodowi winy. Wina jest bowiem ujemną oceną całokształtu postępowania sprawcy, a polega na możliwości uczynienia sprawcy zarzutu.Przy jej ocenie należy przede wszystkim mieć na uwadze, że w Państwie Ludowym istnieje powszechny obowiązek pracy (art. 14 ust. 1 Konst.). Mimo to Państwo (czy też pracodawca) nie gwarantuje w obecnych warunkach ekonomicznych mieszkań w miejscu zatrudnienia. Z przyczyn, których nie ma w sprawie potrzeby wyjaśniać, nie dopuszcza również wolnego rynku mieszkaniowego. W tej sytuacji dojazdy do pracy są zjawiskiem masowym. Wypływające zaś stąd potrzeby zaspokaja Państwo głównie za pomocą kolei.Powód, mieszkając w W. a pracując w K., wykupił bilet miesięczny. Tym samym doszła do skutku umowa przewozu, mocą której pozwana zobowiązała się zapewnić powodowi dojazd do pracy w warunkach bezpieczeństwa (art. 58 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 65 ust. 4 dekretu o przewozie przesyłek i osób kolejami). Zatem obowiązkiem kolei było dostarczyć taką ilość i takich wagonów, by wszyscy uprawnieni mogli jechać w bezpiecznych warunkach.Polityka inwestycyjna Państwa zależy od szeregu przesłanek i z natury rzeczy wszystkich potrzeb zaspokoić jeszcze nie może. Jeśli okazuje się, że w aktualnych warunkach ekonomicznych, ze względu na pilniejsze potrzeby ogólnopaństwowe, kolej nie dysponuje dostatecznymi środkami i nie może zapewnić podróżnym bezpiecznych warunków przewozu, to za ten stan rzeczy podróżny nie odpowiada. Za poniesione w związku z tym szkody odpowiada Państwo za pośrednictwem kolei.Zapatrywanie, że jeśli powód nie mógł się dostać do przedziału, to powinien był zaniechać podróży, nie byłoby do przyjęcia. Jeśliby bowiem powód w ten sposób postępował, a warunki podróży przedstawiały się tak, jak w dniu wypadku, to mógłby nigdy do pracy nie dojechać. Powód jednak miał prawo przejazdu od stacji początkowej do stacji przeznaczenia klasą wskazaną na bilecie (art. 58 ust. 1 pkt 1 dekretu). Musiał przeto, wobec niewykonania obowiązku przez pozwaną, podróżować tak, jak go do tego pozwana zmusiła. Skoro pozwana postawiła powoda w sytuacji przymusowej, nie może ujemnie oceniać jego postępowania i czynić mu zarzutu ze względu na to postępowanie. Tym samym nie może być mowy o winie powoda, a w konsekwencji i o wyłączeniu odpowiedzialności pozwanej opartej na zasadzie ryzyka (art. 152 § 1 k.z.).Wbrew zatem wywodom rewizji Sąd Wojewódzki co do zasady odpowiedzialności właściwie zastosował prawo materialne.Natomiast nie można uważać, by Sąd Wojewódzki, zasądzając kwotę 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia, nie naruszył art. 165 § 1 k.z. Cierpienie fizyczne powoda związane ze złamaniem nogi oraz krzywdą moralną, będącą wynikiem świadomości, że stał się on inwalidą III grupy, nie uzasadniały przyznania zadośćuczynienia wyższego od 10.000 zł. W tym zatem okresie, wobec usprawiedliwienia podstawy rewizyjnej z art. 371 § 1 p. 1 k.p.c., wyrok musiał ulec zmianie (art. 386 k.p.c.).Wbrew dalszym zarzutom rewizji, dokonane przez Sąd Wojewódzki obliczenie renty odpowiadało wymaganiom art. 161 § 2 k.z. Niemniej jednak wyrok może być utrzymany w mocy jedynie w części, w jakiej przyznaje rentę za czas od 18.X.1955 r, do 15.IV.1956 r., tj. za okres, w którym powód korzystał ze zwolnień lekarskich wystawianych "wskutek złamania nogi w wypadku kolejowym". Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił bowiem, czy jeśli powód istotnie nie może zarobkować, nie dzieje się to także wskutek zmian gruźliczych w lewym płucu, dolegliwości żołądka i stłuczenia prawego kolana. W dotychczas zaś zebranym materiale brak podstaw do uznania, by i za te przyczyny pozwana odpowiadała. Wymagało również wyjaśnienia, czy powód uczynił wszystko, aby uzyskać zatrudnienie lub zdobyć jakieś kwalifikacje, np. w zakresie pracy chałupniczej, wreszcie czy nie jest choćby częściowo przydatny w posiadanym przezeń gospodarstwie rolnym. W tym zatem zakresie, wobec usprawiedliwienia podstawy rewizyjnej z art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c., wyrok musiał ulec uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).Z wyłuszczonych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.