VI KZP 47/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Szczepański. Sędziowie: H. Szwaczkowski (sprawozdawca), W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wiktora J., oskarżonego z art. 222 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Kielcach - postanowieniem z dnia 26 października 1983 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przepisy o możliwości orzekania kary dodatkowej przepadku rzeczy czy towarów będących przedmiotem przestępstwa spekulacyjnego lub inne dopuszczają możliwość orzeczenia przepadku tych przedmiotów na rzecz Skarbu Państwa w sytuacji, gdy ze względu na ujemną przesłankę procesową (art. 11 pkt 5 k.p.k.) nie mogło dojść do wyroku skazującego?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneNa wstępie należy podnieść, że z istoty każdej kary, a więc także kary dodatkowej przepadku rzeczy (art. 48 k.k.) lub przepadku przedmiotu przestępstwa spekulacyjnego (art. 5 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji - jednolity tekst: Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243) wynika m.in., że jej orzeczenie nastąpić może jedynie w wyroku skazującym. Wymienione przepisy dotyczące kary dodatkowej przepadku nie mogą więc stanowić podstawy do orzeczenia o przepadku rzeczy lub przedmiotu czynu spekulacyjnego wówczas, gdy wskutek wystąpienia ujemnej przesłanki procesowej, przewidzianej w art. 11 pkt 5 k.p.k., postępowanie karne umarza się.Natomiast możliwość orzeczenia przepadku w sytuacji, gdy nie następuje skazanie, przewiduje art. 104 k.k. Przepis ten m.in. stanowi, że w razie stwierdzenia, iż zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego, sąd może zastosować przewidziany w art. 48 k.k. przepadek tytułem środka zabezpieczającego.Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 listopada 1973 r. - VI KZP 42/73 (OSNKW 1974, z. 2, poz. 23) wyjaśnił, że do okoliczności wyłączających ukaranie sprawcy należy również ujemna przesłanka procesowa określona w art. 11 pkt 5 k.p.k. Śmierć oskarżonego zatem nie stanowi przeszkody do zastosowania przepadku rzeczy tytułem środka zabezpieczającego. Orzeczenie przepadku następuje wówczas w trybie art. 368 § 1 k.p.k. jeżeli sąd w postanowieniu o umorzeniu postępowania nie orzekł w tej kwestii. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 września 1974 r. - V KZ 119/74 (OSNKW 1974 , z. 11, poz. 215) na tle art. 18 u.k.s., który jest odpowiednikiem art. 104 k.k.