III CZP 25/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: J. Niejadlik (sprawozdawca), J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Andrzeja R. przy uczestnictwie małoletniej Beaty O. o ustalenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 28 lutego 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepis § 3 art. 221 prawa spółdzielczego - ustawa z dnia 16 września 1982 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 210) odnosi się tylko do § 2 tego artykułu, czy też wbrew jego wadliwej redakcji w postępowaniu nieprocesowym, a zatem przed sądem rejonowym, a nie przed sądem wojewódzkim w postępowaniu procesowym należy dochodzić także ustalenia, że wnioskodawcy, a nie uczestniczce przysługuje roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu po byłym członku (art. 221 § 1 prawa spółdzielczego)?"podjął następującą uchwałę:Rozstrzygnięcie o tym, która spośród kilku zgłaszających się osób uprawnionych zachowała roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu pozostałego po byłym członku (art. 221 § 1 prawa spółdzielczego), należy do właściwości sądu rejonowego orzekającego w postępowaniu nieprocesowym (art. 13 § 1 k.p.c. w związku z art. 221 § 3 prawa spółdzielczego).Uzasadnienie faktyczneLokatorskie prawo do lokalu typu M-5 stanowiło odrębny majątek Haliny R. W chwili jej śmierci w tym lokalu zamieszkiwały córki Beata O. (ur. dnia 12.VI.1966 r.) i Izabela R. (ur. dnia 15.III.1979 r.) oraz drugi małżonek Andrzej R. O przyjęcie do Spółdzielni Mieszkaniowej "Hutnik" i o przydzielenie tego lokalu mieszkalnego ubiegali się Beata O. i Andrzej R. W postanowieniu z dnia 23.IX.1983 r., wydanym w postępowaniu nieprocesowym, Sąd Rejonowy ustalił, że roszczenia te zachował wnioskodawca Andrzej R. Według uczestniczki postępowania Beaty O. orzekanie o tym, która z kilku osób zachowała roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydzielenie lokalu nabytego już przez byłego członka, należy do drogi procesu i właściwości Sądu Wojewódzkiego, jako że prawo spółdzielcze nie stanowi inaczej (art. 13 § 1 k.p.c.), w rewizji więc zarzuciła ona przede wszystkim nieważność postępowania (art. 17 pkt 1 w związku z art. 369 pkt 6 k.p.c.). Przy rozpoznawaniu rewizji uczestniczki Beaty O. powstało dla Sądu Rewizyjnego zagadnienie prawne przytoczone w sentencji.Przystępując do rozstrzygania powyższego zagadnienia, trzeba wyjść od tego, że spółdzielcze prawo do lokalu jest ściśle związane z członkostwem spółdzielni mieszkaniowej. Z ustaniem członkostwa wygasa więc zarówno roszczenie o wydanie przydziału lokalu mieszkalnego (art. 208 § 1, art. 218 § 3 prawa spółdzielczego), jak i uprzednio nabyte (art. 213 § 3 prawa spółdzielczego) przez członka lokatorskie prawo do lokalu (art. 218 § 1 prawa spółdzielczego). Utrata roszczenia o przydzielenie mieszkania lub egzekwowanie opróżnienia lokalu pozostałego po byłym członku (art. 210 § 1 prawa spółdzielczego) godziłoby jednak w dobro osób bliskich, które dotąd z nim razem zamieszkiwały. Mając to na względzie, ustawodawca w prawie spółdzielczym przyznał takim osobom roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydzielenie lokalu po byłym członku (§ 1 art. 221 prawa spółdzielczego) lub gdy członkostwo ustało w okresie oczekiwania na przydzielenie lokalu - roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydzielenie lokalu w kolejności przysługującej byłemu członkowi (§ 2 art. 221 prawa spółdzielczego).Z byłym członkiem mogło zamieszkiwać kilka bliskich mu osób. Spółdzielcze prawo do lokalu może - wyjąwszy małżonków (art. 215 § 2 prawa spółdzielczego) - należeć tylko do jednej osoby (art. 215 § 1 prawa spółdzielczego). Stwarza to potrzebę odpowiedzi na pytanie, jaki organ i w jakim trybie został powołany do rozstrzygania, która z konkurujących do tego osób uprawnionych zachowała roszczenie, o jakim mowa w § 1 i w § 2 art. 221 prawa spółdzielczego. Pod rządem dotychczasowego prawa decydowała o tym spółdzielnia pod kontrolą sądu orzekającego w procesie (art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z 1961 r.). Konflikty między takimi osobami wykazują jednak znaczne podobieństwo do sporów, jakie powstają między współwłaścicielami, analogicznie więc jak przy zniesieniu współwłasności (art. 13 § 1, art. 517 k.p.c.) ustawodawca wskazał, że "jeżeli zgłasza się kilku uprawnionych, rozstrzyga sąd w postępowaniu nieprocesowym" o tym, który z nich zachowuje uprawnienie do przyjęcia go do spółdzielni i o przydział lokalu. Właściwość sądu nieprocesowego została tu jednak połączona - według dosłownego brzmienia tego przepisu - z roszczeniami, "o których mowa w paragrafie poprzedzającym", czyli powstałymi na rzecz osób bliskich członka, którego członkostwo ustało "w okresie oczekiwania na przydzielenie lokalu". Ustawodawca zaś nie nawiązał w § 3 wyraźnie do hipotezy § 1 art. 221 prawa spółdzielczego.Odbiegałaby jednak od rzeczywistej treści przepisu art. 221 prawa spółdzielczego wypowiedź, że - w tej sytuacji - spory między kilku uprawnionymi do ubiegania się o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu zwolnionego przez byłego członka na zasadach ogólnych - czyli w procesie (art. 13 § 1 k.p.c.) - rozstrzyga sąd wojewódzki (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Hipoteza § 2 jest niemal identyczna z ustawowym stanem faktycznym § 1 art. 221 prawa spółdzielczego, a § 2 nie określa samodzielnie - odwołując się tu do § 1 - podmiotów mogących nabyć wskazane w nim roszczenia.Wypływające stąd ścisłe powiązanie z sobą obu tych przepisów usprawiedliwia wniosek, że równie jednolicie zamierzał ustawodawca unormować przesłanki realizacji określonych w nich roszczeń (zdanie pierwsze § 3) oraz tryb rozstrzygania o tym, która z kilku zgłaszających się osób uprawnionych zachowała roszczenie, o którym mowa w § 1 i § 2 art. 221 prawa spółdzielczego. Dwuznaczne literalne ujęcie § 3 art. 221 prawa spółdzielczego nie tworzy - w konsekwencji - przeszkody do zajęcia stanowiska, iż decyzje o tym, która z kilku uprawnionych osób zachowała roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydzielenie lokalu pozostającego uprzednio w dyspozycji byłego członka, przekazał ustawodawca sądowi do rozpoznania również w postępowaniu nieprocesowym. Odmiennego wniosku nie dałoby się pogodzić z regułami wykładni logicznej i celowościowej.W postępowaniu nieprocesowym powinien wziąć udział każdy, czyich praw dotyczy wynik tego postępowania (art. 510 § 1 k.p.c.). Osoba uprawniona może się jednak zrzec roszczenia, o którym mowa w § 1 i § 2 art. 221 prawa spółdzielczego. W § 3 tego artykułu więc ustawodawca zastrzegł konieczny udział w postępowaniu nieprocesowym tych uprawnionych, którzy "zgłosili" wniosek o przyjęcie do spółdzielni i o przydzielenie lokalu. Względy celowości przemawiają jednak za tym, żeby sąd wezwał do udziału w sprawie (art. 510 § 2 k.p.c.) wszystkie znane mu uprawnione osoby (por. orzeczenie SN z dnia 17.II.1978 r. II CR 17/78 - OSNCP 1979 r. z. 3, poz. 52). Podmiotem zainteresowanym w rozumieniu tych przepisów z reguły nie będzie spółdzielnia mieszkaniowa. Może jednak, związana na mocy § 3 art. 221 prawa spółdzielczego treścią rozstrzygnięcia zawartego w wydanym przez sąd postanowieniu, tylko z innych przyczyn odmówić przyjęcia wskazanej w nim osoby w poczet swych członków i przydzielenia jej lokalu mieszkalnego.Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Krakowie rozstrzygnął Sąd Najwyższy jak w sentencji uchwały (art. 391 § 1 k.p.c.).