I CR 143/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bukowski, A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gustawa L. przeciwko Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej o ustalenie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 7 grudnia 1983 r.zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneW pozwie skierowanym przeciwko Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w W. powód Gustaw L. żąda ustalenia: 1) że "pozwana jest zobowiązana (według zasad obowiązujących w dacie złożenia pisma powoda i wniesienia wpłaty) do przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu nr 11 przy ul. J.B. na status własnościowy" oraz 2) że "zobowiązaniem, o którym mowa w punkcie 1, objęty zostaje również lokal użytkowy, stanowiący integralną część przydziału wydanego powodowi, a znajdujący się w budynku stanowiącym własność pozwanej w W. przy ul. D. 4".Wyrokiem z dnia 7.XII.1983 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie powództwo oddalił, ustalając następujący stan faktyczny:Jako członek pozwanej Spółdzielni powód otrzymał w roku 1962 przydział na warunkach prawa lokatorskiego w domu pozwanej Spółdzielni lokalu mieszkalnego nr 11 przy ul. J.B. 10 w W. W dniu 10.XII.1976 r. Zarząd pozwanej podjął uchwałę o przydzieleniu powodowi pracowni położonej w budynku przy ul. D. 4. Na podstawie tej uchwały zarząd powziął w dniu 21.I.1977 r. "decyzję" nr 1440, w której postanowił przyznać powodowi "prawo do uzyskania dodatkowej powierzchni w postaci oddzielnego pomieszczenia" przy ul. AD., przeznaczonego na pracownię. W decyzji tej powołano się na § 21 ust. 1 pkt 1 i § 24 ust. 1 statutu oraz na uchwałę z dnia 18.XII.1976 r. w sprawie lokali przeznaczonych na cele użytkowe w budynkach mieszkalnych dla wolnych zawodów i usług. Zaznaczono ponadto, że decyzję wydano "zgodnie z przysługującym członkowi spółdzielni spółdzielczym prawem do lokalu mieszkalnego". Przydzielona powodowi pracownia położona jest w dolnej kondygnacji budynku i ze względu na jej wysokość nie nadaje się na cele mieszkalne. Powód miał ją wykorzystywać do zaspokajania swego hobby fotograficznego. Uchwałą z dnia 9.XII.1981 r. Zarząd pozwanej Spółdzielni cofnął swą decyzję o przydziale powodowi pracowni, powołując się w uzasadnieniu na to, że powód nie miał uprawnień do uzyskania pracowni, że ewentualne uprawnienia do dodatkowej powierzchni ma zaspokojone w swym dużym 5-pokojowym mieszkaniu, że z pracowni w ogóle nie korzystał.Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że przyznanej powodowi pracowni nie sposób zakwalifikować jako dodatkowej powierzchni w ramach mieszkania, skoro jest ona położona w innym budynku, i to znajdującym się w innej dzielnicy. Dlatego w uchwale Zarządu pracownia nie została potraktowana "jako pomieszczenie dodatkowe, lecz jako samodzielna pracownia, a więc jako lokal użytkowy", jak to zresztą ocenia obecnie jego status sam powód. Gdy chodzi o prawo do dodatkowej powierzchni, to powód ma je w pełni zaspokojone w swym dużym lokalu mieszkalnym. Jeżeli zaś tak, to przydział lokalu użytkowego na rzecz powoda, jako osoby fizycznej, był nieważny, gdyż ustawa o spółdzielniach i ich związkach z 1961 r. nie przewidywała możliwości przydziału na warunkach spółdzielczego prawa do lokalu lokali użytkowych dla osób fizycznych. Żądanie przeto powoda dotyczące przydzielonej mu pracowni podlega oddaleniu.Gdy chodzi o zasadnicze żądanie powoda, tj. dotyczące przekształcenia jego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na prawo własnościowe, Sąd Wojewódzki uznał, że nie zachodzi potrzeba badania jego zasadności. Powód domaga się przekształcenia na szczególnych warunkach finansowych obowiązujących poprzednio, a powoda wiążą warunki obowiązujące od roku 1982, powód bowiem dokonał wpłaty związanej z przekształceniem w dniu 12.I.1982 r., a sąd nie może w sprawie niniejszej wychodzić ponad żądanie pozwu. Także przeto i zasadnicze żądanie powoda podlega oddaleniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Gdy chodzi o charakter przydzielonego powodowi dodatkowego pomieszczenia, to trafne są dwa stwierdzenia Sądu Wojewódzkiego: po pierwsze pomieszczenie to nie stanowi części przydzielonego uprzednio mu mieszkania. Lokal bowiem, stanowiący przedmiot spółdzielczego prawa do lokalu, to zwarta całość, oddzielona ścianami od pozostałych lokali i innych części budynku (w danym wypadku nawet w innej dzielnicy). Po drugie - gdyby pomieszczenie, o którym mowa, stanowiło lokal użytkowy, jego przydział na rzecz powoda, jako osoby fizycznej, byłby pod rządem ustawy z 1961 r. nieważny.Mylny jest jednak pogląd Sądu Wojewódzkiego, że wymienione pomieszczenie zostało przydzielone powodowi jako lokal użytkowy. Przeczy temu zarówno sama treść uchwały, w której wyraźnie się mówi, że Zarząd pozwanej Spółdzielni przydziela powodowi pracownię (przy czym zostało wyjaśnione, że chodzi o pracownię dla hobbisty fotografa), jak i okoliczność, że przydział ten został powiązany z przyznanym uprzednio powodowi prawem do mieszkania, przydziały bowiem lokali użytkowych są niezależne od przydziałów mieszkania, a jeżeli nawet odbywa przydziały uzyskuje ta sama osoba, to jest to wynik przypadku, a nie funkcjonalnego powiązania.Powyższe mylne założenie Sądu Wojewódzkiego spowodowało, że Sąd ten nie rozpoznał istoty sprawy i nie dokonał koniecznych ustaleń faktycznych. Sąd Wojewódzki bowiem nie miał na uwadze, że skoro pomieszczenie, o którym mowa, nie jest ani częścią lokalu mieszkalnego, ani lokalem użytkowym, to jest to pomieszczenie o innym charakterze, przydzielone członkowi, któremu przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego na jego uboczne potrzeby, pozostające tylko w pewnym związku z lokalem mieszkalnym. Zwyczaj przydzielania takich pomieszczeń dodatkowych jest zresztą w działalności spółdzielni mieszkaniowych dość rozpowszechniony, mimo że ani dawna ustawa, ani prawo spółdzielcze z 1982 r. tej materii - prócz problematyki garażu - nie regulują. Do pomieszczeń tego rodzaju najczęściej należą: garaże na samochody, pracownie przeznaczone na wykonywanie działalności artystycznej, wydzielone części strychów, komórki itp.Wobec braku uregulowania ustawowego wymienione pomieszczenia przydziela się członkom dysponującym lokalami mieszkalnymi na różnych warunkach. Członkowi albo przyznaje się prawo do takiego pomieszczenia związane ściśle ze spółdzielczym prawem do lokalu mieszkalnego, albo oddaje mu się je w swoisty najem. W pierwszym wypadku prawo do pomieszczenia jest prawem związanym ze spółdzielczym prawem do lokalu mieszkalnego i dzieli jego los prawny, w drugim jest prawem niezależnym, a członek może go być pozbawiony. Zależy to od wewnętrznej regulacji, przyjętej w uchwale walnego zgromadzenia danej spółdzielni. Jeżeli zaś tak, to rzeczą Sądu I instancji powinno być ustalenie, na jakich warunkach powód uzyskał przydział pracowni; należy przy tym mieć na uwadze, że prawo do tej pracowni, jako prawo związane ze spółdzielczym prawem do lokalu mieszkalnego, mógł uzyskać tylko o tyle, o ile w spółdzielni obowiązywał akt wewnętrzny przewidujący taką możliwość, w przeciwnym razie mógł uzyskać prawo do dodatkowego pomieszczenia tylko na warunkach swoistego najmu.Sąd I instancji powinien te dane zebrać i ocenić, czy trafny jest zarzut strony pozwanej, że przydzielenie powodowi pracowni było ze względu na brak po jego stronie warunków jej uzyskania nieważne, a jeżeli nie, to czy uzasadnione było pozbawienie powoda prawa do tej pracowni ze względu na późniejsze zaszłości (pracownia była jakoby w ogóle nie wykorzystywana).W świetle powyższego powód nie może żądań ustalenia, że przydzielona mu pracownia stanowi "integralną część" jego lokalu mieszkalnego, ani przekształcenia jego lokatorskiego prawa do lokalu na prawo własnościowe. Może jedynie domagać się ustalenia, że prawo do tej pracowni przysługuje mu nadal.Oczywiście oceny, która strona ma w tej materii rację, dokona Sąd Wojewódzki po uzupełnieniu, w myśl tego, co wyżej powiedziano, materiału dowodowego. Powodowi nie przysługuje też wbrew jego twierdzeniu, wysuniętego w toku postępowania przed Sądem I instancji, prawo do potraktowania przydzielonej mu pracowni, jako przysługującego mu prawa do lokalu użytkowego na podstawie przepisów art. 276 prawa spółdzielczego, przepisy te bowiem dotyczą takich lokali, które były pod rządem prawa poprzednio obowiązującego lokalami użytkowymi, a pomieszczenie przyznane powodowi nie było takim lokalem, jak to wyżej wyjaśniono. Wbrew dokonanemu twierdzeniu powoda nie przysługuje mu także roszczenie, o przydzielenie jego dotychczasowej pracowni jako lokalu użytkowego w rozumieniu art. 238 i nast. prawa spółdzielczego tylko z tej przyczyny, że zamierza on obecnie prowadzić w tym lokalu działalność zarobkową.Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok również w części dotyczącej przekształcenia przysługującego powodowi prawa do lokalu mieszkalnego. Wprawdzie należy przyznać rację Sądowi Wojewódzkiemu, że powód może uzyskać takie przekształcenie na warunkach, jakie obowiązują po wpłaceniu przez niego uzupełnionego wkładu ale w tej materii powinien był powód wypowiedzieć się wyraźnie: czy rezygnuje z takiego przekształcenia, czy też w razie niemożności uzyskania warunków, jakie obowiązywały dawniej, godzi się na nowe warunki i decyduje się na dokonanie koniecznych wpłat.Z powyższych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.