Rw 387/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk S. Wojtczak. Sędziowie: płk J. Jeż (sprawozdawca), płk J. Juszczak.Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr J. Obara.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 1984 r. na rozprawie sprawy Marka H., skazanego nieprawomocnie za przestępstwa określone w art.: 1) 303 § 3 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, 2) 306 pkt 1 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, 3) 200 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 6.000 zł grzywny oraz łącznie na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 23 maja 1984 r.,uwzględniając rewizję obrońcy, zaskarżony wyrok w sprawie Marka H. zmienił przez:a) uniewinnienie oskarżonego od zarzutu popełnienia czynu określonego w art. 306 pkt 1 k.k., opisanego w pkt 2 zaskarżonego wyroku,b) uchylenie kary łącznej za dwa pozostałe czyny i wymierzenie na jej miejsce kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności -i z tymi zmianami wyrok ten w pozostałej części utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczne(...) W złożonej rewizji obrońca oskarżonego zarzucił sądowi pierwszej instancji obrazę przepisów prawa karnego materialnego, tj. art. 306 pkt 1 k.k., w wyniku błędnych ustaleń dotyczących strony podmiotowej co do drugiego z przypisanych oskarżonemu czynów, a ponadto rażąco niewspółmiernie surowy wymiar kary łącznej za pozostałe dwa przestępstwa. Podnosząc te zarzuty, autor rewizji domagał się zmiany zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 306 pkt 1 k.k. oraz wydatne złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary łącznej pozbawienia wolności.Po wysłuchaniu wystąpienia obrońcy, popierającego rewizję, oraz wniosku przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej o jej nieuwzględnienie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w tej sprawie zważył, co następuje:I. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że sąd pierwszej instancji na podstawie wyjaśnień oskarżonego przyjął, iż opisane tabletki zażył on, aby uchylić się od obowiązku stawania do raportu do dowódcy jednostki i od odpowiedzialności za samowolne oddalenie. Tymczasem szczegółowa analiza treści złożonych przez oskarżonego zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i na rozprawie wyjaśnień nie pozwala na tak kategoryczne i jednoznaczne stwierdzenia.Wyjaśniając bowiem powód swego działania w odniesieniu do omawianego czynu, oskarżony zeznał następująco: 1) w dochodzeniu: "Tabletki te zażyłem w celu odroczenia mojej odpowiedzialności karnej, ponieważ w pełni zdawałem sobie sprawę, że będę odpowiadał karnie. Tabletek nie zażyłem w celu popełnienia samobójstwa czy też symulowania choroby psychicznej, a tym samym uchylenia się od obowiązku służby wojskowej (...)". "Zażywając tabletki, wiedziałem, że się zatruję i będzie mi udzielona pomoc lekarska. Liczyłem również na to, że zostanę umieszczony w szpitalu. Zażywając tabletki, chciałem w ten sposób spowodować, aby przesunąć na dalszy okres stawanie do raportu do dowódcy jednostki."; 2) na rozprawie: "Tabletki zażyłem po to, aby odroczyć odpowiedzialność karną choćby na okres leczenia. Po zakończeniu leczenia nie zamierzałem zażywać jakichkolwiek tabletek ponownie".Treść tych wyjaśnień wskazuje więc, że oskarżony nie działał bezpośrednio w zamiarze częściowego chociażby uchylenia się od pełnienia służby wojskowej czy też od wykonania obowiązku z niej wynikającego, aczkolwiek te znamiona czynu przewidywał i godził się nawet na ich spełnienie. Jego działaniu nie towarzyszyła też wewnętrzna determinacja osiągnięcia owego celu, lecz kierował się on obawą przed odpowiedzialnością karną za samowolne oddalenie. Decydując się na tak desperacki krok, oskarżony liczył, że złagodzi w ten sposób odpowiedzialność karną, a w każdym razie oddali moment stawienia się do raportu dyscyplinarnego i stanięcia przed sądem.Stypizowany w art. 306 pkt 1 k.k. czyn należy do grupy tzw. przestępstw kierunkowych, charakteryzujących się tym, że do ich bytu niezbędne jest, aby czyn sprawcy zabarwiony był subiektywnym znamieniem w postaci celowo-podmiotowego nastawienia, określonego w dyspozycji jako cel zachowania się sprawcy.Z faktu zatem zaliczenia przestępstwa określonego w art. 306 pkt 1 k.k. do kategorii przestępstw kierunkowych wynika, że przedmiotowemu zachowaniu się sprawcy tego czynu, określonemu w dyspozycji sformułowaniem: "powoduje u siebie uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia", towarzyszyć musi jego wewnętrzna determinacja w postaci przyświecającego mu celu "zupełnego lub częściowego uchylenia się od służby wojskowej albo od wykonania obowiązku wynikającego z tej służby". Przestępstwa tego można się więc dopuścić jedynie z zamiarem bezpośrednim, gdyż do jego popełnienia zamiar ewentualny jest niewystarczający. Innymi słowy, działanie sprawcy podjęte w innym celu niż zupełne albo częściowe uchylenie się od służby wojskowej (np. przy próbie samobójstwa lub jak w niniejszym wypadku ze strachu przed odpowiedzialnością karną albo dyscyplinarną) nie może być zakwalifikowane z art. 306 k.k., chociażby sprawca ten obejmował swoją świadomością to, iż w wyniku jego zachowania się będzie niezdolny do służby wojskowej, gdy stan taki faktycznie nawet nastąpi. Brak bowiem owego nastawienia celowo-podmiotowego, które zabarwia działanie sprawcy i decyduje o zakazie wyrażonym w art. 306 pkt 1 k.k., sprawia, że typ czynu sprawcy niejako zmienia się automatycznie albo pozbawiony jest cech przestępczości. Tego rodzaju pogląd prawny został już utrwalony w orzecznictwie, czego wyrazem jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1973 r. - Rw 160/73 (OSNKW 1973, z. 6, poz. 84).Z tych powodów należało podzielić wniosek rewizji obrońcy i uniewinnić oskarżonego Marka H. od zarzutu popełnienia czynu określonego w art. 306 pkt 1 k.k.II. Uniewinnienie oskarżonego od popełnienia jednego z przypisanych mu czynów oraz eliminacja w związku z tym wymierzonej mu zań kary jednostkowej powoduje jednocześnie potrzebę uchylenia kary łącznej i wymierzenia na jej miejsce nowej kary łącznej uwzględniającej kary jednostkowe wymierzone za dwa pozostałe czyny, których wysokości rewizja nie kwestionuje. Kara ta w nowej postaci powinna być wymierzona z uwzględnieniem pełnej zasady absorpcji, gdyż przemawia za tym nie tylko ścisły związek przestrzenno-czasowy i motywacyjny popełnienia obydwóch czynów, ale także stosunkowo niska kwota zagarniętych pieniędzy i całkowite pokrycie szkody w dniu zapadnięcia wyroku sądu pierwszej instancji, jak to wynika z przedstawionego przez obrońcę w toku rozprawy rewizyjnej zaświadczenia (...).