I CR 261/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz. Sędziowie SN: A. Gola (sprawozdawca), T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa C. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji "(...)" SA Oddział w W. o ustalenie na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 22 grudnia 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo, orzekającej o opłatach sądowych i kosztach procesu i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktycznePowód Józef C. wniósł o ustalenie, że jest właścicielem samochodu osobowego marki "(...)" nr rej. (...), wyprodukowanego w roku 1977, nr silnika (...), nr podwozia - ramy (...), twierdząc, że samochód ten wraz z dokumentami został mu odebrany, jako dowód rzeczowy w sprawie VI Ds (...) Prokuratury Wojewódzkiej dla m.st. Warszawy. Pozwane Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji "(...)" SA Oddział w W. domaga się wydania tego samochodu w celu przekazania go szwedzkiej firmie "(...)", mimo że powód jest jego właścicielem, gdyż nabył go od Renaty J. Na rozprawie w dniu 7 kwietnia 1982 r. powód rozszerzył powództwo, domagając się wydania samochodu.Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Zarzucono, że opisany w pozwie samochód stanowi własność Towarzystwa Ubezpieczeń (...) w Szwecji, w którego imieniu działa "(...)", i że samochód ten został skradziony w dniu 4 stycznia 1978 r. w Kopenhadze na szkodę wypożyczalni samochodów Bucab, następnie przez Krzysztofa Ł. sprowadzony do Polski i w sierpniu 1979 r. przez tego ostatniego sprzedany powodowi.Sąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 29 grudnia 1983 r. powództwo co do żądania ustalenia uwzględnił, poza tym je oddalił, przytaczając na uzasadnienie swego rozstrzygnięcia między innymi, co następuje:Opisany w pozwie samochód został sprowadzony z zagranicy przez Krzysztofa Ł. na nazwisko Renaty J. Należności celne i podatkowe z tym związane zostały w całości uregulowane. Na kwicie celnym widniała klauzula, w której wynikało, że samochód został dopuszczony do wolnego obrotu na terenie Polski. Renata J. upoważniła swoją siostrę, tj. żonę Krzysztofa Ł., do sprzedaży tego samochodu. Ostatecznie samochód nabył powód na giełdzie w W. w dniu 29 sierpnia 1979 r. za kwotę 700.000 zł. Pojazd zarejestrowano w Wydziale Komunikacji Urzędu Dzielnicowego W. i pobrano podatek od wartości 780.000 zł.Powód, kupując samochód, oglądał dowód rejestracyjny pojazdu, na którym brak było wpisów zastrzeżeń, kwity opłat celnych i pełnomocnictwo udzielone żonie Krzysztofa Ł. Oględziny samochodu nie wskazywały na ewentualne włamanie do pojazdu. Przy rejestracji samochodu w Wydziale Komunikacji poinformowano powoda, że wszystkie dokumenty pojazdu są w porządku.Powód posiadał samochód do dnia 6 marca 1982 r. W dniu tym samochód został powodowi odebrany jako dowód rzeczowy w sprawie karnej wszczętej przeciwko Krzysztofowi Ł. o kradzież tego samochodu.Postanowieniem z dnia 10 lipca 1980 r. Prokuratura Wojewódzka w Warszawie nakazała zwrócić samochód stronie pozwanej, działającej w imieniu Towarzystwa Ubezpieczeń "(...)". Do wydania samochodu nie doszło, Sąd Wojewódzki bowiem dokonał zabezpieczenia powództwa i samochód przechowywany jest na parkingu strzeżonym.Wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 16 marca 1981 r. Krzysztof Ł. został skazany za to, że pod koniec roku 1977, w Kopenhadze, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, nabył przedmiotowy samochód, wiedząc, że ten pochodzi z przestępstwa.Sąd Wojewódzki nie podzielił stanowiska strony pozwanej, że właścicielem samochodu jest Towarzystwo Ubezpieczeń "(...)", wypłata odszkodowania firmie "Bucab" za skradziony samochód nie powoduje przejścia prawa własności na to Towarzystwo, a poza tym pozwany nie przedstawił dowodu na tę okoliczność.Powołując jako podstawę swego rozstrzygnięcia art. 169 § 1 i 2 k.c., Sąd Wojewódzki zajął stanowisko, że powód, nabywając samochód od osoby nieuprawnionej, sprawdził wszystkie dokumenty samochodu przemawiające za jego legalnym pochodzeniem. Nie mógł on wiedzieć i nie wiedział, że samochód pochodzi z kradzieży. Po stronie powoda brak było świadomości, że Renata J. nie jest uprawniona do zbycia samochodu i brak tej świadomości nie był wynikiem niedbalstwa powoda, skoro sprawdził on dokładnie dane dotyczące samochodu w chwili jego wydania.Regulacja z art. 169 § 2 k.c. nie stała na przeszkodzie nabyciu własności samochodu przez powoda, skoro poprzedni jego właściciel, tj. firma "Bucab", przez okres 3 lat nie dochodziła swych roszczeń w stosunku do powoda. Nie dochodziło tych roszczeń także Towarzystwo Ubezpieczeń "(...)", gdyż pełnomocnictwo udzielone stronie pozwanej dotyczy samochodu (...) z bliżej nie określonymi danymi, a pojazd nabyty przez powoda - to samochód marki (...).Oddalając powództwo o wydanie samochodu, Sąd Wojewódzki stwierdził, że dotychczas samochód nie był w posiadaniu strony pozwanej.W rewizji strona pozwana, powołując podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c., wnosiła o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzutowi niewyjaśnienia przez Sąd Wojewódzki wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 368 pkt 3 k.p.c.), co również mogło spowodować naruszenie prawa materialnego, nie można odmówić zasadności. Skarżący podniósł w rewizji, że powód już w dniu 26 listopada 1980 r. został zawiadomiony przez prokuratora o tym, że nabyty przez niego samochód pochodzi z kradzieży, a to z kolei spowodowało wniesienie przez powoda zażalenie z dnia 1 grudnia 1980 r. Powód występował też w charakterze świadka w sprawie karnej przeciwko Krzysztofowi Ł. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynikało, by Sąd Wojewódzki przeprowadził dowód ze wspomnianych pism i akt spraw karnych, a treść ich nie mogła być obojętna dla zasadności powództwa opartego na podstawie normatywnej z art. 169 k.c. w sytuacji, gdy chodziło o samochód skradziony w dniu 1 stycznia 1978 r. Stosownie do przepisu art. 169 § 2 k.c., rzeczy, które właściciel utracił wskutek ich zagubienia, kradzieży lub w inny sposób, nie mogą przejść na własność nabywcy w dobrej wierze przed upływem 3-letniego terminu. Przejście zaś własności z upływem tego terminu nastąpi, jeśli nabywca w chwili, kiedy nabycie własności stanie się możliwe, będzie w dobrej wierze. Utrata dobrej wiary wyłącza w każdym razie nabycie własności w sposób określony w art. 169 § 1 k.c.Przy takim stanie prawnym rzeczą Sądu Wojewódzkiego było ocenić, czy powód był jeszcze w dobrej wierze z upływem trzyletniego terminu, biegnącego od dnia kradzieży, tj. wówczas, gdy mógł stać się właścicielem skradzionego samochodu.Nie było zatem wystarczające do uwzględnienia powództwa ustalenie, że powód w chwili nabycia przedmiotowego samochodu był w dobrej wierze.Protokół zajęcia ruchomości z dnia 26 marca 1982 r. zdaje się potwierdzać zarzut skarżącego, że samochód marki "(...)" nr rej. (...) został zajęty u strony pozwanej. Wynika bowiem z jego treści, że samochód zajęto w W. przy ul. (...), a tam mieści się siedziba strony pozwanej. Okoliczność tę należało również bliżej wyjaśnić i rozważyć jej wpływ na ocenę dobrej wiary nabywcy samochodu, tj. powoda, po 10 lipca 1980 r., kiedy to Prokuratura Wojewódzka w Warszawie nakazała powodowi zwrócić samochód stronie pozwanej.Nie można też było wykluczyć, że skarżący podniósł zasadnie, iż oznaczenie JSS 100 w pełnomocnictwie dotyczy numeru rejestracyjnego samochodu "(...)" skradzionego firmie szwedzkiej "(...)", natomiast "(...) odnieść należy do typu tego samochodu. Z różnic tych nie można było - przed ich dogłębnym wyjaśnieniem - wyprowadzić żadnych niekorzystnych dla strony pozwanej skutków.Gdy zatem zachodziła potrzeba wyjaśnienia szeregu dalszych istotnych okoliczności i ponownego rozważenia zasadności powództwa na tle regulacji przyjętej w art. 169 k.c., Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak wyżej.