I PR 93/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Myślicki, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Lecha U. przeciwko Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w O. o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Ostrołęce z dnia 16 sierpnia 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Ministerstwu Spraw Wewnętrznych.Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o zasądzenie od Komendy Wojewódzkiej MO w O. kwoty 21.600 zł z odsetkami i twierdził, że od grudnia 1979 r. przebywa na rencie inwalidzkiej III grupy w związku ze służbą w milicji. W związku z orzeczeniem trwałej niezdolności do służby przez Komisję Lekarską Służby Zdrowia MSW, od dnia 7 września 1981 r. przez okres roku powinien otrzymywać z KW MO świadczenie pieniężne w wysokości odpowiadającej uposażeniu zasadniczemu wraz z dodatkami o charakterze stałym, pobieranemu na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym (art. 89 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o służbie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej - tekst jedn.: Dz. U. z 1973 r. Nr 23, poz. 136 ze zm.). Dochodzona kwota stanowi różnicę pomiędzy pobieraną rentą a zarobkami, obliczoną za okres 12 miesięcy.Sąd Rejonowy oddalił powództwo, uznając iż roszczenie powoda uległo przedawnieniu (art. 78 ust. 2 ustawy).Sąd Wojewódzki w Ostrołęce, rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sprowadzające się do wyjaśnienia istnienia drogi sądowej o świadczenia określone w art. 89 ustawy należne funkcjonariuszowi MO zwolnionemu ze służby.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono już pogląd o niedopuszczalności drogi sądowej w sprawach o wszelkie roszczenia funkcjonariuszy Służby Więziennej wynikające ze stosunku służbowego tych funkcjonariuszy. Sąd Najwyższy uznał, że stosunek służbowy funkcjonariuszy Służby Więziennej ma charakter administracyjnoprawny (postanowienie z dnia 20 marca 1973 r. II PR 29/73, OSNCP 1973, z. 12, poz. 226).Jakkolwiek powyższe orzeczenie dotyczy funkcjonariuszy Służby Więziennej i wydane zostało przed wejściem w życie kodeksu pracy, to jednak jego teza będzie mieć zastosowanie również do funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej (por. orzeczenie Sądu Najwyższego dotyczące żołnierzy - OSNCP 1978, z. 5, poz. 82).Zgodnie z art. 2 ustawy o służbie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej stosunek służbowy funkcjonariuszy tej służby powstaje przez mianowanie. Wprawdzie kodeksowi pracy znane jest mianowanie jako sposób nawiązania stosunku pracy (art. 2 k.p.), jednakże "mianowanie" w świetle przepisów kodeksowych nie jest identycznym "mianowaniem" określonym w ustawie o służbie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Zarówno w jednym, jak i w drugim "mianowaniu" mieści się niewątpliwie dyspozycyjność, jednakże dyspozycyjność w służbie funkcjonariuszy MO jest intensywniejsza. Przejawem tej dyspozycyjności są np. takie czynności władczego kształtowania sytuacji funkcjonariusza, jak: wyznaczenie bądź przeniesienie na niższe stanowisko służbowe, przeniesienie z urzędu do innej miejscowości, ograniczenie zwolnień ze służby na prośbę funkcjonariusza itp.Zakresem kodeksu pracy objęte są stosunki pracy (art. 1 k.p.), a nie stosunki służbowe. Omawiana ustawa normująca stosunki służbowe funkcjonariuszy MO nie stanowi aktu szczególnego wobec kodeksu pracy w rozumieniu art. 5 k.p. Przepis ten przewiduje stosowanie kodeksu pracy w przypadkach nie unormowanych przepisami odnoszącymi się do stosunków pracy określonych kategorii pracowników. Osoby pełniące służbę w MO nie są pracownikami, lecz funkcjonariuszami. Przeciwko uznaniu stosunków służbowych funkcjonariuszy MO za stosunki pracy przemawiają unormowania art. 301 § 2, art. 302 k.p. i art. IX pkt 2 przepisów wprowadzających k.p. Wymienione przepisy byłyby zbędne w razie zaliczenia tych funkcjonariuszy do pracowników w rozumieniu kodeksu pracy.Nasilenie pierwiastków władczych w stosunkach służbowych jest tak wielkie, że regulacje z zakresu prawa pracy są mniej przydatne od regulacji administracyjnoprawnych. Dlatego też stosunki służbowe funkcjonariuszy MO mają charakter administracyjnoprawny. Konsekwencją tego ostatniego stanowiska jest pozostawienie sporów powstałych między występującymi w sprawie podmiotami (na tle administracyjnoprawnych stosunków podporządkowania) w gestii organów służbowych (zwierzchnich).Dochodzone pozwem roszczenie, którego podstawę prawną normuje ustawa o służbie funkcjonariuszy MO, nie ma charakteru cywilnego. Przewidziane w art. 89 tejże ustawy świadczenie pieniężne, przysługuje funkcjonariuszowi MO w ramach jego uprawnień wynikających ze stosunku służbowego. Stosownie zaś do art. 2 k.p.c. sądy powszechne właściwe są do rozpoznawania spraw cywilnych, jeśli sprawy te nie należą do kompetencji innych sądów lub organów. Ponieważ sprawa rozpoznawana nie jest sprawą cywilną, przeto droga sądowa dla roszczenia nią objętego nie jest dopuszczalna. Nie może również nastąpić rozstrzygnięcie sprawy przez organy rozstrzygające spory o roszczenia pracownicze. Wymienione organy bowiem rozpatrują spory o roszczenia pracowników ze stosunku pracy (art. 242 k.p.).W świetle dotychczasowych roszczeń należy stwierdzić że załatwienie spraw o roszczenia funkcjonariuszy MO przysługujące na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o służbie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 1973 r. Nr 23, poz. 136 ze zm.) należy do kompetencji organów służbowych (zwierzchnich) tych funkcjonariuszy, a nie do sądów powszechnych lub organów rozpatrujących sprawy o roszczenia pracownicze ze stosunku pracy.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok wobec stwierdzenia nieważności postępowania (art. 369 pkt 1 k.p.c.) i stosownie do treści art. 463 § 1 k.p.c. przekazał sprawę Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, jako organowi właściwemu do jej rozpatrzenia.