III PZP 30/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: E. Jachczyk, W. Myga (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w R. o wpis do rejestru po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 10 lipca 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepisy art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 25 października 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122) i § 3 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 171) mogą być odpowiednio stosowane przy wpisie do rejestru przedsiębiorstw państwowych w dziale drugim, rubryka 4 - osoby powołanej przez organ założycielski do pełnienia obowiązków dyrektora przedsiębiorstwa państwowego?"podjął następującą uchwałę:Organ założycielski może wyznaczyć tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa (pełniącego obowiązki dyrektora) do chwili powołania nowego dyrektora na okres nie przekraczający sześciu miesięcy (art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych - Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm.). Tymczasowy kierownik przedsiębiorstwa (pełniący obowiązki dyrektora) podlega wpisowi do rejestru przedsiębiorstw państwowych (§ 3 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych - Dz. U. Nr 31, poz. 171).Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 2.VI.1984 r. Sąd Rejonowy w Rzeszowie oddalił wniosek Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w Rzeszowie o wpis do rejestru Lecha G. jako p.o. dyrektora, zgodnie bowiem z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 171) p.o. dyrektorzy nie są ujawniani w rejestrze przedsiębiorstw. Tym samym postanowieniem Sąd Rejonowy dokonał wykreślenia z rejestru dyrektora Tadeusza M. Z akt rejestrowych wynika, że u wnioskodawcy nie są obsadzone stanowiska zastępców dyrektorów, a Lecha G. organ założycielski powołał na stanowisko pełniącego obowiązki dyrektora do czasu przejęcia funkcji dyrektora przez osobę wyłonioną w drodze konkursu.W rewizji wnioskodawca domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, podnosząc, że do chwili powołania dyrektora w drodze konkursu powołano p.o. dyrektora, który pełni funkcję tymczasowego kierownika. Odmowa wpisu do rejestru przedsiębiorstw powoduje, że nie może on uzyskać wpisu do rejestru bankowego i nie może uzyskać kredytu itp.Rozpoznając rewizję, Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne: "Czy przepisy art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122) i § 3 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 171) mogą być odpowiednio stosowane przy wpisie do rejestru przedsiębiorstw państwowych w dziale drugim, rubryka 4 - osoby powołanej przez organ założycielski do pełnienia obowiązków dyrektora przedsiębiorstwa państwowego?".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki trafnie wskazał w uzasadnieniu pytania prawnego, że przepisy ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (a także przepisy wykonawcze) nie znają stanowiska p.o. dyrektora przedsiębiorstwa państwowego i brak byłoby podstaw prawnych do wpisania takiego dyrektora, do rejestru przedsiębiorstw państwowych. Jedynie w przypadku zawieszenia dyrektora przedsiębiorstwa państwowego organ założycielski wyznacza tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa na okres nie przekraczający 6 miesięcy (art. 56 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych). Natomiast ustawa o przedsiębiorstwach państwowych nie zawiera przepisu prawa, który regulowałby sytuację występującą w sprawie, polegającą na tym, że w związku z nieobsadzeniem stanowisk zastępców dyrektorów i odwołaniem dyrektora Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w R. Biuro nie posiada organu, który byłby uprawniony do działania w imieniu przedsiębiorstwa, a do powołania dyrektora zgodnie z obowiązującymi przepisami (w szczególności spełnienia wymogu z art. 35 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych) musi upłynąć pewien czas. Ustawodawca takich sytuacji nie przewidział i w tym zakresie jest luka prawna.Udzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że prawo powinno być organizatorem i regulatorem zjawisk społecznych, ekonomicznych itp. Prawo nie może dezorganizować działalności gospodarczej przedsiębiorstwa państwowego i dlatego nie może w przedsiębiorstwie wystąpić sytuacja, że brak jest dyrektora lub jego zastępcy, a jeśli taki brak wystąpi, to powinien być w sposób tymczasowy uzupełniony.Powyższe względy zmuszają do wypełnienia istniejącej luki prawnej w drodze analogii. Najbliższym przepisem regulującym sytuację przejściowego braku dyrektora jest art. 56 ustawy o przedsiębiorstwach, który w ust. 2 upoważnia organ założycielski do wyznaczenia na czas ściśle określony tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa w przypadku zawieszenia dyrektora. Sytuacje faktyczne w obu przypadkach wykazują duże podobieństwo. Brak jest bowiem uprawnionego do działania dyrektora w przypadku jego zawieszenia, jak i jego odwołania. W sytuacji więc braku dyrektora z powodu jego odwołania organ założycielski może wyznaczyć tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa do pełnienia obowiązków dyrektora, skoro takiego kierownika może wyznaczyć nawet wtedy, gdy dyrektor jest, ale został zawieszony w czynnościach.Stosując w przedmiotowej sprawie analogię z art. 56 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, należy w konsekwencji przyjąć, że wyznaczenie tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa następuje w drodze jednostronnej czynności organu założycielskiego, nawet wtedy, gdy organem uprawnionym do powołania dyrektora była rada pracownicza, a wyznaczenie tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa z mocy prawa nie może przekraczać sześciu miesięcy. Jest to okres wystarczający do powołania nowego dyrektora z zachowaniem wymogów ustawowych.Należy wskazać, że wyznaczenie tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa, jest też wyznaczenie (powołanie) pełniącego obowiązki dyrektora jest w istocie swej ustanowieniem w pewnym przedziale czasowym osoby, która tymczasowo pełni obowiązki dyrektora. Przemienne używanie tej terminologii nie ma żadnego znaczenia prawnego lub faktycznego, gdyż ustanowienie p.o. dyrektora nie może przekraczać sześciu miesięcy, chociażby w decyzji organu założycielskiego nie określono okresu takiego tymczasowego wyznaczenia (powołania).W następstwie powyższego poglądu należy przyjąć, że fakt wyznaczenia tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa państwowego (pełniącego obowiązki dyrektora) od chwili odwołania dyrektora do chwili powołania nowego dyrektora podlega wpisowi do rejestru przedsiębiorstw państwowych, tak jak podlega wpisowi tymczasowy kierownik przedsiębiorstwa wyznaczony w okresie zawieszenia dyrektora.W świetle powyższego należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.