III CRN 88/90

Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 20 lipca 1989 r. Sąd Rejonowy w W. zarządził wpis do rejestru handlowego (...) - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.Postanowienie to zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny Rzeczypospolitej Polskiej zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 3 § 2, 316 § 1 k.p.c., art. 16 i 162 § 2 pkt 1 i 2 kodeksu handlowego, art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i wskazując na powyższe, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wstępnie należy zwrócić uwagę na dwie kwestie natury procesowej. Po pierwsze, przepis art. 47927 k.p.c. nie ma zastosowania do spraw rozpoznawanych przez sąd gospodarczy w postępowaniu nieprocesowym, co wynika z faktu, że przepisy działu IVa mieszczą się w księdze pierwszej k.p.c. dotyczącej procesu. Tym samym w postępowaniu rejestrowym (jako nieprocesowym) nie stosuje się art. 47927 k.p.c., lecz art. 421 § 2 k.p.c. Uwaga ta jest niezbędna w związku ze złożeniem rewizji nadzwyczajnej po upływie 6 miesięcy. Po wtóre, art. 381 § 1 k.p.c. w związku z art. 423 § 1 k.p.c. stosuje się odpowiednio w postępowaniu wywołanym wniesieniem rewizji nadzwyczajnej o tyle, że Sąd Najwyższy rozpoznaje tę rewizję w granicach jej wniosków. Uwaga ta jest niezbędna, gdyż w sprawie zaistniały naruszenia prawa, które należy podnieść z urzędu.Treść umowy spółki oraz załączone do wniosku o wpis do rejestru inne dokumenty nasuwają istotne zastrzeżenia, co do zgodności z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. Sąd rejestrowy nie podjął czynności zmierzających do ich wyjaśnienia mimo, że taki obowiązek nakłada nań art. 16 § 1 k.h. Zastrzeżenia te dotyczą następujących kwestii:1) Umowę spółki zawiązał Kombinat Budownictwa Miejskiego W. i 12 pracowników, w tym dyrektor Kombinatu Jerzy Władysław G. Oznacza to, że J.W.G. zawarł umowę spółki działając jednocześnie w imieniu własnym i jako organ przedsiębiorstwa państwowego. Nad tą okolicznością Sąd Rejonowy przeszedł do porządku dziennego. Wprawdzie w chwili zawierania umowy spółki, jak i wydania zaskarżonego postanowienia nie obowiązywał jeszcze art. 397 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 marca 1990 r. - Dz. U. z 1990 r. Nr 17, poz. 99), to jednak nie oznacza, aby dyrektor przedsiębiorstwa mógł bez ograniczeń dokonywać jako organ tego przedsiębiorstwa, czynności prawnych z samym sobą. O ile pod rządem art. 397 ust. 1 ustawy o pp należy przyjąć, iż nie jest ważna umowa spółki zawarta przez osobę fizyczną występującą równocześnie w imieniu własnym i jako dyrektor przedsiębiorstwa państwowego (gdyż umowa taka tworzy stan sprzeczny z prawem), o tyle przed wejściem w życie tego przepisu należy przyjąć, że dyrektor przedsiębiorstwa państwowego może zawrzeć umowę spółki występując równocześnie jako osoba fizyczna i organ przedsiębiorstwa tylko wówczas, o ile treść tej umowy pozwala wykluczyć możliwość naruszenia interesów przedsiębiorstwa. Z tego punktu widzenia nie ocenił sprawy Sąd Rejonowy, a jest to niezbędne, gdyż tylko w tym przypadku zachodzi dopuszczalność zawarcia takiej umowy.2) Skoro wspólnikiem jest przedsiębiorstwo państwowe, to zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 4 ustawy o samorządzie załogi, konieczna jest zgoda rady pracowniczej na utworzenie tej spółki. W aktach sprawy brak jest odpisu takiej uchwały.3) Zgodnie z art. 162 § 2 k.h. umowa spółki winna min. określić siedzibę spółki. W niniejszej sprawie siedzibę określono jako miasto W. Nie jest to wystarczające jeśli zważyć, że rejestr handlowy jest jawny, a spółka może być stroną w procesie. Ten brak wymaga uzupełnienia przez podanie danych bliżej lokalizujących siedzibę spółki.4) Określenie przedmiotu działalności spółki przyjęte w § 4 umowy budzi istotne zastrzeżenia przynajmniej z dwóch punktów widzenia. Po pierwsze "wszelka działalność wytwórcza, produkcyjna, usługowa i handlowa we wszystkich dziedzinach działalności gospodarczej" oraz "prowadzenie wszelkiej działalności naukowej", jest nie tylko wysoce nieprecyzyjne, lecz budzi wątpliwości natury logistycznej. Po wtóre, biorąc pod uwagę tak określony przedmiot działania spółki konieczne jest wyjaśnienie, czy nie pozostaje to w sprzeczności - w sensie konkurencyjności - z przedmiotem działalności jednego z udziałowców, tj. Kombinatu Budownictwa Miejskiego w W.W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy podejmie zatem stosowne czynności zmierzające do uzupełnienia braków oraz wyjaśnienia wskazanych wątpliwości. Sąd będzie przy tym miał na uwadze także cyt. przepis art. 397 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. W szczególności ustali, czy obok dyrektora przedsiębiorstwa inni wspólnicy nie pełnią w tym przedsiębiorstwie funkcji, wymienionych w tym przepisie. Wprawdzie przepis art. 397 ust. 1 ustawy o pp nie obowiązywał w chwili sporządzenia umowy, to jednak zarządzając obecnie wpis tej spółki do rejestru z udziałem tych osób, stwarza się stan prawny sprzeczny z cyt. art. 397 ust. 1 ustawy.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu z art. 421 § 2 k.p.c. Rzecz w tym, że tworzenie nowych podmiotów gospodarczych musi się odbywać zgodnie z prawem, gdyż jedynie wówczas są one pożądanym elementem realizowanej obecnie reformy gospodarczej w naszym kraju.Z tych względów, na podstawie art. 422 § 2, 421 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.