III CRN 392/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN. M. Sychowicz (sprawozdawca).Sędziowie SN.: H. Ciepła, A. Nalewajko.Protokolant: M. Prusaczyk.SentencjaSąd najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 1990 r. na rozprawie sprawy z wniosku "W.-S." Spółki z ograniczony odpowiedzialnością w O. o wpis do rejestru" handlowego na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 9 stycznia 1990 r. postanawia: oddalić rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym postanowieniem z dnia 9 stycznia 1990 r. Sąd Rejonowy wpisał do rejestru handlowego spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą "W.-S." z siedzibą w O.W rewizji nadzwyczajnej od tego postanowienia Prokurator Generalny zarzucił, iż wydane ono zostało z rażącym naruszeniem prawa przez to, że: 1) Sąd Rejonowy nie wyjaśnił, czy podmioty, które występowały w charakterze założycieli spółki, należały do rozwiązanego zrzeszenia przedsiębiorstw państwowych, w konsekwencji czego z naruszeniem art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o niektórych warunkach konsolidacji gospodarki narodowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 10, poz. 57) Sąd, przed wpisaniem spółki do rejestru, nie zwrócił się do organu antymonopolowego o zajęcie-stanowiska, czy umowa spółki nie narusza przepisów o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym, 2) spółka wpisana została do rejestru, mimo iż § 16 umowy spółki, który przewiduje obowiązki wspólników ponoszenia powtarzających się świadczeń niepieniężnych, z naruszeniem art. 177 § 1 k.h., nie określa rodzaju i rozciągłości świadczeń ani odszkodowania umownego i 3) brak jest wymaganej przez art. 24 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 z późn. zm.) zgody Rady Pracowniczej Stoczni Północnej w G. na zawarcie umowy o utworzeniu spółki, gdyż uchwała podjęta przez tę Radę zawiera jedynie pozytywną opinię dotyczącą przystąpienia do spółki.W konkluzji, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Spółka z o.o "W.-S." w O. wniosła o oddalenie rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty podniesione w rewizji nadzwyczajnej w stosunku do zaskarżonego postanowienia nie są zasadne.1. Spółka wpisana do rejestru handlowego zaskarżonym postanowieniem utworzona została przez przedsiębiorstwa G. i Zakłady Przemysłu Odzieżowego "W." w K. Nie ulega wątpliwości, że przedsiębiorstwa te nie należały do tego samego zrzeszenia. Zrzeszenia przedsiębiorstw państwowych mogły bowiem być tworzone tylko w celach ekonomicznie uzasadnionych (por. art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych wg tekstu jedn. Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201) i w zasadzie grupowały przedsiębiorstwa tej samej lub podobnej branży. Skarżący nie twierdzi zresztą, że wymienione wyżej przedsiębiorstwa należały do tego samego zrzeszenia.Przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o niektórych warunkach konsolidacji gospodarki narodowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 10, poz. 57 z późn. zm.) stanowi, że w razie utworzenia przez podmioty, które należały do rozwiązanego zrzeszenia przedsiębiorstw państwowych, spółki handlowej lub innej struktury organizacyjnej przewidzianej w przepisach prawa, sąd rejestrowy przed wpisem do rejestru takiej spółki lub struktury obowiązany jest zwrócić się do organu antymonopolowego o zajęcie stanowiska, czy akt o utworzeniu spółki lub innej struktury organizacyjnej nie narusza przepisów o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym w gospodarce narodowej. Przepis ten odnosi się jednakże tylko do utworzenia spółki handlowej lub innej struktury organizacyjnej przewidzianej w przepisach prawa przez podmioty, które należały do tego samego zrzeszenia przedsiębiorstw państwowych, rozwiązanego stosownie do art. 9 ust. 1 powołanej ustawy.Wskazuje na to brzmienie przepisu, jak i jego cel. Celem tym jest mianowicie dążenie do zapobieżenia odradzania się w innej postaci organizacyjnej rozwiązanych zrzeszeń przedsiębiorstw państwowych, których istnienie i działalność mogłyby naruszać przepisy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym.Nie było zatem uchybieniem Sądu Rejonowego, polegającym na naruszeniu art. 9 ust. 2 ustawy o niektórych warunkach konsolidacji gospodarki narodowej oraz o zmianie niektórych ustaw, niezwrócenie się przed wpisaniem spółki do rejestru do organu antymonopolowego o zajęcie stanowiska, czy nowa spółka nie narusza przepisów o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym.Należy przy tym zauważyć, że z treści umowy spółki, w szczególności z jej § 7 określającego przedmiot działania spółki, jednoznacznie wynika, że tak w świetle przepisów prawa obowiązujących w chwili wydania zaskarżonego postanowienia (por. ustawę z dnia 28 stycznia 1987 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym w gospodarce narodowej -Dz. U. Nr 3, poz. 18 z późn. zm.), jak i w świetle przepisów prawa obowiązujących obecnie (por. ustawę z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym - Dz. U. Nr 14, poz. 88), nie narusza ona żadnych przepisów o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym. Oczywistość tej konstatacji jest niezależna od stanowiska organu antymonopolowego w tym względzie.2. Paragraf 16 umowy spółki, której dotyczy zaskarżone postanowienie, stanowi, iż wspólnicy zobowiązują się do podejmowania działań na rzecz spółki w zakresie ułatwień w sprzedaży surowców do produkcji, dzierżawy pomieszczeń, maszyn i urządzeń oraz pomocy organizacyjno-prawnej i handlowo-produkcyjnej oraz że podstawą tych działań będą, odrębne umowy, w tym kooperacyjne, zawierane między wspólnikami a spółką. Postanowienie to nie określa konkretnych, powtarzających się świadczeń niepieniężnych, do których obowiązani są wspólnicy. Z jego treści wynika, iż przewiduje obowiązek podejmowania przez wspólników ogólnie określonych działań na rzecz spółki, przy czym zastrzega, iż podstawą tych działań będą odrębne umowy. Tymczasem, według art. 177 § 1 k.h., jeżeli wspólnicy mają być obowiązani do powtarzających się świadczeń niepieniężnych, na ten czas w umowie spółki należy oznaczyć rodzaj i rozciągłość świadczeń tudzież ewentualne odszkodowanie umowne. Paragraf 16 umowy spółki nie odpowiada zatem hipotezie art. 177 § 1 k.h. Nie można jednak uznać, że narusza on ten przepis. Zawiera bowiem regulację, która nie stanowi samodzielnej i wystarczającej podstawy do działań wspólników, których postanowienie to dotyczy, a poza tym nie wyklucza, ale wprost zakłada konieczność zawierania przez wspólników odrębnych umów, które będą stanowiły podstawę działań wspólników. Dopiero umowy te powinny odpowiadać warunkom określonym w art. 177 § 1 k.h.Wymienione ostatnio względy usuwają realność obawy wyrażonej w rewizji nadzwyczajnej, iż sformułowanie § 16 umowy spółki może doprowadzić do tego, że dodatkowe świadczenia wspólników na rzecz spółki spowodują uszczuplenie ich majątku bez zapewnienia odpowiedniego ekwiwalentu.3. Wbrew poglądowi wyrażonemu w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną, na zawarcie umowy o utworzeniu spółki przez Stocznię Północną w G., mającej status przedsiębiorstwa przemysłu obronnego, wymagana jest zgoda Rady Pracowniczej tego przedsiębiorstwa, a to stosownie do art. 24 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 25 września 1931 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 z późn. zm.). Przepis § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie zakresu stosowania ustaw o przedsiębiorstwie państwowym oraz o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego do przedsiębiorstw państwowych wykonujących w całości lub w przeważającej części zadania dla potrzeb obronności i bezpieczeństwa Państwa, a także do wykonujących te zadania jednostek organizacyjnych innych przedsiębiorstw (Dz. U. z 1982 r. Nr 1, poz. 3), wyłączający zastosowanie art. 24 ust. 1 pkt 4 wymienionej ustawy do przedsiębiorstw przemysłu obronnego, został dwukrotnie zmieniony: po raz pierwszy rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 lutego 1987 r. (Dz. U. Nr 7, poz. 39) i po raz drugi rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 marca 1988 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 74). W wyniku ostatniej zmiany oznaczony on został jako § 5 ust. 1 i stanowi, że zawarcie umowy o utworzeniu spółki z udziałem zagranicznym przez przedsiębiorstwo przemysłu .obronnego wymaga zgody jego organu założycielskiego. Taka regulacja, obowiązująca w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia i obecnie, oznacza, że do zawarcia umowy o utworzeniu spółki bez udziału zagranicznego przez przedsiębiorstwo przemysłu obronnego ma zastosowanie art. 24 ust. 1 pkt 4 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego. Zaskarżone postanowienie dotyczy zaś właśnie rejestracji spółki utworzonej przez przedsiębiorstwo przemysłu obronnego, ale spółki bez udziału zagranicznego.Rację ma skarżący utrzymując, iż w świetle art. 24 ust. 1 pkt 4 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego do zawarcia umowy o utworzeniu przez przedsiębiorstwo spółki nie jest wystarczająca pozytywna opinia rady pracowniczej przedsiębiorstwa, ale wymagana jest stanowcza zgoda tego organu. O istocie treści uchwały Rady Pracowniczej Stoczni Północnej w G. z dnia 14 lipca 1989 r., dotyczącej utworzenia przez Stocznię spółki z Zakładami Przemysłu Odzieżowego "W." w K., nie może jednakże wyłącznie decydować terminologia użyta w tej uchwale i dosłowne brzmienie poszczególnych jej sformułowań. Odpowiednio stosując art. 65 kc do wykładni woli Rady Pracowniczej wyrażonej w tej uchwale należy uznać, iż mimo nazwania jej uchwałą "opiniującą" i zamieszczenia w jej treści sformułowania, według którego Rada "pozytywnie zaopiniowała przystąpienie do spółki Stoczni", wynikający z treści uchwały zamiar Rady i cel podjęcia uchwały przekonują, iż w istocie w uchwale tej Rada wyraziła zgodę na zawarcie przez Stocznię umowy spółki.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 421 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i § 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lipca 1934 r. o rejestrze handlowym (Dz. U. Nr 59, poz. 511 z późn. zm.) - postanowił jak w sentencji.