III CRN 228/89

Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy dla Warszawy-Pragi postanowieniem - zaskarżonym obecnie rewizją nadzwyczajną - zarządził wpisanie do rejestru handlowego RHB Spółki T. S. z o.o. w Warszawie. Postanowienie to uprawomocniło się bez zaskarżenia go w zwykłym trybie i nie zawierało uzasadnienia. Z uzasadnienia sporządzonego obecnie na żądanie Sądu Najwyższego (art. 419 § 3 k.p.c.) wynika natomiast, iż Sąd Rejonowy miał na uwadze, że umowę Spółki zawarły przedsiębiorstwa wchodzące uprzednio w skład Zrzeszenia Przedsiębiorstw Transportowo-Sprzętowych w Warszawie, posiadającego urządzoną księgę rejestrową. Niemniej jednak, zdaniem Sądu Rejonowego, okoliczność ta nie stała na przeszkodzie zarejestrowania Spółki i to bez potrzeby zwrócenia się do organu antymonopolowego w przedmiocie zajęcia stanowiska, co do tego, czy utworzenie spółki narusza przepisy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym w gospodarce narodowej (art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o niektórych warunkach konsolidacji gospodarki narodowej oraz o zmianie niektórych ustaw Dz. U. z 1989 r. Nr 10, poz. 57). Wniosek taki Sąd wyprowadził z treści art. 9 ust. 1 powołanej ustawy, w którym zakreślono trzymiesięczny termin do zlikwidowania zrzeszeń. Dopiero po upływie wspomnianego terminu, czyli po 29 maja 1989 r. i po rozwiązaniu zrzeszeń istniał obowiązek - zdaniem Sądu - zasięgnięcia opinii organu antymonopolowego. Ponieważ jednak wniosek Spółki został rozpoznany przed tą datą przeto Sąd nie miał obowiązku wynikającego z art. 9 ust. 2 powołanej ustawy.Postanowienie to - jeszcze przed sporządzeniem uzasadnienia - zostało zaskarżone rewizją nadzwyczajną wniesioną przez Ministra Sprawiedliwości. Rewizja oparta na zarzucie rażącego naruszenia art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o niektórych warunkach konsolidacji gospodarki narodowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1989 r. Nr 10, poz. 57) zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, jako że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 9 ust. 2 ustawy o niektórych warunkach konsolidacji gospodarki narodowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1989 r. Nr 10, poz. 57). Z akt postępowania rejestrowego wynika, że przedsiębiorstwa państwowe, które wystąpiły w charakterze założycieli Spółki uprzednio były zrzeszone w Zrzeszeniu Przedsiębiorstw Transportowo-Sprzętowych w Warszawie, dla którego prowadzony był rejestr przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Pragi pod nr rej. RPP 240. W związku z tym Sąd Rejestrowy, przed zarządzeniem wpisania Spółki do rejestru obowiązany był - stosownie do art. 9 ust. 2 powołanej ustawy - odnieść się do organu antymonopolowego o zajęcie stanowiska co do tego, czy poprzez utworzenie Spółki nie dojdzie do powstania monopolistycznej organizacji gospodarczej oraz rozważyć te okoliczności we własnym zakresie. Pogląd Sądu Rejonowego wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, jakoby wspomniany obowiązek nie istniał w dacie rozpoznawania wniosku (7 kwietnia 1989 r.), gdyż ustawodawca zakreślił trzymiesięczny termin do rozwiązania zrzeszeń, liczony od daty wejścia ustawy w życie - jest błędny. W istocie ustawa zakreśliła wspomniany termin, jednakże nie oznacza to wcale, że przed jego upływem przedsiębiorstwa zgrupowane w zrzeszeniu podlegającym rozwiązaniu mogły - z pominięciem wymogów określonych w art. 9 ust. 2 - zawiązywać organizmy gospodarcze mające cechy organizacji monopolistycznej. Z chwilą wejścia w życie powołanej ustawy, tzn. z dniem 28 lutego 1989 r. (data jej ogłoszenia) sąd przed zarejestrowaniem, np. spółki miał obowiązek zwrócenia się do organu antymonopolowego o wyrażenie stanowiska, po myśli art. 9 ust. 2 ustawy. Skoro do tego nie doszło, natomiast nastąpiło zarejestrowanie Spółki, w skład której weszły przedsiębiorstwa państwowe zgrupowane uprzednio w rozwiązanym lub podlegającym rozwiązaniu Zrzeszeniu Przedsiębiorstw Transportowo-Sprzętowych w Warszawie, przeto postanowienie zarządzające wpisanie do rejestru handlowego RHB wspomnianej Spółki w Warszawie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 9 ust. 2 ustawy o niektórych warunkach konsolidacji gospodarki narodowej oraz o zmianie niektórych ustaw.Zaskarżone rewizją nadzwyczajną postanowienie narusza także art. 17 ustawy z dnia 28 stycznia 1987 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym w gospodarce narodowej (Dz. U. z 1987 r. Nr 3, poz. 18 z późn. zm.) w tym sensie, że nie zostało rozważone, czy utworzenie zgłoszonej Spółki prowadzi do uzyskania przez ową Spółkę pozycji monopolistycznej, a w związku z tym podlega zgłoszeniu organowi antymonopolowemu.Z tych zasad i na mocy art. 422 § 2 k.p.c. orzec należało jak w sentencji.