V KRN 236/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Bodecki. Sędziowie: Z. Bartnik (sprawozdawca), B. Bartosik, F. Kozłowski, R. Młynkiewicz, E. Porębski, F. Wołek.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kołodziej.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 17 października 1984 r. sprawy Bogdana P., Jarosława Ł., Witolda G., Andrzeja B. i Daniela K., oskarżonych z art. 168 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL na niekorzyść od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 3 stycznia 1984 r., utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1984 r.,zmienił zaskarżone wyroki w ten sposób, że podwyższył orzeczone kary pozbawienia wolności Jarosławowi Ł. i Danielowi K. do 8 lat, a Witoldowi G. i Andrzejowi B. do 6 lat i na podstawie art. 49 k.k. zarządził w stosunku do tychże oskarżonych oraz Bogdana P. podanie wyroku do publicznej wiadomości w prasie centralnej (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Ł. wyrokiem z dnia 3 stycznia 1984 r. uznał oskarżonych Bogdana P., Jarosłowa Ł., Witolda G., Andrzeja B. i Daniela K. za winnych tego, że w dniu 21 marca 1983 r. w Ł., działając wspólnie i w porozumieniu wraz z dwoma innymi sprawcami, odpowiadającymi w odrębnym postępowaniu, po uprzednim pobiciu i doprowadzeniu do stanu bezbronności Elżbiety M. odbyli z nią wbrew jej woli stosunki płciowe, i za to na podstawie art. 168 § 2 k.k. skazał: Jarosława Ł., Witolda G., Andrzeja B. i Daniela K. na kary po 4 lata pozbawienia wolności, a Bogdana P. na karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.Wyrok ten zaskarżyli obrońcy oskarżonych Bogdana P. i Andrzeja B. w całości oraz obrońca oskarżonego Witolda G. w części dotyczącej orzeczenia o karze.Wobec tego, że prokurator i pozostali oskarżeni nie wnieśli rewizji, wyrok uprawomocnił się wobec oskarżonych Jarosława Ł. i Daniela K.Sąd Najwyższy rozpoznając rewizje oskarżonych Bogdana P., Witolda G. i Andrzeja B. rewizji tych nie uwzględnił i wyrokiem z dnia 22 maja 1984 r. utrzymał wyrok Sądu Wojewódzkiego w Ł. w mocy.Wyroki te zaskarżył w trybie rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny PRL, zarzucając im: rażącą niewspółmierność kar w stosunku do wysokiego stopnia społecznego niebezpieczeństwa przypisanego oskarżonym Danielowi K., Jarosławowi Ł., Andrzejowi B., Witoldowi G. i Bogdanowi P. przestępstwa określonego w art. 168 § 2 k.k., wynikającą z niedostatecznego uwzględnienia okoliczności obciążających tkwiących w sposobie działania i negatywnych cechach osobowości oskarżonych oraz jednoczesnego przecenienia nielicznych okoliczności łagodzących, co sprawia, że wymierzone im kary nie spełniają celów wychowawczych i zapobiegawczych, jak również nie odpowiadają względom społecznego oddziaływania, i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez:1) zaostrzenie wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności i ich podwyższenie wobec:a) Daniela K. i Jarosława Ł. do 10 lat pozbawienia wolności,b) Andrzeja B. i Witolda G. do 9 lat pozbawienia wolności,c) Bogdana P. do 6 lat pozbawienia wolności;2) zarządzenie na podstawie art. 49 k.k. podania wyroku do publicznej wiadomości w prasie lokalnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:Rewizja jest zasadna w całości w stosunku do Daniela K., Jarosława Ł., Andrzeja B. i Witolda G., a co do oskarżonego Bogdana P. jedynie częściowo - w zakresie kary dodatkowej.I. Wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 21 grudnia 1972 r. w sprawach o przestępstwa zgwałcenia (VI KZP 64/72 - OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 18) podkreślają, że okolicznością obciążającą w tych sprawach jest działanie wspólnie z inną osobą, a w wypadku skazania z art. 168 § 2 k.k. - działanie wspólne z więcej niż dwiema osobami, i to w tym wyższym stopniu - im więcej jest sprawców. Działanie bowiem w liczniejszej grupie świadczy o wyższym stopniu demoralizacji sprawców i wydatnie potęguje zarówno fizyczne, jak i psychiczne cierpienie pokrzywdzonej, zwiększając przy tym poczucie jej bezbronności.Okolicznością szczególnie obciążającą jest zuchwały sposób działania sprawcy, wyrażający się np. w napadnięciu i uprowadzeniu przemocą przyszłej ofiary, czasami nawet z ulicy miasta, czy też w przetrzymywaniu pokrzywdzonej przez dłuższy czas. Okolicznościami obciążającymi są również wynaturzone sposoby zaspokojenia popędu płciowego, wielokrotność aktów nierządnych, użycie lub groźba niebezpiecznego narzędzia.II. W niniejszej sprawie z niepodważalnych ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że pokrzywdzona, 17-letnia uczennica zasadniczej szkoły zawodowej, została przemocą uprowadzona przez trzech silnych mężczyzn, a w tym przez Daniela K. i Jarosława Ł. Uprowadzenie miało miejsce około godz. 19 na terenie dużego miasta, na ulicy obok bursy, do której wracała z treningu. Uprowadzeniu towarzyszyło użycie wobec pokrzywdzonej siły i groźby zabicia. W mieszkaniu, do którego została przemocą doprowadzona, pokrzywdzona została pobita, przemocą rozebrana, a następnie pod groźbą zmuszana do poddania się czynom nierządnym z siedmioma mężczyznami. Oskarżeni Witold G. i Andrzej B. - najstarsi z tego grona, wykorzystując liczebną i fizyczną przewagę, zmuszali też pokrzywdzoną do perwersyjnych stosunków.Temu szczególnie poniżającemu zdarzeniu towarzyszyły w pewnych fazach zajścia graniczące ze szczególnym okrucieństwem groźby poparzenia pokrzywdzonej haczykiem, który oskarżeni rozgrzali na przyniesionej w tym celu do pokoju maszynce elektrycznej.Po zaspokojeniu żądzy przez wszystkich oskarżonych pokrzywdzona po kilku godzinach od uprowadzenia została zwolniona.III. Inicjatorską rolę, a także szczególną aktywność w przełamywaniu oporu pokrzywdzonej odegrali podczas tego zdarzenia oskarżeni Daniel K. i Jarosław Ł., którzy napadli i wraz z trzecim mężczyzną uprowadzili pokrzywdzoną do mieszkania Jarosława Ł. Nie mniej naganną postawę wykazali oskarżeni Witold G. i Andrzej B., który przynieśli na miejsce zdarzenia alkohol, raczyli nim innych uczestników zgwałcenia, co bezsprzecznie uaktywniało ich w działaniu.Mając przy tym na względzie to, że Daniel K. nigdzie nie uczył się i nie pracował, Jarosław Ł. nigdzie nie pracował, a ponadto był dwukrotnie karany na podstawie art. 204 k.k., Andrzej B. zaś był karany trzykrotnie, Witold G. nadużywał alkoholu, a rodziną nie interesował się w sposób należyty, wszyscy wymienieni przy tym posiadali nienajlepsze opinie, dlatego wniosek rewizji o podwyższenie kary dla tych oskarżonych jest zasadny. Uznał jednak Sąd, że karą odpowiednią dla celów zarówno resocjalizacyjnych, jak i prewencyjnych będą kary wymierzone w części dyspozytywnej wyroku; Danielowi K. i Jarosławowi Ł. po 8 lat, a Witoldowi G. i Marianowi B. po 6 lat pozbawienia wolności.IV. Odmiennie przedstawia się jednak sprawa co do oskarżonego Bogdana P. Oskarżony ten ma opinię dobrą; nie był też karany, jego udział miał charakter epizodyczny, oskarżony ten nie wykazał żadnych szczególnych cech w przestępczym działaniu, co mogłoby wskazywać na jego znaczniejszą demoralizację. W tych warunkach orzeczona wobec tego oskarżonego kara przez sąd pierwszej instancji w rozmiarze 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności nie razi swoją łagodnością i w tym zakresie Sąd Najwyższy rewizji nie uwzględnił. Uznał jednak, że w stosunku do wszystkich oskarżonych ogłoszenie wyroku w prasie centralnej jest celowe ze względu na społeczne oddziaływanie kary (...).