IV CR 408/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Gola (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Bladowski, G. Borkowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wandy Ch. i Józefa Ch. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w S. o uchylenie uchwały na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 18 czerwca 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktycznePowód wnosił o uchylenie uchwały Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej w S., mocą której został on skreślony z projektu listy zamiany mieszkań na 1984 r. Zdaniem powoda, został on bezzasadnie pozbawiony możliwości zamiany mieszkania na większe, skoro liczba i wiek osób razem z nim zamieszkujących oraz choroba jednego z synów przemawiały za uwzględnieniem wniosku o zamianę mieszkania.Pozwana powództwa nie uznała i domagała się jego oddalenia. Podniesiono, że zasadniczą przyczyną skreślenia nazwiska powoda z projektu listy zamiany mieszkań była konieczność uwzględnienia odwołań członków spółdzielni znajdujących się w trudniejszej sytuacji mieszkaniowej niż powód. Ubocznie podniesiono, że gdyby powód stał na stanowisku, że zaskarżona uchwała narusza jego prawa członkowskie, to powinien zgodnie z § 12 pkt 4 statutu spółdzielni odwołać się do Zebrania Przedstawicieli, gdyż tylko uchwała tego zebrania podlega zaskarżeniu.Wyrokiem z dnia 18 czerwca 1984 r. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie uchylił uchwałę Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w S., mocą której skreślono z projektu list zamiany mieszkań na 1984 r. powoda Józefa Ch., i uchwałę tejże Rady zawartą w protokole posiedzenia Rady Nadzorczej z dnia 25 kwietnia 1984 r. w przedmiocie "nieodwołania" podjętej uchwały w części dotyczącej powoda Józefa Ch.Na uzasadnienie swego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki przytoczył, co następuje:Skoro zarząd pozwanej Spółdzielni zakwalifikował powoda do zamiany mieszkania na większe w trybie przewidzianym w § 45 ust. 2 pkt 2 regulaminu, to brak było podstaw do skreślenia powoda z listy zamiany mieszkań na 1984 r.W sprawie powoda zapadły dwie uchwały. Pierwszą uchwałą z dnia 17 kwietnia 1984 r. Rada Nadzorcza skreśliła powoda z projektu listy zamiany mieszkań na 1984 r., w drugiej uchwale z dnia 25 kwietnia 1984 r. Rada Nadzorcza podtrzymała swoje wcześniejsze stanowisko wyrażone w uchwale z dnia 17 kwietnia 1984 r. Powodowi uchwał tych nie doręczono.Skreślając powoda z projektu listy zamiany mieszkań, Rada Nadzorcza Spółdzielni nie rozważyła, że powód zajmuje mieszkanie typu M-4 składające się z dwóch pokoi i kuchni o powierzchni mieszkalnej 26 m2 (użytkowej 44 m2). Rodzina powoda składa się z pięciu osób. Powód ma dwóch synów w wieku 16 i 14 lat i córkę w wieku lat 12. Syn Grzegorz, liczący 16 lat, choruje na alergiczne zapalenie oskrzeli, którego następstwem jest astma. Dlatego też powinien on korzystać z osobnego pomieszczenia mieszkalnego.Mając to na względzie i ponieważ obie uchwały Rady Nadzorczej Spółdzielni naruszają prawa powoda, powództwo zasługiwało na uwzględnienie. Jako podstawę normatywną swego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki powołał przepisy art. 42 § 2 w związku z art. 33 § 1 prawa spółdzielczego.Powyższy wyrok rewizją zaskarżyła pozwana Spółdzielnia. Wskazując na podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 2 i 4 k.p.c., pozwana wnosiła o uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Zebraniu Przedstawicieli Spółdzielni, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut nieważności postępowania oparty na tym, że zachodziła niedopuszczalność drogi sądowej, gdyż powód nie wyczerpał drogi wewnątrzspółdzielczej, tj. nie odwołał się od uchwały Rady Nadzorczej do Zebrania Przedstawicieli Spółdzielni, nie mógł być uznany za trafny. Stosownie do regulacji przyjętej w art. 38 pkt 8 prawa spółdzielczego do wyłącznej właściwości walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli - art. 37 § 8 prawa spółdzielczego) należy m.in. rozpatrywanie w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym odwołań od uchwał rady nadzorczej. Dotyczy to jednak w zasadzie tylko uchwał w sprawach wynikających ze stosunku członkostwa, skoro według art. 32 § 1 prawa spółdzielczego od uchwał w sprawach wynikających ze stosunku członkostwa przysługuje członkowi odwołanie w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym do określonego w statucie organu spółdzielni. Inne sprawy miedzy członkami a spółdzielnią mogą być objęte postępowaniem wewnątrzspółdzielczym, jeżeli postanowienie takie zostanie zawarte w statucie (art. 34 prawa spółdzielczego). Statut pozwanej Spółdzielni uchwalony w dniu 29 czerwca 1983 r. zawiera w § 10 pkt 10 stwierdzenie, że członkowi Spółdzielni przysługuje m.in. prawo do odwołania się w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym od uchwał w sprawach wynikających ze stosunku członkostwa. Postępowanie wewnątrzspółdzielcze reguluje § 12 statutu. Według zawartego tam uregulowania Rada Nadzorcza rozpatruje odwołania członków od uchwał w sprawie wniosków członków kierowanych do Zarządu Spółdzielni, przy czym uchwała Rady Nadzorczej podjęta w trybie odwoławczym jest w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym ostateczna. Uregulowania dotyczące postępowania wewnątrzspółdzielczego przyjęte w § 12 statutu Spółdzielni wskazują na to, że postępowanie takie zastrzeżono nie tylko dla spraw wynikających ze stosunku członkostwa, ale również dla innych, lecz nie sprecyzowanych spraw miedzy członkiem a Spółdzielnią.Sprawy zamiany lokali mieszkalnych nie należą do spraw wynikających ze stosunku członkostwa w rozumieniu art. 32 § 1 prawa spółdzielczego i § 10 pkt 10 statutu Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w S. uchwalonego w dniu 29 czerwca 1983 r. Uprawnienie do zamiany lokali przewidziane w art. 212 prawa spółdzielczego zaliczyć należy do praw majątkowych członka spółdzielni, wykraczających poza stosunek członkostwa. Dochodząc ich w stosunku do spółdzielni, członek może zatem poszukiwać ochrony przysługującego mu uprawnienia na drodze sądowej bez potrzeby wyczerpania drogi wewnątrzspółdzielczej, chyba że statut spółdzielni objął je również (art. 34 prawa spółdzielczego) postępowaniem wewnątrzspółdzielczym.Skoro zasadą jest, że odwołanie w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym przysługuje członkowi jedynie w sprawach wynikających ze stosunku członkostwa (art. 32 § 1 prawa spółdzielczego), a inne sprawy między członkiem a spółdzielnią statut może objąć postępowaniem wewnątrzspółdzielczym (art. 34 zdanie pierwsze prawa spółdzielczego), to dla skuteczności tego unormowania konieczne jest, by w statucie wyraźnie wymienione zostały rodzaje spraw objęte tym postępowaniem.Ponieważ statut Spółdzielni nie spełnia tego ustawowego wymagania, gdyż nie wymienia spraw o zamianę lokali mieszkalnych jako objętych postępowaniem wewnątrzspółdzielczym, stanowisko skarżącej oparte na zarzucie niedopuszczalności drogi sądowej (przed wyczerpaniem postępowania wewnątrzspółdzielczego) uważać należało za chybione.Nietrafnie też w rewizji powołano podstawę zaskarżenia z art. 368 pkt 4 k.p.c. Sąd Wojewódzki zgromadził materiał dowodowy, który usprawiedliwiał rozstrzygnięcie o żądaniu powoda. Sąd ten bowiem wymienił szereg okoliczności, takich jak: warunki mieszkaniowe 5-osobowej rodziny, wiek i płeć dzieci powoda oraz chorobę jednego z synów uprawniającą go do zajmowania osobnej izby, które w świetle § 39 statutu i § 45 regulaminu przyjmowania członków, przydziału i zasiedlania mieszkań spółdzielczych, uchwalonego przez Radę Nadzorczą Spółdzielni w dniu 7 grudnia 1983 r., mogłyby uzasadniać przydział większego lokalu mieszkalnego na rzecz powoda zamiast dotychczas zajmowanego. Sąd Wojewódzki jednak nie wyjaśnił należycie, czy potrzeby mieszkaniowe innych członków Spółdzielni nie przemawiały za skreśleniem powoda z projektu listy zamiany mieszkań przez Radę Nadzorczą (§ 37 regulaminu). Wspomniany wyżej regulamin w § 45 przewiduje, że zamiany mieszkań realizowane są w zasadzie w kolejności uwzględniającej okres oczekiwania na zamianę, warunki mieszkaniowe i inne szczególne okoliczności. Jednocześnie przepis ten ustanawia kolejność realizacji wniosków o zamianę lokali mieszkalnych i wymienia osoby, których wnioski mogą być realizowane poza kolejnością. Sąd Wojewódzki sprawy w tym zakresie w ogóle nie wyjaśnił, przez co nie zostały wyjaśnione okoliczności faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 368 pkt 3 k.p.c.), a tę podstawę zaskarżenia Sąd Najwyższy obowiązany jest uwzględnić z urzędu (art. 381 k.p.c.). Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd Wojewódzki oceni, czy powód został skreślony z projektu listy zamiany lokali mieszkalnych z naruszeniem statutowych i regulaminowych zasad zamiany mieszkań. W szczególności konieczne będzie - przed ponowną oceną zasadności powództwa - ustalenie i porównanie okoliczności, które powód wskazał na uzasadnienie wniosku o zamianę lokalu mieszkalnego, z okolicznościami, jakie występowały po stronie osoby, której ostatecznie przydzielono lokal mieszkalny przewidziany w projekcie listy zamiany mieszkań dla powoda. Nie można przy tym pomijać, że Spółdzielnia może realizować wnioski o zamianę mieszkań jedynie w granicach istniejących możliwości (§ 37 ust. 1 statutu Spółdzielni).Gdy zatem zachodziła potrzeba poczynienia dalszych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i ponownej wnikliwej oceny zasadności powództwa, Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak wyżej.