II URN 114/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Kasiński. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca). J. Myślicki.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Józefa B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w A. o rentę inwalidzką wojenną na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 28 czerwca 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok w punkcie 1, tj. w części przyznającej wnioskodawcy na podstawie art. 23 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) prawo do renty II grupy z ogólnego stanu zdrowia, począwszy od dnia 27 października 1982 r., i w tym zakresie postępowanie w sprawie umorzył.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 26.IV.1983 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w A. odmówił przyznania wnioskodawcy renty inwalidzkiej wojennej, przewidzianej w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, powołując się na to, że inwalidztwo wnioskodawcy nie ma żadnego związku z działaniami wojennymi.Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy, który reprezentował - w tym zakresie - odmienne stanowisko, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 28.VI.1983 r. zmienił wymienioną wyżej decyzję Oddziału ZUS i przyznał wnioskodawcy prawo do renty II grupy z ogólnego stanu zdrowia, począwszy od dnia 27.X.1982 r. Równocześnie w punkcie drugim tego wyroku Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie w przedmiocie przyznania renty inwalidzkiej w związku z działaniami wojennymi, ponieważ również biegli sądowi w postępowaniu przed Sądem wyrazili opinię, że inwalidztwo wnioskodawcy nie ma związku z działaniami wojennymi. Jako podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wskazał przepis art. 23 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzinW rewizji nadzwyczajnej, wniesionej do Sądu Najwyższego dnia 26.XI.1983 r., Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych domagał się uchylenia powyższego wyroku i przekazania sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zwraca uwagę na to, że z akt sprawy nie wynika, by w stosunku do wnioskodawcy wchodziły w zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267).Powołany przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych art. 23 tej ustawy, stanowiąc, iż "Inwalidą w rozumieniu ustawy jest osoba częściowo lub całkowicie niezdolna do wykonywania zatrudnienia z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu", nawiązuje do przepisów art. 1, 2 oraz 3 ust. 2 i 3 tej ustawy, określających szczegółowo, jakim grupom osób przysługują świadczenia przewidziane w tej ustawie. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca do żadnej z tych grup nie należy. Był i jest rolnikiem uprawiającym we własnym imieniu i na własny rachunek indywidualne gospodarstwo rolne o powierzchni 9,42 ha. Wnioskodawca nawet nie twierdził, by był pracownikiem, w stosunku do którego mają zastosowanie przepisy rozważanej ustawy. W niniejszej sprawie chodziło wnioskodawcy tylko o rentę inwalidzką wojenną i tylko tego roszczenia dotyczyła niekorzystna dla wnioskodawcy decyzja Oddziału ZUS z dnia 26.IV.1983 r. Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji okazało się - zwłaszcza w świetle opinii biegłych sądowych - nieuzasadnione, czemu dał wyraz Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w punkcie drugim swego wyroku, "oddalając odwołanie w przedmiocie przyznania renty inwalidzkiej w związku z działaniami wojennymi". Oddalenie odwołania wnioskodawcy w tym zakresie wyczerpało przedmiot postępowania w niniejszej sprawie.Bez potrzeby wdawania się w rozważania merytoryczne należy stwierdzić, że orzeczenie przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z urzędu, bez stosownego wniosku wnioskodawcy dochodzącego tylko renty inwalidzkiej wojennej, bezpośrednio w postępowaniu przed tym Sądem, bez ustosunkowania się organu rentowego, jako powołanego do podejmowania decyzji w I instancji, w przedmiocie ewentualnych uprawnień wnioskodawcy do renty inwalidzkiej II grupy z ogólnego stanu zdrowia na mocy przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, nie znajduje oparcia w żadnym z obowiązujących przepisów prawa.Dlatego - uwzględniając rewizję nadzwyczajną, wniesioną w interesie strony pozwanej - na zasadzie art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 277 k.p., art. 83 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.) oraz art. 355 § 1 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.Rozstrzygnięcie takie nie stoi na przeszkodzie ewentualnemu wystąpieniu przez wnioskodawcę do organu rentowego o przyznanie mu renty inwalidzkiej na innej podstawie niż ustawa o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, np. na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268), jeżeli dysponuje stosownymi dowodami usprawiedliwiającymi takie żądanie i jeżeli sobie tego życzy.Rozważenie tego rodzaju żądań powinno jednak nastąpić z zachowaniem normalnego trybu, a więc poczynając od organu pierwszej instancji. Nie zachodziła więc ani konieczność, ani potrzeba postulowanego przez rewizję nadzwyczajną przekazywania sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania.