N 42/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk A. Kaszycki. Sędziowie: płk J. Jeż (sprawozdawca), płk C. Bakalarski, płk J. Juszczak, płk S. Wojtczak.Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr J. Siemianowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 1983 r. na rozprawie sprawy skazanych prawomocnie w postępowaniu doraźnym: 1) cywila Piotra W. za popełnienie przestępstwa określonego w art. 123 k.k. w zb. z art. 270 § 2 i art. 276 § 3 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności, 3 lata pozbawienia praw publicznych i konfiskaty mienia w całości; 2) cywila Tadeusza D. za popełnienie przestępstwa określonego w art. 123 k.k. w zb. z art. 270 § 2 i art. 276 § 3 k.k. na karę 6 lat pozbawienia wolności, 4 lat pozbawienia praw publicznych i konfiskaty mienia w całości; 3) cywila Józefa B. za popełnienie przestępstwa określonego w art. 128 § 1 w zw. z art.123 k.k. i w zb. z art. 270 § 2 i art. 276 § 3 k.k. na karę 4 lat pozbawienia wolności i 3 lata pozbawienia praw publicznych, któremu na podstawie art. 1 pkt 3 lit. g i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii darowano całkowicie karę zasadniczą i dodatkową; 4) cywila Zbigniewa B. za popełnienie przestępstwa określoneg w art. 128 § 1 k.k. w zw. z art. 123 k.k. i w zb. z art. 270 § 2 i art. 276 § 3 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności i 3 lat pozbawienia praw publicznych, któremu na podstawie art. 1 pkt 3 lit. g i art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii (Dz. U. Nr 39, poz. 177) złagodzono karę zasadniczą do 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, z powodu rewizji nadzwyczajnej - wniesionej przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego na korzyść w odniesieniu do dwóch pierwszych skazanych oraz na niekorzyść w odniesieniu do dwóch ostatnich skazanych - od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 26 maja 1982 r. oraz postanowień tego Sądu z dnia 25 lipca 1984 r. o zastosowaniu amnestii,uwzględniając rewizję nadzwyczajną:1) uchylił zaskarżone postanowienia z dnia 25 lipca 1983 r. o zastosowaniu amnestii wobec skazanych Józefa i Zbigniewa B.;2) zaskarżony wyrok zmienił przez:a) odstąpienie od trybu doraźnego,b) uznanie, że Piotr W., Tadeusz D., Józef B. i Zbigniew B. - działając wspólnie i w porozumieniu - w okresie od połowy stycznia 1982 r. do dnia 11 lutego 1982 r. w W. założyli, mający na celu przestępstwo, związek pod nazwą "Tajna Organizacja Faszystowska", którego kierownictwo objął Zbigniew B., program opracował Tadeusz D., a w toku działalności którego publicznie pochwalali faszyzm w swych wypowiedziach i przez noszenie odznak niemieckich organizacji faszystowskich; w dniu 11 lutego 1982 r. Piotr W. i Tadeusz D. w ramach działalności tej organizacji namalowali białą farbą na szybach wystaw sklepowych i na murach w miejscowości W. symbole "Konfederacji Polski Niepodległej",c) poprawienie kwalifikacji prawnej tych czynów - na prawidłową z art. 270 § 2 k.k. w zb. z art. 276 § 3 k.k.,d) złagodzenie kar zasadniczych:- skazanemu Piotrowi W. - do 3 lat pozbawienia wolności,- skazanemu Tadeuszowi D. - do 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności,- skazanemu Józefowi B. - do 2 lat pozbawienia wolności,- skazanemu Zbigniewowi B. - do 3 lat pozbawienia wolności,c) uchylenie orzeczeń o karach dodatkowych wobec wszystkich skazanych (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Zarówno wyrok, jak i postanowienia o zastosowaniu amnestii zostały zaskarżone rewizją nadzwyczajną Naczelnego Prokuratora Wojskowego, przy czym w odniesieniu do dwóch pierwszych skazanych rewizje wniesiono na korzyść, a w odniesieniu do dwóch ostatnich - na niekorzyść.W rewizji nadzwyczajnej zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:a) błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących jego podstawę wskutek przyjęcia, że skazani Piotr W. i Tadeusz D. działali w zamiarze obalenia przemocą ustroju PRL i podjęli działalność zmierzającą do urzeczywistnienia tego celu, a w odniesieniu do skazanych braci Józefa i Zbigniewa B. - że czynili przygotowania do zbrodni zamachu stanu, i w następstwie tych uchybieńb) obrazę przepisów prawa karnego materialnego wskutek zastosowania co do dwóch pierwszych skazanych kwalifikacji prawnej przypisanego im czynu z art. 123 k.k. w zb. z art. 270 § 2 i 276 § 3 k.k., a co do dwóch pozostałych - z art. 128 § 1 k.k. w zw. z art. 123 i w zb. z art. 270 § 2 i art. 276 § 3 k.k., zamiast prawidłowej w stosunku do wszystkich skazanych kwalifikacji z art. 270 § 2 w zb. z art. 276 § 3 k.k.,a zaskarżonym postanowieniom:- obrazę przepisu prawa karnego materialnego polegającą na wadliwym zastosowaniu art. 1 pkt 3 lit. g ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii do przestępstw określonych w art. 128 § 1 w zw. z art. 123 i w zb. z art. 270 § 2 oraz art. 276 § 3 k.k., przypisanych prawomocnym wyrokiem skazanym braciom Józefowi i Zbigniewowi B.Podnosząc te zarzuty, w rewizji nadzwyczajnej domagano się:1) uchylenia zaskarżonych postanowień o zastosowaniu amnestii wobec skazanych braci Józefa i Zbigniewa B.,2) zmiany zaskarżonego wyroku przez:a) zmianę opisu czynu przypisanego wszystkim skazanym i poprawienie wadliwie zastosowanych kwalifikacji na prawidłową z art. 270 § 2 k.k. w zb. z art. 276 § 3 k.k.,b) złagodzenie kar zasadniczych:- skazanemu Piorowi W. do 3 lat pozbawienia wolności,- skazanemu Tadeuszowi D. do 4 lat pozbawienia wolności,- skazanemu Józefowi B. do 2 lat pozbawienia wolności,- skazanemu Zbigniewowi B. do 3 lat pozbawienia wolności,c) uchylenie orzeczenia o karach dodatkowych - konfiskaty mienia.Po wysłuchaniu wniosku przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającego rewizję nadzwyczajną w całości,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Podniesione w rewizji nadzwyczajnej zarzuty - zarówno w odniesieniu do zaskarżonego wyroku, jak i postanowień o zastosowaniu amnestii - są w pełni zasadne (...).(...) Oceniając (...) bowiem postępowanie skazanych, sąd orzekający nie wyciągnął stosownych wniosków z nie budzących wątpliwości faktów, że wszyscy oni byli wychowankami Państwowego Domu Dziecka w W., mieli wykształcenie tylko w zakresie szkoły podstawowej, nieznaczne ograniczenie poczytalności (...) stwierdzone u nich przez lekarzy psychiatrów na tle nieprawidłowej osobowości (przeważnie z cechami niedojrzałości) o podłożu socjopatycznym, a ponadto w chwili popełnienia przypisanych im czynów mieli: Piotr W. - 17 lat, Tadeusz D. - 21 lat, Józef B. - 20 lat i Zbigniew B. - 22 lata życia.Te cechy osobowości skazanych w powiązaniu z całokształtem ustaleń faktycznych nie pozwalają na przypisanie im przestępstw przeciwko podstawowym interesom politycznym PRL, tym bardziej że wspomniany uprzednio program ich organizcji nie stanowił realnego zagrożenia tychże interesów. W szczególności nie można uznać, że skazani Piotr W. i Tadeusz D., malując jednorazowo kilkanaście znaków "Konfederacji Polski Niepodległej", podjęli już działalność zmierzającą do obalenia przemocą ustroju PRL, natomiast skazani bracia Józef i Zbigniew B., którzy w ogóle nie podjęli żadnej działalności zmierzającej do urzeczywistnienia takiego celu, czynili przygotowania do zbrodni zamachu stanu.W tej sytuacji zebrane i przeprowdzone na rozprawie głównej materiału dowodoweo pozwalają tylko na twierdzenie, że skazani założyli związek pod nazwą "Tajna Organizacja Faszystowska", mający na celu przestępstwo, i uczestnicząc w jego działalności pochwalali publicznie faszyzm. Należało zatem poprawić opis czynu przypisanego skazanym w sposób określony na wstępie niniejszego wyroku oraz zastosować właściwą kwalifikację prawną czynu z art. 270 § 2 k.k. w zb. z art. 276 § 3 k.k.Zmiana oceny prawnej czynu przypisanego skazanym pociąga za sobą zmniejszenie stopnia społecznego niebezpieczeństwa tego czynu, co w powiązaniu ze znacznym upływem czasu od chwili popełnienia tego czynu uzasadnia odstąpienie od trybu doraźnego. Konsekwencją tego jest uchylenie orzeczenia o wymierzonych skazanym karach dodatkowych oraz złagodzenie im kar zasdniczych do granic na wstępie wyroku określonych (...)II. Stosując do kar wymierzonych skazanym braciom Józefowi i Zbigniewowi B. ustawę z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii, sąd orzekający - w postanowieniach z dnia 25 lipca 1983 r. - wyszczególnił tylko jeden z przepisów kumulatywnej kwalifikacji prawnej przypisanych im czynów, a mianowicie art. 276 § 3 k.k., który był podstawą wymiaru kary. Pominięcie pozostałych zbiegających się przepisów tej kwalifikacji, tj. art. 128 § 1 k.k. w zw. z art. 123 k.k. i art. 270 § 2 k.k., było oczywistym błędem i pociągnęło za sobą ewidentną obrazę art. 1 pkt 3 lit. g powołanej ustawy, który dla czynów zakwalifikowanych ze wskazanych przepisów nie przewidywał stosowania amnestii.Zgodnie z treścią art. 10 § 2 k.k. - zastosowanie kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu oznacza skazanie za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów. Dlatego też powołanie w wyroku przepisu przewidującego najsurowszą karę, jako podstawy wymiaru kary (art. 10 § 3 k.k.), nie przekreśla uprzednio dokonanej prawnej oceny czynu.W związku z tym - rozważając zasadność zastosowania przepisów ustawy o amnestii - muszą być brane pod uwagę wszystkie przepisy przytoczone w prawnej ocenie czynu, a ne tylko przepis stanowiący podstawę wymiaru kary. Tak więc w wypadku gdy w kumulatywnej kwalifikacji czynu występuje przepis prawa materialnego, który nie został objęty ustawą o amnestii (w odniesieniu do czynów przypisanych skazanym braciom Józefowi i Zbigniewowi B. obecnie art. 270 § 2 k.k.), zachodzi ujemna przesłanka do zastosowania amnestii.Z tych powodów Sąd Najwyższy w powiększonym składzie orzekł jak na wstępie.