VI KZP 39/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski. Sędziowie: J. Cieślak (sprawozdawca), H. Kwaśny.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Elżbiety W., oskarżonej w art. 206 oraz 200 § 1 i art. 266 § 1 i 4 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Suwałkach - postanowieniem z dnia 31 marca 1983 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy agent, który zgodnie z przepisami uchwały nr 160 Rady Ministrów z dnia 3 listopada 1977 r. i wydanego na jej podstawie zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 29 listopada 1977 r. zawarł z przedsiębiorstwem państwowym umowę prowadzenia na warunkach zlecenia - na swój rachunek i ryzyko - punktu sprzedaży detalicznej i któremu przekazano w celu prowadzenia tej działalności mienie społeczne w postaci towarów i urządzeń, za które nie zapłacił należności jednorazowo gotówką, jak też nie rozłożono jej na raty, a jedynie tytułem zabezpieczenia mienia uiścił sumę równającą się 10% wartości zapasu towarowego oraz złożył weksel z upoważnieniem do wypełnienia go sumą równowartości nie zapłaconej należności - może odpowiadać na podstawie art. 218 § 1 k.k. w wypadku ustalenia, że wystąpiły wszystkie znamiona zawarte w dyspozycji tego przepisu?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzekazane do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne zostało w całości wyjaśnione w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1983 r. - VI KZP 4/83 (OSNKW 1983, z. 9, poz. 69). Sąd Najwyższy, rozważając w wymienionej uchwale kwestię odpowiedzialności karnej z art. 218 § 1 k.k. osoby, która prowadzi punkt sprzedaży detalicznej na warunkach zlecenia, stwierdził, że w świetle regulacji prawnej wprowadzonej przez powołaną uchwałę nr 160 Rady Ministrów z dnia 3 listopada 1977 r. oraz zarządzenie nr 49 Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 29 listopada 1977 r. charakter mienia, którym dysponuje agent, przedstawia się niejednolicie. Wynika to z faktu wprowadzenia przez powołane akty prawne dwóch różnych systemów agencji opartych na umowie zlecenia. W jednym z tych systemów przekazanie agentowi mienia (towarów, urządzeń i innych składników majątkowych) następowało na zasadzie pełnej odpłatności uiszczonej jednorazowo lub ratalnie, i tym samym mienie to przechodziło na jego własność, chyba że przy sprzedaży ratalnej sprzedawca zastrzegł sobie własność sprzedanej rzeczy ruchomej aż do uiszczenia całej należności (art. 589 k.c.). Drugi natomiast system polegał na przekazaniu mienia tylko na warunkach zabezpieczenia, a zatem agent nie stawał się jego właścicielem.Jest rzeczą oczywistą, że w systemie pierwszym po przejęciu mienia społecznego na własność agenta nie może on być sprawcą przestępstwa spowodowania istotnego niedoboru w tym mieniu ze względu na brak przedmiotu przestępstwa określonego w art. 218 § 1 k.k. Identyczna sytuacja występuje w razie zawarcia umowy zlecenia, w wyniku której przejęcie przez agenta mienia społecznego następuje na zasadach kredytu, którego istota polega na tym, że przedmiot kredytu przechodzi na własność kredytobiorcy, który może nim dysponować w granicach własności (por. wyrok SN z dnia 18 lutego 1982 r. - II KR 14/82, OSNKW 1982, z. 4-5, poz. 21).Odmiennie natomiast przedstawia się kwestia odpowiedzialności na podstawie art. 218 § 1 k.k. agenta, który prowadził działalność handlową w ramach drugiego z wymienionych wyżej systemów. Skoro bowiem mienie przekazywane mu na warunkach zabezpieczenia nie straciło charakteru mienia społecznego, to tym samym spowodowanie przez tego agenta zawinionego istotnego niedoboru w tym mieniu może wypełnić znamiona przestępstwa określonego w art. 218 § 1 k.k.Z okoliczności sprawy wynika, że przekazanie towarów oskarżonej Elżbiecie W. nie zmieniło stosunków własnościowych w zakresie przekazanego jej mienia społecznego.Towary te zostały przekazane oskarżonej w celu sprzedaży i oskarżona była zobowiązana rozliczyć się z tego mienia w razie zmiany albo rozwiązania umowy. Wprawdzie z treści umowy wynika, że oskarżona złożyła częściowe zabezpieczenie w formie wpłaty gotówkowej, która wynosiła 5% wartości zapasu towarowego oraz 10% wartości wyposażenia sklepu, a co do pozostałej części przejętego mienia wystawiła weksel gwarancyjny, ale zabezpieczenie to nie miało charakteru zapłaty za powierzone jej towary, lecz miało na celu - w wypadku wyrządzenia szkody w tym mieniu - zapewnienie możliwości wyrównania tej szkody. Uwagi te nie zwalniają jednak sądu rozpoznającego sprawę od obowiązku szczegółowej analizy umowy zawartej przez oskarżoną z jednostką gospodarki uspołecznionej.