IV KR 124/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: R. Młynkiewicz, S. Pawela.Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Zdrojewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 1983 r. sprawy Mieczysława G. oskarżonego z art. 185 i 168 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w C. z dnia 3 marca 1983 r.:zmienił zaskarżony wyrok:1) co do oskarżonego Mieczysława G. w ten sposób, że uchylił orzeczenie o pozbawieniu go praw publicznych oraz obniżył karę pozbawienia wolności wymierzoną mu za czyn określony w art. 168 § 2 k.k. oraz karę łączną do 5 lat;2) co do oskarżonego Zbigniewa S. na podstawie art. 384 k.p.k. z urzędu w ten sposób, że obniżył wymierzoną mu karę pozbawienia wolności za popełnienie czynu określonego w art. 168 § 1 k.k. oraz karę łączną do 1 roku i 6 miesięcy (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w C. wyrokiem z dnia 3 marca 1983 r. uznał oskarżonych Ryszarda K., Zbigniewa S. i Mieczysława G. za winnych tego, ze w dniu 3 listopada 1982 r. w C., działając wspólnie, rozpijali małoletnią Mariolę G. przez dostarczenie jej napojów alkoholowych i nakłanianie do ich spożycia, i za to na podstawie art. 185 k.k. skazał każdego z nich na kary po 1 roku pozbawienia wolności, przy czym wykonanie kary wobec oskarżonego Ryszarda K. warunkowo zawiesił na okres 3 lat. Ponadto oskarżonego Zbigniewa S. uznał za winnego tego, że w dniu 3 listopada 1982 r. w C. po uprzednim wprowadzeniu w stan nietrzeźwości nieletniej Marioli G. - wspólnie z oskarżonym Mieczysławem G. - doprowadził ją do poddania się czynowi nierządnemu, i za ten czyn, uznając, iż stanowi on przestępstwo określone w art. 168 § 1 k.k., na podstawie tego artykułu skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności, a oskarżonego Mieczysława G. uznał za winnego tego, że w dniu 3 listopada 1982 r. w C. - działając wspólnie ze Zbigniewem S. - po uprzednim wprowadzeniu w stan nietrzeźwości nieletniej Marioli G. doprowadził ją do poddania się czynowi nierządnemu, przy czym działanie jego połączone było ze szczególnym okrucieństwem, w wyniku czego Mariola G. doznała uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia powodujących zakłócenie normalnego funkcjonowania narządów jej ciała na czas powyżej 7 dni i uznając, iż czyn ten stanowi przestępstwo określone w art. 168 § 2 k.k., na podstawie tego artykułu skazał go na karę 8 lat pozbawienia wolności, orzekając ponadto na podstawie art. 40 § 2 k.k. pozbawienie praw publicznych na okres 4 lat. Jako kary łączne Sąd ten wymierzył oskarżonemu Zbigniewowi S. karę 3 lat, a oskarżonemu Mieczysławowi G. - karę 8 lat pozbawienia wolności.Od tego wyroku wniósł rewizję obrońca oskarżonego Mieczysława G.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Mimo uznania przez Sąd Najwyższy trafności dokonanych przez Sąd Wojewódzki ustaleń faktycznych pozostała jednak do rozważenia kwestia, czy kwalifikacja prawna czynu przypisanego oskarżonemu jest prawidłowa, a mianowicie, czy nie wchodzi tu w grę kwalifikacja prawna z art. 169 k.k. (w ewentualnym zbiegu kumulatywnym z art. 156 § 1 k.k.) - jak to proponował w swym wystąpieniu prokurator, biorący udział w rozprawie rewizyjnej przed Sądem Najwyższym.Wiąże się to z tym, że gdy chodzi o czyn określony w art. 168 k.k., to doprowadzenie osoby pokrzywdzonej do poddania się czynowi nierządnemu musi nastąpić albo przemocą, albo przy użyciu groźby bezprawnej, albo podstępu, podczas gdy dopuszczenie się czynu nierządnego wobec osoby pokrzywdzonej pozbawionej całkowicie lub w znacznym stopniu zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 169 k.k.Podkreślić przy tym należy, że sytuacja przewidziana w ustawowym stanie faktycznym określonym w art. 169 k.k. nie odnosi się tylko do osób upośledzonych trwale w swych funkcjach umysłowych, ale może odnosić się także do osób pozostających w przejściowym tylko zakłóceniu czynności psychicznych, np. na skutek zatrucia alkoholem czy innymi toksycznie działającymi środkami.Ze względu na to, że pokrzywdzona w niniejszej sprawie znalazła się po spożyciu alkoholu w takim właśnie stanie, że nie zdawała sobie sprawy z tego, co się wokół niej dzieje (czynów nierządnych wobec niej dopuścili się oskarżeni właśnie w takim okresie), koncepcja ewentualnego zakwalifikowania tych czynów z art. 169 k.k., a nie z art. 168 k.k., wydawał aby się na pierwszy rzut oka słuszna. Sąd Najwyższy uznał jednak, że stanowisko takie nie było w niniejszej sprawie prawidłowe. Oznaczałoby ono bowiem skoncentrowanie uwagi tylko na tym etapie działania oskarżonych, które polegały na dopuszczeniu się przez nich czynów nierządnych, a więc na sztucznym i zupełnym pominięciu tego, co nastąpiło wcześniej.Chodzi mianowicie o to, ze oskarżeni dopuścili się przecież nierządnych czynów nie wobec osoby, z którą zatknęli się wówczas, gdy znajdowała się ona już w stanie wykluczającym lub w znacznym stopniu ograniczającym zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swym postępowaniem, ale czynów tych dopuścili się wobec pokrzywdzonej, którą poprzednio świadomie upili alkoholem.Jeżeli się uwzględni, że chodziło tu o niedoświadczoną życiowo 15-letnią uczennicę, nie uświadamiającą sobie siły i skutków nadmiernego spożycia alkoholu (i to w postaci spirytusu rozcieńczonego wodą), to takie świadome działanie ze strony oskarżonych, dorosłych przecież mężczyzn, ocenić należy jako podstęp, co niewątpliwie miał na względzie Sąd Wojewódzki, mimo że określenia takiego nie użył. W świetle tego, co powiedziano, upicie pokrzywdzonej oznacza nie tylko dopuszczenie się samodzielnego przestępstwa określonego w art. 185 k.k., za które zostali skazani wszyscy trzej oskarżeni, ale również ocenić je należy jako podstęp, zmierzający do poddania się przez pokrzywdzoną czynowi nierządnemu, a takie działanie wyczerpuje już znamiona przestępstwa określonego w art. 168 k.k. Zważywszy zaś, że dążąc do zaspokojenia popędu płciowego oskarżony Mieczysław G. - nie licząc się z żadnymi skutkami - uczynił to w sposób wyjątkowo brutalny, powodując obrażenia ciała szczegółowo opisane w zaświadczeniu lekarskim, należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że czynu nierządnego dopuścił się ten oskarżony ze szczególnym okrucieństwem. Zastosowana bowiem przez niego przemoc była drastyczna i dotkliwa w skutkach (mieszczących się w ramach art. 156 § 1 k.k.), przy tym nie była niezbędna do przełamania oporu ze strony pokrzywdzonej, gdyż oporu tego albo wcale nie było, albo był to opór bezwiedny.Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku co do kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu Mieczysławowi G. - na art. 168 § 2 k.k.Odmiennie natomiast ocenił Sąd Najwyższy zarzut rewizji obrońcy oskarżonego w zakresie kwestionującym wymierzoną karę, podzielając pogląd, że kara wymierzona przez Sąd Wojewódzki przedstawia się mimo wszystko jako nadmiernie i to w stopniu rażącym surowa (...).