II KR 144/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ostrowski.Sędziowie: W. Dąbrowski, Z. Kubec (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: W. Gawlikowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Konrada W., oskarżonego z art. 225 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 21 maja 1966 r., na podstawie art. 375 i 384 pkt 2 k.p.k.1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że za przypisany czyn na podstawie art. 225 § 1 k.k. skazał oskarżonego Konrada W. na karę 15 lat więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 1 listopada 1965 r. (...); 2) uchylił orzeczenie o utracie praw publicznych i obywatelskich praw honorowych (...).Konrad W. oskarżony był o to, że w dniu 30 października 1965 r. w M., w zamiarze pozbawienia życia Eryka M., ugodził go nożem w klatkę piersiową, wskutek czego Eryk M., w wyniku zadanego mu ciosu doznał przebicia płuca lewego, worka osierdziowego i tętnicy płucnej z następowym ostrym krwotokiem do jamy opłucnej, co spowodowało jego śmierć, tj. o czyn przewidziany w art. 225 § 1 k.k.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 21 maja 1966 r. uznał oskarżonego Konrada W. za winnego przestępstwa z art. 225 § 1 k.k., popełnionego w sposób opisany w akcie oskarżenia, z zaznaczeniem jednak, że miał on wtedy w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozumienia znaczenia czynu i kierowania swym postępowaniem, i za to skazał go z mocy art. 225 § 1 k.k. i art. 47 § 1 lit. a) k.k., przy zastosowaniu art. 18 § 2 k.k. i art. 22 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. (Dz. U. Nr 69, poz. 434), na karę dożywotniego więzienia i utratę praw publicznych oraz obywatelskich praw honorowych na zawsze, z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 1 listopada 1965 r. (...).Od tego wyroku założył rewizję obrońca oskarżonego, zarzucając:1. obrazę prawa materialnego przez zastosowanie wobec oskarżonego § 1 art. 225 k.k. zamiast § 2 tegoż artykułu;2. błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez błędne ustalenie, że oskarżony zdawał sobie sprawę ze skutków nadużywania alkoholu, gdy tymczasem w rzeczywistości odurzenie alkoholem nie było przez oskarżonego zawinione;3. rażącą niewspółmierność kary w stosunku do przypisanego oskarżonemu czynu.Rewizja wnosi przede wszystkim o uchylenie wyroku i skazanie oskarżonego z art. 225 § 2 k.k., ewentualnie zaś - o skazanie oskarżonego z art. 225 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 18 § 1 k.k. i obniżenie wymierzonej kary albo o zmianę zaskarżonego wyroku przez wydatne obniżenie kary.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:1. Z obszernego i wyczerpującego uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Wojewódzki wszystkie argumenty obrony zmierzające do zmiany kwalifikacji prawnej zarzucanego czynu z art. 225 § 1 k.k. na art. 225 § 2 k.k. rozważył i słusznie uznał je za bezzasadne. Dodać poza tym należy, że wyjaśnienia oskarżonego, który zasłania się niepamięcią, nie dają - rzecz jasna - żadnej podstawy do przyjęcia, iż działa on pod wpływem silnego wzruszenia w rozumieniu art. 225 § 2 k.k. Podstawy takiej nie dają również inne dowody, a w szczególności zeznania świadków Kornelii T. (obecnej w czasie zajścia na szosie) oraz świadka funkcjonariusza MO, który bezpośrednio po dokonanym przestępstwie wypytywał żonę oskarżonego, a nadto świadka Mariana K. obecnego przy tej rozmowie. Z dowodów tych wynika, że samo zajście miało charakter błahy, oskarżony bowiem potrącił rowerem Eryka M., co wywołało wymianę zdań, a następnie kłótnię między nimi, po czym M. z narzeczoną odeszli, oskarżony zaś odjechał rowerem do swojego domu, gdzie opowiedział o powyższym wydarzeniu, i mimo sprzeciwu żony zabrał z szuflady nóż i wybiegł z nim z domu. Gdy oskarżony znalazł się przed domem Kornelii T., trzykrotnie wywoływał pokrzywdzonego, krzycząc "Eryk", a gdy wreszcie spotkał się z nim, ugodził go nożem.Taki przebieg wydarzeń, gdy oskarżony nie reaguje natychmiast po incydencie (notabene zupełnie błahym), lecz jedzie rowerem do domu, skąd zabiera, mimo sprzeciwów żony, nóż i następnie udaje się z powrotem na miejsce, gdzie spodziewa się zastać Eryka M., wywołuje go trzykrotnie i dopiero wtedy zadaje mu cios śmiertelny nożem, po czym wraca do domu i kładzie się spać - nie wskazuje na to, by oskarżony działał pod wpływem silnego wzruszenia.Taki natomiast przebieg wydarzeń zestawiony z faktem, że oskarżony znajdował się w stanie nietrzeźwości, pił bowiem tego dnia kilkakrotnie alkohol, a w jego krwi pobranej do analizy w kilka godzin po dokonanym zabójstwie stwierdzono 1,16‰ alkoholu - wskazuje na to, że oskarżony dopuścił się zabójstwa pod wpływem agresywności, wywołanej nadużyciem alkoholu. W takiej sytuacji, zgodnie z ustalonym już orzecznictwem Sądu Najwyższego, należało wyłączyć możliwość przyjęcia uprzywilejowanej kwalifikacji prawnej z art. 225 § 2 k.k. Skoro bowiem umyślne wprawienie się w stan zakłócenia czynności psychicznej po to, by dokonać przestępstwa, wyłącza możliwość stosowania art. 17 § 1 k.k. i skoro ograniczenie w znacznym stopniu zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem, jeżeli jest skutkiem odurzenia wynikającego z winy sprawcy, wyłącza możliwość stosowania art. 18 § 1 k.k., to również silne wzruszenie wywołane zawinionym wprawieniem się w stan nietrzeźwości wyłącza możliwość przyjęcia uprzywilejowanej kwalifikacji prawnej z art. 225 § 2 k.k.2. Nie jest też słuszny drugi zarzut rewizji, dotyczący kwestii art. 18 § 1 k.k. Także i w tym zakresie uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest wyczerpujące i w pełni przekonywające.Skoro oskarżony, znając swoją nietolerancję na alkohol (wyjaśnił bowiem, że od czasu wypadku motocyklowego w 1961 r. odczuwa jakby zanik pamięci po wypiciu większej ilości alkoholu), dobrowolnie wprawił się w dniu krytycznym w stan nietrzeźwości, to w takiej sytuacji przyjęcie przez Sąd Wojewódzki art. 18 § 2 k.k. było uzasadnione.3. Słuszny natomiast jest zarzut rażącej surowości kary. Sąd Wojewódzki stwierdza, że wprawdzie nie ma podstaw do przyjęcia, iż na poprawę sprawcy liczyć nie można, jednakże zdecydował się na wymierzenie kary eliminacyjnej dlatego, że "wobec nagminności tego rodzaju przestępstw należało uznać, iż względy prewencji ogólnej muszą wziąć w tej sprawie górę nad względami natury prewencji szczególnej mimo poważnych okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego."W związku z tym należy podnieść, że nagminne szerzenie się pewnego rodzaju przestępstw nie może samo przez się uzasadniać wymierzenia - mimo pozytywnej prognozy co do poprawy sprawcy - kary dożywotniego więzienia. Zastosowanie bowiem względem sprawcy, przy pozytywnej prognozie co do jego poprawy, kary eliminującej go ze społeczeństwa byłoby możliwe jedynie w wypadkach wyjątkowo drastycznych, zwłaszcza gdy sposób popełnienia zbrodni i okoliczności, w jakich sprawca się jej dopuścił, są tego rodzaju, że wywołują w społeczeństwie szczególne oburzenie, oraz gdy kara terminowego więzienia, nawet w najwyższym wymiarze, nie dawałaby zadośćuczynienia społecznemu poczuciu sprawiedliwości.W sprawie niniejszej taka sytuacja nie zachodzi. Nagromadzenie bowiem okoliczności łagodzących winę oskarżonego, co zresztą wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jest tak znaczne, że nawet danie przewagi względom natury prewencji ogólnej - ze względu na nagminność tego rodzaju przestępstw - nie pozwalało na odstąpienie od wymierzenia kary wychowawczego terminowego więzienia.Sąd Wojewódzki, zgodnie z materiałem dowodowym, jako okoliczności łagodzące winę oskarżonego przyjął: wzgląd na rodzinę oskarżonego (żona i dwoje dzieci w wieku 9 i 11 lat), dotychczasową niekaralność, skromny i spokojny tryb życia mimo skłonności do alkoholu, pozytywną opinię w miejscu zamieszkania i pozytywne wyniki w pracy zawodowej, zdenerwowanie wywołane incydentem na szosie i wyniki opinii psychiatrycznej wskazujące na to, że u oskarżonego jako charakteropaty wystąpiły pod wpływem alkoholu gwałtowne wyładowania psychoruchowe z następową niepamięcią i że tempore criminis miał on z tego powodu ograniczoną w znacznym stopniu zdolność rozumienia znaczenia czynu i kierowania postępowaniem.Przytoczone okoliczności łagodzące, a zwłaszcza wynikające z opinii biegłych psychiatrów, w pełni uzasadniają uznanie wymierzonej kary za rażąco surową, a w konsekwencji przemawiają za jej złagodzeniem.Podnieść jeszcze należy, że fakt wyłączenia możliwości zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary ze względu na to, iż ograniczenie poczytalności było skutkiem odurzenia alkoholowego wynikającego z winy sprawcy, co nadto jest ustawową okolicznością obciążającą - nie stoi na przeszkodzie wzięcia tego stanu pod uwagę w ramach art. 54 k.k. jako okoliczności łagodzącej, skoro stan ten był wywołany nie tylko użyciem alkoholu, ale również niepełnowartościowością psychiczną oskarżonego, który - jak już wspomniano - jest charakteropatą.Sąd Najwyższy uchylił orzeczenie o utracie praw publicznych i obywatelskich praw honorowych, ponieważ wobec złagodzenia kary stało się ono fakultatywne, a osobowość oskarżonego, a w szczególności dobra opinia, jaką się dotychczas cieszył, oraz okoliczności wynikające z orzeczenia lekarzy psychiatrów przemawiają przeciw stosowaniu tej kary dodatkowej.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.