III KR 105/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Żylewicz. Sędziowie: K. Grzebuła, dr K. Mioduski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Miernik.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Stanisława S. i Romualda K., oskarżonych z art. 168 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i obrońców od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 4 grudnia 1973 r.1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oskarżonych Stanisława S. i Romualda K. uznał za winnych, iż w dniu 17 lipca 1973 w B. dopuścili się czynów nierządnych z Emilią G. wyzyskując okoliczność, że ta znajdowała się w stanie omdlenia i pełnej utraty świadomości, tj. przestępstwa określonego w art. 169 k.k., i za to na podstawie tego przepisu skazał oskarżonego Stanisława S. na 6 lat, a oskarżonego Romualda K. na 3 lata pozbawienia wolności, zaliczając oskarżonym na poczet kar okresy tymczasowego aresztowania od dnia 18 lipca 1973 r.;2) poza tym utrzymał tenże wyrok w mocy (...);3) na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) złagodził wymierzoną oskarżonemu Stanisławowi S. karę o jedną trzecią, tj. do 4 lat pozbawienia wolności, a oskarżonemu Romualdowi K. na podstawie art. 3 ust. 1 tejże ustawy o połowę, tj. do 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.Uzasadnienie faktyczne1. Rewizja prokuratora jest niezasadna.Jak to zostanie wykazane poniżej przy rozważaniach dotyczących rewizji oskarżonych, oskarżeni nie dopuścili się w ogóle przestępstwa zgwałcenia określonego z art. 168 k.k., lecz występku określonego w art. 169 k.k. Dlatego żądanie rewizji przypisania oskarżonym zbrodni określonej w art. 168 § 2 k.k. nie może być w żadnym wypadku uwzględnione (...).Zawarta w zaskarżonym wyroku ocena odpowiednich fragmentów wyjaśnień oskarżonego Romualda K., przedstawiających w sposób niekorzystny dla oskarżonego Stanisława S. sposób działania tegoż, nie jest bynajmniej dowolna, gdyż Sąd Wojewódzki przekonująco wyjaśnił, dlaczego nie daje wiary tej części pomówienia oskarżonego Romualda K., w której mowa o użyciu butelki. Ponieważ oskarżony Romuald K. w pierwszych przesłuchaniach nie wspominał o użyciu butelki, a zaczął o niej mówić wtedy, gdy oskarżony Stanisław S. obciążył go tym w swoich wyjaśnieniach, przy czym żadne inne dowody nie przemawiają za użyciem butelki, miał Sąd Wojewódzki dostateczną podstawę, aby uznać pomówienie oskarżonego Romualda K. w tej części za dowód wątpliwy. To stanowisko instancja rewizyjna podziela jako pozostające w pełni pod ochroną art. 4 § 1 k.p.k. i należycie respektujące zasadę określoną w art. 3 § 3 k.p.k.2. Rewizje obrońców oskarżonych są zasadne jedynie w tym zakresie, w jakim kwestionują przypisanie oskarżonym przestępstwa zgwałcenia przy użyciu podstępu.Nietrafnie natomiast rewizja oskarżonego Stanisława S. kwestionuje ustalenie zaskarżonego wyroku dotyczące dopuszczenia się przez tego oskarżonego czynu nierządnego z Emilią G. Sama rewizja stwierdza, że w sprawie jest niewątpliwe, iż z pokrzywdzoną odbyto stosunek płciowy, na ten fakt bowiem wskazuje badanie ginekologiczne, jakiemu została ona poddana bezpośrednio po zdarzeniu. Ta okoliczność, w powiązaniu z zeznaniami pokrzywdzonej, pozwalała sądowi uznać za wiarygodne wyjaśnienia oskarżonego Romualda K. co do tego, że oskarżony Stanisław S. odbył z pokrzywdzoną stosunek płciowy. Za wiarygodnością tego wyjaśnienia przemawiają zeznania świadków Jana C. i Piotra A., którym oskarżony Romuald K. zwierzał się, że nie on sam tylko miał w krytycznym dniu zbliżenie płciowe z Emilią G.Nie podziela też instancja rewizyjna wywodów rewizji obrońcy oskarżonego Romualda K., zmierzających do wykazania, że wynurzenia tego oskarżonego przed świadkami Janem C. i Piotrem A. dotyczące odbycia przez oskarżonego stosunku płciowego z Emilią G. nie odpowiadały rzeczywistości, lecz były jedynie przechwałkami oskarżonego pozostającymi w oczywistej sprzeczności z faktami.Oskarżony Romuald K. miał w chwili czynu blisko 19 lat, pracował jako monter w Przedsiębiorstwie Remontowo-Montażowym w G. i - co podkreśla rewizja jego obrońcy - miał powodzenie u kobiet. W tych warunkach nie do przyjęcia jest teza rewizji, jakoby miał on traktować zbliżenie seksualne z kobietą jako fakt, którym można i trzeba aż chlubić się przed znajomymi. Wyjaśnienia oskarżonego Stanisława S. obciążające oskarżonego Romualda K. oraz jego ucieczka z miejsca przestępstwa w momencie zbliżenia się do tego miejsca osób postronnych uzasadniają należycie przekonanie Sądu Wojewódzkiego o tym, że wynurzenia oskarżonego Romualda K. wobec świadków Jana C. i Piotra A. odpowiadały rzeczywistemu przebiegowi wydarzeń.Rewizje obu obrońców słusznie kwestionują ustalenie zaskarżonego wyroku, jakoby oskarżeni "podstępem doprowadzili Emilię G. do stanu nieprzytomności przez podanie jej znacznej ilości alkoholu." Oskarżeni bowiem - co wynika zresztą z ustaleń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - nie stosowali względem Emilii G. żadnego podstępu. Prawdą jest, że częstowali oni 19-letnią pokrzywdzoną w szoferce samochodu ciężarowego winem i wódką i że Emilia G., ulegając namowie, wypiła około 150 gramów wina, jak sama wyjaśniała na rozprawie, lub około 250 gramów wina, jak to ustalił Sąd Wojewódzki.Pomijając już okoliczność, czy można taką ilość wypitego wina uznać, jak to przyjął sąd pierwszej instancji, za "znaczną ilość alkoholu", podnieść należy, że oskarżeni częstując pokrzywdzoną nie podejmowali jakichkolwiek podstępnych zabiegów, a ona sama wiedziała doskonale, co i w jakiej ilości pije i nawet sama wespół z Romualdem K. udała się do sklepu po zakup trzeciej butelki wina.Pokrzywdzona znajdowała się wtedy w pobliżu miejsca zamieszkania swego brata i miała całkowitą swobodę poruszania się, w tym także możność opuszczenia towarzystwa oskarżonych i udania się do mieszkania brata, do którego rzekomo miała jakiś interes.Istotą podstępu w rozumieniu art. 168 § 1 k.k. jest podjęcie takich oszukańczych zabiegów, które zdolne są doprowadzić nawet rozważną, przestrzegającą zasad obyczajności kobietę do poddania się czynowi nierządnemu. Nie stanowi przeto takiego podstępu nakłanianie pełnoletniej, znającej działanie alkoholu kobiety do picia napojów alkoholowych, chociażby nakłaniający miał na celu odbycie z odurzoną alkoholem stosunku płciowego. Nie będzie też stanowić takiego podstępu np. oszukańcze przyrzeczenie małżeństwa lub tym bardziej oszukańcze przyrzeczenie materialnej rekompensaty za poddanie się czynowi nierządnemu.Ponieważ oskarżeni nie posługiwali się względem pokrzywdzonej ani przemocą, ani groźbą bezprawną, ani podstępem, czyny ich nie wyczerpują znamion zgwałcenia przewidzianego w art. 168 k.k. Nie oznacza to jednak, że oskarżeni w ogóle nie dopuścili się przestępstw. Jak to bowiem wynika z trafnych w tej części ustaleń uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Emilia G. po spożyciu na czczo wspomnianej wyżej ilości wina, znajdując się w okresie menstruacji, w gorącej porze roku, w dusznej i zadymionej papierosami kabinie samochodu straciła w pewnym momencie przytomność i świadomość, co się z nią dzieje. Ten jej stan omdlenia i utraty świadomości wykorzystali obydwaj oskarżeni, dopuszczając się z nieprzytomną dziewczyną czynów nierządnych. Takie ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uzasadniają w pełni przypisanie oskarżonym występków określonych w art. 169 k.k. A zatem stosownie do art. 386 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone orzeczenie i orzekł co do istoty sprawy, skazując oskarżonych na podstawie art. 169 k.k. (...).