IV K 3/65

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Elżbiety M., oskarżonej z art. 23 § 1 k.c. w związku z art. 225 § 1 k.k., z powodu rewizji, założonej przez oskarżoną od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 30 marca 1965 r. IV K 3/65, na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1, 439 k.p.k. oraz art. 9 i 17 dekretu o o.s.k. -1. przyjmując, że oskarżona Elżbieta M. popełniła zarzucany jej czyn pod wpływem silnego wzruszenia, skazuje ją za tak przypisany czyn na pięć lat więzienia, zaliczając na poczet tej kary okres tymczasowego aresztowania od dnia 27 lipca 1964 r., a ponadto z mocy art. 49 k.k. orzeka w stosunku do Elżbiety M. utratę praw rodzicielskich na okres lat sześciu;2. zasądza od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania karnego oraz 900 zł opłaty sądowej za obie instancje.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Szczecinie uznał oskarżoną Elżbietę M. za winną tego, że 6 lipca 1964 r. w Szczecinie w zamiarze pozbawienia życia swej półtorarocznej córki Stanisławy M. wyrzuciła ją z okna mieszkania mieszczącego się na drugim piętrze z wysokości ponad 8 metrów na kamienny chodnik ulicy, lecz zamierzonego skutku nie osiągnęła bowiem w wyniku upadku Stanisława M., nie poniosła śmierci, doznając wieloodłamowego uszkodzenia kości sklepienia czaszki, wstrząśnienia i stłuczenia mózgu z uszkodzeniem korowych ośrodków wzroku co spowodowało bardzo ciężkie uszkodzenie ciała i chorobę zagrażającą bezpośrednio życiu, i za ten czyn skazał ją z mocy art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 225 § 1 na karę 8 lat więzienia, a poza tym z mocy art. 49 k.k. orzekł utratę praw rodzicielskich na okres lat sześciu, zaliczył jej na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności wobec tymczasowego aresztowania od dnia 27 lipca 1964 r. do dnia 30 marca 1965 r., zasądził od niej koszty postępowania karnego oraz opłatę sądową w kwocie 909 zł.Powyższy wyrok zaskarżyła oskarżona Elżbieta M. zarzucając błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku oraz obrazę prawa materialnego w wyniku wyrażenia niesłusznego poglądu, iż do przyjęcia kwalifikacji z art. 225 § 1 k.k. wystarcza w danym przypadku stwierdzenie biegłych psychiatrów, że oskarżona działała z zachowaniem rozumienia znaczenia czynu i kierowania swym postępowaniem, jakkolwiek pojęcie niepoczytalności ewentualnie poczytalności zmniejszonej i stan silnego wzruszenia nie są w zasadzie porównywalne, natomiast fakt, że oskarżona usiłowała również sama pozbawić się życia pod wrażeniem krzywdy doznanej od najbliższych osób i krytycznych warunków bytowych, przy uwzględnieniu jej wybitnie niskiego poziomu intelektualnego i demoralizującego wpływu środowiska, w którym oskarżona wychowywała się i przebywała - uzasadnia w pełni przyjęcie, iż dopuściła się ona zarzucanego jej czynu pod wpływem silnego wzruszenia w rozumieniu art. 225 § 2 k.k. W konkluzji rewizja oskarżonej M. wniosła o zmianę kwalifikacji prawnej czynu, którego dopuściła się oskarżona na art. 225 § 2 k.k. i wymierzenie jej w związku z tym odpowiednio łagodniejszej kary.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Rewizja oskarżonej M. jest zasadna. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się w należyty sposób do kwestii działania oskarżonej w stanie silnego wzruszenia. W sprawie tej bowiem Sąd ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że z opinii i wywodów biegłych psychiatrów na rozprawie wynika, iż działanie oskarżonej mogło być spowodowane wzruszeniem, które powstało skutkiem scysji oskarżonej z matką, jednak wzruszenia tego według biegłych nie można przyjąć za czynnik ograni czający zdolności rozpoznania znaczenia czynu i kierowania swym postępowaniem. Tego rodzaju lakoniczne stwierdzenie wskazuje na to, że Sąd bądź nie rozważał w ogóle możliwości zastosowania względem oskarżonej przepisu art. 225 § 2 k.k., bądź też utożsamił pojęcie "silnego-wzruszenia" i "zmniejszonej poczytalności", jakkolwiek są to dwa pojęcia różne rodzajowo, bowiem silne wzruszenie jest procesem psychicznym wywołanym u sprawcy na skutek przeżywania przez niego afektu zwanego fizjologicznym, natomiast niepoczytalność względnie poczytalność zmniejszona, o których mowa w art. 17 § 1 i 18 § 1 k.k. są wynikiem patologicznych zmian w psychice sprawcy. Pozostało więc do rozstrzygnięcia zagadnienie czy w przedmiotowym wypadku zaistniały warunki do zastosowania przepisu § 2 art. 225 k.k. Dla uzyskania prawidłowego rozstrzygnięcia i dokonania właściwej oceny zanalizować trzeba dokładnie całość materiału dowodowego sprawy celem wydobycia na jaw i uwypuklenia wszystkich elementów charakteryzujących tło i pobudki, które stały się motorem działania przestępnego. Tak bowiem przeprowadzona analiza pozwoli na odtworzenie, o ile możności jak najbardziej dokładne, stanu psychicznego oskarżonej M. tempore criminis, co umożliwić może wyprowadzenie prawidłowego wniosku odnośnie przewagi elementów Uczuciowych nad elementami rozumowymi.Oskarżona M., urodzona jest w dniu 28 grudnia 1943 r., posiada średnie wykształcenie, z zawodu jest pielęgniarką, niezamężną, matką jednego dziecka.Stosunki jej rodzinne układały się wręcz źle. Między nią a matką istniały stale narastające nieporozumienia, które przemieniały się w kłótnie i bicie jej przez matkę. Skutkiem tego rodzaju zachowania się matki zmuszona była nawet nocą uciekać do H. Poza tym była poniewierana i bita przez ojczyma, który w czasie przebywania matki oskarżonej w szpitalu, zamierzał współżyć z nią cieleśnie, czemu się sprzeciwiała. Tego rodzaju warunki rodzinne wywoływały u oskarżonej zniechęcenie do życia, rozpacz i zamiar popełnienia samobójstwa. Oskarżona wobec obcych ludzi żaliła się na swe ciężkie, nie do zniesienia warunki domowe, przy czym wobec świadka Z. oświadczyła, że matka wyrzuciła ją z domu oraz "że się utopi", a wobec świadka H. stwierdziła, że popełni samobójstwo. Skutkiem tego rodzaju sytuacji życiowej oskarżonej M. był fakt od dłuższego czasu trwającego i narastającego uczucia zniechęcenia do życia, determinacji i rozpaczy. Jeśli na tle powyższej sytuacji rozważyć zajście między oskarżoną M. a jej matką, a polegające na słownym jej znieważeniu i pobiciu jej oraz groźbie nie opiekowania się w dalszym ciągu jej dzieckiem, przy równoczesnym braku mieszkania - to nie sposób nie uznać, że zajście to wywołało u oskarżonej M., należącej do kategorii ludzi typu patologiczno-histerycznego, stan wzmożonego napięcia uczuciowego rozpaczy i determinacji, której wynikiem był zamiar zabicia swego dziecka i popełnienia samobójstwa Nie do pomyślenia jest bowiem sytuacja, by człowiek zdrowy na umyśle, wbrew naturalnemu instynktowi życiowemu, dopuszczał się zbrodni zabójstwa i równocześnie usiłował popełnić samobójstwo w stanie psychicznie zrównoważonym.Wyżej opisany stan psychiczny, w jakim znajdowała się oskarżona M. w chwili popełnienia przestępstwa ocenić należy jako stan, w którym elementy uczuciowe, emocjonalne, przeważyły nad rozumowymi, co w efekcie daje podstawę do przyjęcia, że działała ona tempore criminis w warunkach silnego wzruszenia.Fakt, że oskarżona znajdowała się w chwili popełnienia czynu przestępnego pod wpływem alkoholu nie wyklucza uznania jej działania pod wpływem silnego wzruszenia, skoro dominującą rolą i czynnikiem motorycznym jej działania przestępnego były wyżej omówione elementy, alkohol natomiast w przedmiotowym wypadku odegrał rolę jedynie uboczną, pomocniczą.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy zmienił kwalifikację prawną przypisanego oskarżonej M. czynu na art. 225 § 2 k.k.W przedmiocie wymiaru kary zauważa Sąd Najwyższy, że przy uwzględnieniu okoliczności łagodzących i obciążających przyjętych przez Sąd I instancji oraz młodego wieku oskarżonej, braku doświadczenia życiowego, środowiska w którym się wychowywała, wymierzona jej w sentencji wyroku kara pozbawienia wolności jak i kara dodatkowa pozbawienia praw rodzicielskich jest odpowiadająca wysokości jej przewinienia.Z tych wzglądów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku postanawiając o kosztach postępowania i opłacie sądowej zgodnie z przepisami ustawy.