III CZP 21/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Majorowicz, T. Miłkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krajowej Rady Polskiego Związku Działkowców Zarząd Pracowniczych Ogrodów Działkowych "Skanda" w O. przeciwko Irenie G. o wydanie nieruchomości po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie postanowieniem z dnia 14 kwietnia 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa właściwego Zarządu Pracowniczych Ogrodów Działkowych przeciwko byłemu członkowi o wydanie działki należącej do pracowniczego ogrodu działkowego?2. Czy Polski Związek Działkowców jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego?"udziela następującej odpowiedzi:1. Sprawa o wydanie działki należącej do pracowniczego ogrodu działkowego wniesiona przez właściwy organ Polskiego Związku Działkowców przeciwko byłemu członkowi podlega rozpoznaniu w drodze postępowania sądowego.2. Polski Związek Działkowców nie jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa wniosła o nakazanie pozwanej wydania działki nr 80 położonej w ogrodzie "Skanda" w O. i wyjaśniła, że w 1972 r. pozwana otrzymała wymienioną działkę w celu prowadzenia na niej upraw zgodnie z regulaminem Pracowniczych Ogrodów Działkowych. Wielokrotne lustracje wykazały, że działka ta jest zaniedbana. Zaniedbania te nie zostały usunięte, co spowodowało pozbawienie pozwanej członkostwa w Związku Działkowców i prawa użytkowania działki. Uchwała właściwych organów związku w tym zakresie jest prawomocna. Ponieważ pozwana odmawia dobrowolnego wydania działki, przeto powództwo stało się konieczne.Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa i przeczyła, by dopuściła się zaniedbań w uprawianiu działki.Sąd Rejonowy powództwo oddalił, ustalając, że wprawdzie w okresie wcześniejszym pozwana niezbyt starannie uprawiała działkę, jednakże w czasie długotrwałego postępowania o pozbawienie jej członkostwa nastąpiła w prowadzeniu ogrodu poprawa i obecnie pozbawienie jej działki byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wyrok ten wraz z uzasadnieniem Sąd Rejonowy doręczył z urzędu obu stronom.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji wniesionej przez stronę powodową, Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone na wstępie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Odpowiedzi na pierwsze pytanie należy poszukiwać w treści art. 1 i 2 k.p.c. oraz w ustawie z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 58). Otóż zgodnie z dyspozycją art. 1 k.p.c. sprawa cywilna jest nie tylko sprawą wynikającą ze stosunków unormowanych przepisami prawa cywilnego, ale także sprawą wynikającą ze stosunków unormowanych przepisami prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, w jakimkolwiek akcie ustawodawczym byłyby te sprawy zamieszczone, a także inne sprawy, do których z mocy szczególnych ustaw należy stosować przepisy k.p.c. W myśl art. 8 ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych grunty przeznaczone pod pracownicze ogrody działkowe są przekazywane w użytkowanie Polskiemu Związkowi Działkowców i Związek ten przydziela poszczególne działki swoim członkom. Do jego też uprawnień należy przyjmowanie członków, przydzielanie działek oraz pozbawianie członkostwa i prawa użytkowania działki (art. 28 ustawy). Sprawy o przydzielenie i oddanie działki pracowniczej są zatem sprawami cywilnymi w rozumieniu powołanych przepisów prawa, jako że są to sprawy polegające na wywołaniu skutku prawnego w zakresie stosunku cywilnoprawnego, którego uczestnicy muszą na wypadek sporu występować w charakterze równoprawnych podmiotów.Zgodnie z treścią art. 2 k.p.c. sprawy cywilne rozpoznawane są przez sądy powszechne, chyba że zostały przekazane do rozpoznania innym organom. Sprawy z zakresu oddania działki pracowniczej po pozbawieniu członkostwa w Związku Działkowców nie zostały przekazane do rozpoznania innym organom niż sądy. Sprawy te, jako mające charakter spraw cywilnych, należą zatem do orzecznictwa sądów powszechnych. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych orzecznictwu sądowemu nie podlegają sprawy dotyczące członkostwa w Polskim Związku Działkowców.Jeśli chodzi o drugie pytanie, to należy na nie udzielić odpowiedzi przeczącej w tym sensie, że Polski Związek Działkowców nie jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu przepisów k.p.c. Podobne zagadnienie było już przedmiotem rozstrzygnięć w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2.VI.1966 r. III CZP 21/66 (OSNCP 1966, z. 12, poz. 207) oraz w uchwale z dnia 20.X.1970 r. III CZP 67/78 (OSNCP 1979, z. 4, poz. 69). W pierwszej chodziło o charakter związków zawodowych, w drugiej - o cechy rzemiosła.W obu przypadkach wymienione organizacje społeczne nie zostały zaliczone do jednostek gospodarki uspołecznionej w rozumieniu przepisów k.p.c.Zestawienie przepisów art. 33 § 1 pkt 6 i art. 1 § 2 k.c. z treścią art. 14 k.p.c. daje podstawę do wniosku, że ustawodawca na gruncie prawa procesowego, inaczej niż na tle prawa materialnego, nie zaliczył organizacji społecznych ludu pracującego, których działanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, da kategorii jednostek gospodarki uspołecznionej.Wprawdzie ze względu na jedność systemu prawnego należałoby pojęciu "jednostka gospodarki uspołecznionej" nadawać tę samą treść zarówno na gruncie prawa procesowego, jak i na gruncie prawa materialnego, wszakże zasada ta nie wyklucza sytuacji, w której pojęcia te nie będą się pokrywać. Tak też nie jest, a wynika to z treści art. 14 k.p.c., który w przeciwieństwie do art. 1 § 2 k.c. poleca stosować przepisy kodeksu postępowania cywilnego odnoszące się do jednostek gospodarki uspołecznionej tylko do instytucji państwowych, a nie do organizacji społecznych ludu pracującego, których zadaniem nie jest prowadzenie działalności gospodarczej.Polski Związek Działkowców jest niewątpliwie organizacją społeczną ludu pracującego. Wynika to przede wszystkim z art. 24 ust. 1 ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych.Celem Związku nie jest jednak prowadzenie działalności gospodarczej. Zasadniczy cel Związku został określony w art. 26 ust. 1 ustawy. Wynika z niego, że podstawowym zadaniem Związku jest działanie na rzecz wszechstronnego rozwoju pracowniczych ogrodów działkowych. Związek może także prowadzić działalność gospodarczą, nie jest to wszakże działalność zasadnicza (art. 26 ust. 2 ustawy). O charakterze Związku decydują cechy dominujące, nie zaś drugorzędne. Prowadzi to do wniosku, że Polski Związek Działkowców nie jest organizacją społeczną ludu pracującego, której zadaniem jest prowadzenie działalności gospodarczej.Stosownie do tego należało uznać, iż Związek ten nie jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego.Powyższe okoliczności uzasadniały przyjęcie poglądu wyrażonego w sentencji uchwały.