III CZP 67/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: W. Bryl, Z. Marmaj (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Cechu Rzemiosł Budowlanych i Drzewnych w S. przeciwko Henrykowi M. i Michałowi M. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie postanowieniem z dnia 1.VIII.1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy cech rzemiosła jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego?"uchwalił:Cech rzemiosła nie jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Szczecinie, w uwzględnieniu powództwa Cechu Rzemiosł Budowlanych i Drzewnych w S. wyrokiem z dnia 28.X.1977 r. zasądził od każdego z pozwanych na rzecz powodowego Cechu po 3.606 zł z odsetkami i kosztami procesu. Sąd nie sporządził z urzędu uzasadnienia wyroku i nie doręczył go stronom, a pismo pełnomocnika jednego z pozwanych z dnia 18.V.1978 r. wyrażające pogląd, że wyrok podlega uzasadnieniu i doręczeniu obu stronom z urzędu - potraktował jako wniosek o sporządzenie uzasadnienia i wniosek ten, jako zgłoszony po upływie terminu zakreślonego przepisem art. 328 § 1 k.p.c. odrzucił. Rozpoznając sprawę na skutek zażalenia pozwanego, Sąd Wojewódzki przekazał w trybie art. 391 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji niniejszej uchwały zagadnienie prawne. Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ponieważ zarówno kodeks cywilny, jak i kodeks postępowania cywilnego, choć nie zawierają definicji "jednostka gospodarki uspołecznionej", posługują się tym terminem tak, jakby chodziło o termin nie budzący wątpliwości, przeto zaszła potrzeba wyjaśnienia tego terminu przez doktrynę i orzecznictwo sądowe. Tego zagadnienia dotyczy w szczególności uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2.VI.1966 r. III CZP 21/66 (OSNCP 1966, z. 12, poz. 207), w której Sąd Najwyższy nie zaliczył związku zawodowego do jednostek gospodarki uspołecznionej w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego. Uchwała ta, zaaprobowana w piśmiennictwie prawniczym, podkreśla, że zestawienie przepisu art. 33 § 1 pkt 6 i art. 1 § 2 k.c. z dyspozycją art. 14 k.p.c. świadczy w sposób wyraźny, iż ustawodawca na gruncie procesowym - inaczej niż w kodeksie cywilnym - nie zamierzał zaliczyć organizacji społecznych ludu pracującego, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, do kategorii jednostek gospodarki uspołecznionej. Wprawdzie zasada jedności systemu uzasadniałaby mniemanie, że ustawodawca pojęciu "jednostka gospodarki uspołecznionej" nadaje tę samą treść zarówno na gruncie prawa cywilnego, jak i na gruncie prawa procesowego, jednakże zasada ta nie wyklucza sytuacji, w której pojęcie to na gruncie k.p.c. może być zawężone. W szczególności wynika to z art. 14 k.p.c., który w przeciwieństwie do art. 1 § 2 k.c. poleca stosować przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące jednostek gospodarki uspołecznionej tylko do instytucji państwowych, a nie do organizacji społecznych ludu pracującego, których zadaniem nie jest prowadzenie działalności gospodarczej. Organizacją społeczną ludu pracującego przyjęto nazywać dobrowolny i związany stałą więzią organizacyjną zespół osób, mający własne organy i autonomię wewnętrzną oraz zróżnicowany stopień niezależności od organów państwowych. Cech rzemiosł, jako społeczno-zawodowa organizacja rzemieślników, jest niewątpliwie organizacją społeczną ludu pracującego. Nasuwają się jednak wątpliwości, czy jest to organizacja ludu pracującego prowadząca działalność gospodarczą, gdyż w takim przypadku byłaby zrównana na gruncie kodeksu postępowania cywilnego z jednostkami gospodarki uspołecznionej. Ustawa z dnia 8 czerwca 1972 r. o wykonaniu organizacji rzemiosła (Dz. U. Nr 23, poz. 164) zalicza w sposób wyraźny do gospodarczych organizacji rzemiosła izby rzemieślnicze (art. 31 ust. 1) oraz Centralny Związek Rzemiosła (art. 36 ust. 1). Natomiast przy określaniu istoty cechów i ich zadań nie używa już zwrotu, że jest to gospodarcza organizacja, a kładzie nacisk na aspekt społeczno-zawodowy. Mianowicie w art. 24 ustawa określa je jako społeczno-zawodowe organizacje rzemiosła, w art. 25 zaś, wymieniając zakres zadań cechów, nie akcentuje zadań gospodarczych. Ich funkcja sprowadza się w zasadzie do podejmowania zadań o charakterze społeczno-wychowawczym i reprezentacyjnym mającym na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych ich członków. Należy tu podkreślić, iż zadanie określone w art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy, a polegające na współdziałaniu ze związkami w organizowaniu działalności socjalnej i kulturalno-oświatowej, wskazuje na bliską łączność cechów ze związkami zawodowymi, które - jak to już zostało powiedziane na wstępie - nie są, w rozumieniu przepisów k.p.c. jednostkami gospodarki uspołecznionej. Wprawdzie ustawa nie wyklucza możliwości prowadzenia przez cech działalności gospodarczej, co zdaje się wynikać z treści art. 25 ust. 1 pkt 9, jednakże nawet taka ewentualność nie może stanowić podstawy do uznania, że cech jest organizacją społeczną ludu pracującego, której zadanie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej. Nie byłaby to bowiem działalność dominująca, gdyż zadanie cechów sprowadza się w istocie do działalności niegospodarczej i właśnie ona odgrywa w nich rolę zasadniczą. O charakterze organizacji decydują przecież cechy dominujące, a nie stanowiące margines jej działalności. Powyższe okoliczności prowadzą do przyjęcia poglądu wyrażonego w sentencji uchwały.