III PZP 20/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN: S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Olgi K. przeciwko Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w S. o ekwiwalent za ziemniaki, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 30 marca 1983 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy § 3 ust. 5 załącznika do układu zbiorowego pracy dla państwowych gospodarstw rolnych ma także zastosowanie a contrario do pracowników, z którymi rozwiązano umowę o pracę przed dniem 30 kwietnia (z innych przyczyn określonych w ust. 7 tego przepisu), powodując, że ustanie stosunku pracy przed tą datą pozbawia pracownika prawa do ekwiwalentu pieniężnego za działkę pod ziemniaki?2. Czy w przypadku przebywania na urlopie bezpłatnym w okresie od dnia 21.IV.1982 r. do dnia rozwiązania umowy o pracę w trybie wzajemnego porozumienia, tj. dnia 31 maja 1982 r., datą ustania zatrudnienia w rozumieniu wymienionych wyżej przepisów jest początek urlopu bezpłatnego?"uchwalił, co następuje:Pracownik, który dłużej niż 1 miesiąc korzysta z urlopu bezpłatnego, bezpośrednio po którym umowa o pracę ulega rozwiązaniu w drodze porozumienia stron, ma prawo do ekwiwalentu za ziemniaki zgodnie z § 3 ust. 8 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r., jeżeli działki pod ziemniaki zostały przydzielone pracownikowi przed rozpoczęciem przez niego urlopu bezpłatnego. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni dochodzi wypłacenia jej ekwiwalentu pieniężnego za działkę pod ziemniaki, z której nie korzystała w naturze.Pozwane gospodarstwo wniosło o oddalenie żądania, wnioskodawczyni bowiem przestała pracować w dniu 20.IV.1982 r., a więc zgodnie z § 3 ust. 5 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych nie nabyła uprawnień do żądanego świadczenia.Terenowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 2.XII.1982 r. ustaliła, iż wnioskodawczyni przysługuje ekwiwalent za ziemniaki, z tym uzasadnieniem, że stosunek pracy został z nią rozwiązany z dniem 31.V.1982 r.; toteż warunek określony w wymienionym przepisie został spełniony.Od tego orzeczenia wniósł odwołanie pozwany zakład pracy, zarzucając, że wprawdzie umowa o pracę została rozwiązana już po dniu 30.IV.1982 r., ale faktycznie wnioskodawczyni przestała pracować przed tą datą, ponieważ już dnia 21.IV.1982 r. była na urlopie bezpłatnym. W ocenie pozwanego jedynie faktyczne wykonywanie obowiązków zawodowych pozwala na uznanie, że warunek zatrudnienia wymagany w u.z.p. został spełniony.Okręgowy Sąd, rozpoznając odwołanie pozwanego zakładu pracy, stwierdził istnienie zagadnienia prawnego przytoczonego w sentencji, budzącego poważne wątpliwości, które przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Paragraf 3 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. w brzmieniu ustalonym na dzień 1 stycznia 1981 r. nie normuje wprost sytuacji, w jakiej dacie powstaje dla pracownika stałego utrzymującego rodzinę prawo do ziemi pod ziemniaki w ilości 25 arów bądź do ekwiwalentu za ziemniaki.Działka ziemi pod ziemniaki lub ekwiwalent pieniężny za ziemniaki stanowi świadczenie zakładu pracy na rzecz pracownika stałego, który utrzymuje rodzinę, a więc z jednej strony ma charakter pomocy zakładu pracy w utrzymaniu przez pracownika rodziny, z drugiej strony stanowi element motywacyjny do pozostania przez pracownika w stałym zatrudnieniu zapewniającym środki osobowe produkcji.Z § 3 ust. 5 wymienionego załącznika wynika, że pracownik przyjęty do pracy po okresie przydziału działek pod ziemniaki, co z reguły musi mieć miejsce w czasie do dnia 30 kwietnia każdego roku, nie ma prawa do ziemi pod ziemniaki i ekwiwalentu pieniężnego.Przepis ten więc nie normuje wprost sytuacji pracowników, którzy w okresie przydzielania ziemi pod ziemniaki nie pozostawali w stosunku pracy wskutek rozwiązania umowy o pracę, bądź nie wykonywali pracy z powodu przebywania na urlopie bezpłatnym przez okres dłuższy niż 1 miesiąc.Unormowania zawarte w § 3 ust. 7 załącznika dotyczą innych sytuacji.Z całokształtu unormowań § 3 załącznika nr 2 wynika, że ziemia pod ziemniaki może być przydzielona pracownikowi państwowego przedsiębiorstwa rolnego pozostającemu w stosunku pracy. Nie może więc uzyskać działki ziemi pod ziemniaki, bądź nabyć prawa do ekwiwalentu za ziemniaki w drugim roku były pracownik, z którym umowa o pracę została rozwiązana przed przydzieleniem pracownikom działek pod ziemniaki.Wykładnia taka wynika z dyrektywy interpretacyjnej zawartej w art. 7 kodeksu pracy oraz w ust. 5 § 3 wymienionego załącznika.W takiej samej sytuacji znajduje się pracownik stały korzystający w okresie przydzielania ziemi z urlopu bezpłatnego przez okres dłuższy niż 1 miesiąc, jeżeli następnie rozwiązuje umowę o pracę, a więc nie wraca do pracy. W myśl bowiem art. 174 § 2 kodeksu pracy okres urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie tego przepisu nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (wyjątek w tej mierze dotyczący tylko uprawnień do urlopu wypoczynkowego zawarty jest w § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 października 1974 r. w sprawie pracowniczych urlopów wypoczynkowych - Dz. U. Nr 43, poz. 259 ze zm.). Jeżeli więc pracownik korzysta z urlopu bezpłatnego w okresie przydzielania działek pod ziemniaki, i to przez okres trwający dłużej niż 1 miesiąc, a następnie rozwiązuje umowę o pracę w drodze porozumienia stron, to należy dojść do wniosku, że pracownik ten wszelkie uprawnienia pracownicze utracił z chwilą rozpoczęcia bezpłatnego. Pracownik taki bowiem nie może być w sytuacji korzystniejszej od pracownika, który zostanie przyjęty do pracy po przydziale działek pod ziemniaki. Pogląd przeciwny byłby sprzeczny z art. 8 kodeksu pracy oraz zasadami wynikającymi z wymienionego załącznika nr 2, które głoszą, że świadczenia przysługują pracownikom w związku z pracą świadczoną na rzecz przedsiębiorstwa.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.