I PR 65/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska. Sędziowie SN: W. Dębicka, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Ludmiły W. przeciwko Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w D. o ekwiwalent za ziemniaki na skutek odwołania wnioskodawczyni od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 22 maja 1979 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego Państwowego Gospodarstwa Rolnego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 6.250 zł z 8% od dnia 20 grudnia 1978 r.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni twierdziła, że była zatrudniona w Zakładzie Rolnym P., należącym do pozwanego Gospodarstwa w czasie od września 1976 r. do dnia 23.VI.1978 r., z którym to dniem rozwiązała umowę o pracę za porozumieniem zakładów i podjęła pracę w Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B. Pozwane Gospodarstwo nie wypłaciło jej należnego ekwiwalentu pieniężnego za ziemniaki w kwocie 6250 zł.Na tej podstawie wnioskodawczyni wystąpiła do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Państwowym Gospodarstwie Rolnym w B., która przekazała sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdyni do rozpatrzenia ze względu na występujące w sprawie poważne wątpliwości prawne.Okręgowy Sąd, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zaskarżonym wyrokiem oddalił wniosek, a rozstrzygnięcie swoje uzasadnił następująco:Wnioskodawczyni była zatrudniona w pozwanym Gospodarstwie w charakterze specjalisty do spraw produkcji zwierzęcej w czasie od dnia 20.IX.1976 r. do dnia 23.VI.1978 r., to jest do dnia rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron. W roku 1978 wnioskodawczyni nie ubiegała się o przydzielenie działki pod ziemniaki.Według § 3 ust. 4 rozdziału XII załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych według stanu prawnego na dzień 30 czerwca 1976 r. pracownikom, którzy rezygnują z przydziału działki pod ziemniaki lub z bezpłatnie wydawanych ziemniaków na zasadach określonych w § 3 ust. 2 pkt 1, wypłaca się ekwiwalent pieniężny w wysokości obliczonej za nie więcej niż 25 q ziemniaków według cen obowiązujących przy zakupie ziemniaków konsumpcyjnych z państwowych gospodarstw rolnych.Okręgowy Sąd przyjął, że układ zbiorowy pracy nie zawiera unormowania regulującego wypłatę ekwiwalentu pieniężnego w razie rezygnacji przez pracownika z przydziału działki pod ziemniaki lub z bezpłatnie wydawanych ziemniaków, jeżeli rozwiąże on umowę o pracę przed okresem wykopków. Natomiast z całości unormowań dotyczących uprawnień pracowników do działek pod ziemniaki, ziemniaków w naturze i ekwiwalentu pieniężnego należy wyprowadzić wniosek, że uprawnienia pracowników na wypadek rozwiązania stosunku pracy kształtują się różnie w zależności od tego, czy pracownik działkę uprawiał, a jeśli działkę uprawiał - uprawnienia zależą od sposobu rozwiązania umowy o pracę.Według oceny Okręgowego Sądu założeniem tych unormowań jest to, by pracownik nie poniósł straty, jeżeli działkę uprawiał i następnie rozwiązał umowę o pracę. Dlatego w § 3 ust. 11 i 13 działu III załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy przewidziano, że w przypadkach kwalifikowanego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, porzucenia pracy i rozwiązania umowy w okresie próbnym, pracownik uzyskaje niezbędne minimum, czyli zwrot nakładu rzeczowego na działkę w postaci wartości sadzeniaków, a we wszystkich innych przypadkach rozwiązania umowy przed zbiorem ziemniaków pracownik zachowuje prawo do zbioru ziemniaków z działki.Natomiast taki pracownik, który działki nie uprawiał, gdyż z niej zrezygnował, a rozwiązał umowę o pracę przed upływem okresu wykopków, znalazłby się bezpodstawnie w korzystniejszej sytuacji i pomimo tego, że działki nie uprawiał, zachowałby prawo do ekwiwalentu pieniężnego.Okręgowy Sąd porównał uprawnienia pracownika pobierającego ekwiwalent pieniężny do uprawnień pracownika, który zamiast ubiegania się o działkę pod ziemniaki wystąpił o przyznanie mu ziemniaków w ilości połowy średniego plonu uzyskanego z 1 ara na każdy ar należnej ziemi. Zgodnie z § 3 ust. 2 pkt 2 działu III załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy ziemniaki w takim wypadku wydaje się w okresie wykopków, a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, by powyższe świadczenia, to jest ekwiwalent pieniężny lub ziemniaki, przysługiwały pracownikowi, z którym rozwiązano umowę o pracę przed okresem wypadków.Z tych przyczyn Okręgowy Sąd oddalił wniosek, gdyż umowa o pracę z wnioskodawczynią została - co jest niesporne - rozwiązana przed okresem wykopków, a w takim razie nie przysługuje jej ekwiwalent pieniężny za rok, w którym stosunek pracy został rozwiązany.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek odwołania wnioskodawczyni, w którym zawarty jest wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego Państwowego Gospodarstwa Rolnego w B. Zakład Rolny w P. na rzecz wnioskodawczyni 6.250 zł z 8% od dnia 12.XII.1978 r., Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 3 ust. 1 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. pracownicy stale zatrudnieni w przedsiębiorstwach rolnych, utrzymujący rodzinę, otrzymują ziemię pod ziemniaki w ilości 25 arów (ust. 1). Jednakże na wniosek pracownika uprawnionego do działki zamiast wydzielenia działki kierownik zakładu pracy wyda bezpłatnie temu pracownikowi ziemniaki konsumpcyjne w ilości połowy średniego plonu uzyskanego z 1 ara w danym roku w zakładzie na każdy ar należnej pracownikowi ziemi (ust. 2 pkt 1) z tym zastrzeżeniem, że ziemniaki wydaje się pracownikowi w okresie wykopków (ust. 2 pkt 1). W przypadkach gdy pracownicy zrezygnują z przydzielonej im działki lub z wydawanych ziemniaków na zasadach określonych między innymi w ust. 2, wypłaca się im ekwiwalent pieniężny w wysokości obliczonej za nie więcej niż 25 q ziemniaków według cen obowiązujących przy zakupie ziemniaków konsumpcyjnych z państwowych gospodarstw rolnych.Okręgowy Sąd, dokonując wykładni postanowień układu zbiorowego pracy, pominął te unormowania, z których wynika obowiązek zakładu pracy wykonania prac sprzężających i transportowych na ziemi przydzielonej pracownikowi, która nie powinna być też gorsza niż pod okopowe przedsiębiorstwa i nawożona przed zasadzeniem ziemniaków tak jak ziemia PGR (§ 9 ust. 7 i 8). Nie można zatem uznać przytoczonych przez Okręgowy Sąd argumentów o dużym wkładzie pracy tych pracowników, którzy wybrali przydział ziemi pod okopowe. Ponadto trzeba zważyć, że ci pracownicy, którzy nie zrezygnowali z przydziału ziemi, mogą liczyć na urodzaj i w związku z tym na znacznie wyższy dochód niż pracownicy, którzy wybrali ekwiwalent pieniężny ograniczony do wartości 25 q ziemniaków.Przez ekwiwalent rozumie się zazwyczaj świadczenie zastępcze wchodzące na miejsce poprzedniego, ale mające równą wartość. W rozumieniu omawianego układu zbiorowego pracy ekwiwalentem pieniężnym jest wartość plonu uzyskanego z działki, przy czym jego wysokość ma wynosić nie więcej niż cena za 25 q ziemniaków.Ekwiwalent pieniężny powinien być zatem wypłacany we wszystkich przypadkach, w których - zgodnie z § 3 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy - pracownik zachowuje prawo do zbioru plonu z przydzielonej mu w danym roku kalendarzowym działki pod ziemniaki.Przypadki, w których pracownik traci - w razie rozwiązania umowy o pracę przed zakończeniem zbioru - prawo do zbioru ziemniaków z działki przewiduje § 3 ust. 11 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy.Taki skutek następuje wówczas, gdy rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło bez wypowiedzenia z winy pracownika lub porzucenia pracy, a także wówczas, gdy umowa została rozwiązana w okresie próbnym. W pozostałych przypadkach rozwiązania umowy o pracę były pracownik zachowuje prawo, jak głosi § 3 ust. 13, do zbioru z przydzielonej mu działki, a zatem i do ekwiwalentu pieniężnego, jeżeli zrezygnował z przydzielonej mu ziemi pod ziemniaki.Z zestawienia § 3 ust. 11 i 13 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy można wyprowadzić wniosek, że w razie rozwiązania umowy o pracę przed zakończeniem zbioru z przydzielonej działki były pracownik traci prawo do zbioru tylko w przypadkach wymienionych w ust. 11, a w pozostałych przypadkach rozwiązania umowy skutek taki nie następuje (ust. 13). Do tych pozostałych przypadków należy zaliczyć wszelkie rozwiązania umowy o pracę, a więc także i te, które miały miejsce w okresie pomiędzy rozdziałem działek pod ziemniaki a zakończeniem zbiorów. Odnosi się to również do ekwiwalentu pieniężnego wypłacanego w razie rezygnacji z przydzielonej działki.Rozważania te prowadzą na tle rozpoznawanej sprawy do ostatecznego wniosku, że pracownik, który pod rządem układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. zrezygnował z przydzielonej mu działki pod ziemniaki i tym samym uzyskał prawo do ekwiwalentu pieniężnego a umowa o pracę została rozwiązana na mocy porozumienia stron w okresie pomiędzy rozdziałem działek a zakończeniem zbioru z działek, zachowuje prawo do ekwiwalentu pieniężnego.Przydział działek pod ziemniaki następuje z natury rzeczy w kwietniu lub maju. Umowa o pracę z wnioskodawczynią - co jest niesporne - została rozwiązana w dniu 23.VI.1978 r., a w takim razie nie utraciła ona prawa do ekwiwalentu pieniężnego, pomimo że rozwiązanie umowy nastąpiło przed zakończeniem zbioru ziemniaków.Zgodnie z ust. 4 § 3 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy ekwiwalent pieniężny określa się w wysokości nie wyższej niż wartość 25 q ziemniaków według cen obowiązujących przy zakupie ziemniaków konsumpcyjnych z państwowych gospodarstw rolnych.Ze złożonej do akt decyzji Państwowej Komisji Cen z dnia 31 sierpnia 1978 r. nr DS/299/78 (karta 34 akt) wynika, że na terenie województwa elbląskiego obowiązywała w roku 1978 cena skupu 250 zł za 100 kg ziemniaków jadalnych.Określona zatem we wniosku suma z tytułu należnego wnioskodawczyni ekwiwalentu pieniężnego z mocy § 3 ust. 4 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy nie nasuwa zastrzeżeń (250 x 25 = 6250 zł). Zachodzą zatem podstawy do zmiany zaskarżonego wyroku w sposób określony w sentencji (art. 62 ustawy o o.s.p. i u.s. w związku z art. 74 § 2 tej ustawy).