III PZP 25/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: E. Mzyk, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, B. Skirzyńskiego, w sprawie z powództwa Bogusławy K. przeciwko Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w L. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 10 kwietnia 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w razie gdy pracownik dokonał wyboru świadczenia określonego w § 3 ust. 1 załącznika nr 2 do UZP dla państwowych przedsiębiorstw rolnych, a zakład pracy nie wywiązał się z zobowiązania określonego w punkcie 10 § 3 powołanego UZP - należne pracownikowi z tego tytułu odszkodowanie obejmuje utracone korzyści, czy też ograniczone jest do wysokości ekwiwalentu?"podjął następującą uchwałę:Pracownikowi państwowego gospodarstwa rolnego, któremu przydzielono działkę pod ziemniaki, przysługuje odszkodowanie na podstawie przepisów prawa cywilnego w związku z art. 300 k.p. za szkodę doznaną na skutek niewykonania przez zakład pracy obowiązków wynikających z § 3 ust. 10 i 11 załącznika nr 2 do Układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych zawartego dnia 24 grudnia 1974 r. Uzasadnienie faktycznePowódka jako pracownica zakładu domagała się od pozwanego Państwowego Gospodarstwa Rolnego odszkodowania w kwocie 126.772 zł tytułem wyrównania szkody, jaką poniosła na skutek przydzielenia jej nieodpowiedniej działki pod ziemniaki oraz niepełnego jej obsadzenia ziemniakami przez pozwanego. Sąd Rejonowy oddalił powództwo, przyjmując, że wypłacone powódce przez pozwanego odszkodowanie w kwocie 20.000 zł wyrównuje poniesioną przez nią szkodę, z powołaniem się na art. 361 i 362 k.c. w związku z art. 300 k.p., przy ustaleniu, że powódce przydzielono działkę z wyjałowioną ziemią, nie obsadzono jej ziemniakami w całości i częścią jej ziemniaków obsadzono działkę sąsiednią. Rozpoznając rewizję powódki od tego wyroku Sąd Wojewódzki miał wątpliwość wyrażoną w przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na podstawie § 3 ust. 1 załącznika nr 2 do Układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 24 grudnia 1974 r. pracownikom stałym utrzymującym rodzinę przysługuje prawo do ziemi pod ziemniaki o powierzchni 25 arów. Uprawnienie to jest jednym ze świadczeń przysługujących pracownikom za pracę w państwowych zakładach rolnych. Przewidziany w § 3 ust. 2 wymienionego załącznika ekwiwalent pieniężny w zamian za ziemię pod ziemniaki przysługuje tylko wówczas, gdy pracownik nie otrzymał działki pod ziemniaki, ponieważ zakład pracy nie miał możliwości przydzielenia ziemi lub zajmuje się hodowlą czy nasiennictwem albo pracownik zrezygnował z uprawy przysługującej mu ziemi. Konstrukcja tych postanowień układowych wskazuje wyraźnie na to, że jako podstawowe świadczenie strony zawierające układ ustaliły przydzielenie pracownikowi działki ziemi pod ziemniaki. Jeżeli zatem pracownik nie zrezygnował z przyznania mu ziemi pod ziemniaki obowiązkiem zakładu pracy jest przydzielenie mu stosownej działki. Gdy zaś działka taka została przydzielona pracownikowi, w rozliczeniach stron nieadekwatne staje się wypłacenie pracownikowi ekwiwalentu pieniężnego, przewidzianego w § 3 ust. 2 załącznika nr 2. Z mocy § 3 ust. 10 i 11 tegoż załącznika zakład pracy ma obowiązek przydzielenia pracownikowi odpowiedniej jakościowo ziemi, jej zasilenia nawozami i nieodpłatnego wykonania prac uprawowych, w tym zasadzenia ziemniaków, obredlenia, wykopania ziemniaków oraz ich przewozu do miejsca przechowania. Niewypełnienie tych obowiązków przez zakład pracy nie może prowadzić do zastąpienia przysługujących pracownikowi świadczeń od zakładu pracy zapłatą ekwiwalentu pieniężnego. Wysokość tego ekwiwalentu nie może być też miarą przysługującego pracownikowi odszkodowania, jeżeli pracownik poniósł szkodę na skutek niedopełnienia przez zakład pracy ciążących na nim obowiązków. Gdyby nawet przyjąć, że wymiar ekwiwalentu w założeniu jest równoważny korzyściom z użytkowania przez pracownika działki pod ziemniaki, to takie założenie nie jest miarodajne dla określenia szkody, jaką pracownik może ponieść w związku z przydzieloną mu działką pod ziemniaki. Szkoda bowiem może nie ograniczać się tylko do utraty plonów, ale obejmować również poniesione koszty na zakup ziemniaków do obsadzenia, a także związane z ich uprawą, w tym i nakładem pracy. Przydzielenie np. działki skażonej może doprowadzić również do powstania innych szkód na zdrowiu pracownika i jego rodziny. Wymienione tylko przykładowo okoliczności wskazują, że wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może być elementem określającym ramy odszkodowania. Postanowienia obowiązującego strony układu zbiorowego pracy i przepisy prawa pracy nie regulują odpowiedzialności odszkodowawczej zakładu pracy z rozważanego tytułu. Konieczne jest zatem na podstawie art. 300 k.p. odpowiednie zastosowanie przepisów prawa cywilnego. Nie jest to jedyny przypadek zastosowania prawa cywilnego do odpowiedzialności odszkodowawczej zakładu pracy za szkody wyrządzone pracownikowi. Można tu wskazać na tak powszechnie przyjmowaną odpowiedzialność zakładu pracy za utracone przez pracownika wniesione w związku z pracą na teren zakładu pracy rzeczy, zwłaszcza niezbędną odzież, pozostawioną w miejscu przeznaczonym na przechowanie. Przy zastosowaniu prawa cywilnego obowiązkiem pracownika jest wykazanie poniesienia szkody, a także winy zakładu pracy w jej spowodowaniu. Zakres odszkodowania może być obniżony, przy przyczynieniu się pracownika do powstania szkody, jak również jej zwiększenia.Przytoczone względy zadecydowały o treści udzielonej odpowiedzi.